Houthi tuyên bố phong tỏa biển Đỏ, nguy cơ giáng đòn mới vào kinh tế thế giới

Nhóm vũ trang Houthi tại Yemen ngày 20/7 tuyên bố áp đặt lệnh "cấm vận hàng hải" đối với Arab Saudi theo nguyên tắc "ăn miếng trả miếng".

Quyết định được đưa ra sau khi Houthi cáo buộc Arab Saudi phong tỏa các cảng biển, sân bay do lực lượng này kiểm soát và tiến hành không kích sân bay Sanaa trong tuần trước.

Houthi là lực lượng được Iran hậu thuẫn, kiểm soát thủ đô Sanaa cùng nhiều khu vực ở tây bắc Yemen, đồng thời đối đầu với chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và liên minh quân sự do Arab Saudi dẫn đầu.

Hiện Houthi chưa công bố cách thức thực thi lệnh phong tỏa. Tuy nhiên, lực lượng này kiểm soát khu vực gần eo biển Bab el-Mandeb - tuyến hàng hải chiến lược nối biển Đỏ với biển Arab.

Trước đây, Houthi từng nhiều lần phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các tàu thương mại đi qua khu vực này.

Theo chuyên gia Richard Bronze của hãng tư vấn năng lượng Energy Aspects, nếu Houthi nối lại các cuộc tấn công và khiến hoạt động hàng hải qua Bab el-Mandeb bị tê liệt, giá dầu thế giới có thể tăng lên những mức cao mới.

Bab el-Mandeb là cửa ngõ kết nối tuyến vận tải giữa châu Âu và châu Á thông qua kênh đào Suez.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, trong năm 2024 đã có 4,1 tỷ thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua tuyến đường này, tương đương 5% nguồn cung dầu toàn cầu.

Đây cũng là tuyến vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng, nhiên liệu và nhiều loại hàng hóa khác.

Tầm quan trọng của biển Đỏ càng gia tăng sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran khiến hoạt động qua eo biển Hormuz gặp nhiều khó khăn.

Để duy trì xuất khẩu, Arab Saudi đã chuyển một phần lớn dầu mỏ qua đường ống Đông - Tây tới cảng Yanbu trên bờ biển Đỏ.

Ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của Kpler, nhận định nếu Bab el-Mandeb bị phong tỏa, các nhà máy lọc dầu tại châu Á sẽ phải đối mặt với tình trạng chậm giao hàng tới 1 tháng do tàu chở dầu buộc phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi

Trong khi đó, ông Richard Bronze cho rằng việc chuyển hướng vận tải còn tạo áp lực lớn lên hệ thống logistics toàn cầu. Các tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) không thể đi qua kênh đào Suez khi đầy tải, còn đường ống SUMED của Ai Cập cũng không đủ năng lực để bù đắp lượng dầu phải đổi hướng.

Ngay cả khi Houthi không phong tỏa hoàn toàn Bab el-Mandeb, nguy cơ bị tấn công cũng đủ khiến nhiều hãng vận tải thay đổi hải trình.

Dữ liệu của Clarksons Research và PortWatch cho thấy tỷ trọng thương mại hàng hải toàn cầu đi qua tuyến đường này đã giảm từ gần 10% xuống còn khoảng 3% trong năm 2025.

Tác động cũng không chỉ giới hạn ở thị trường dầu thô. Bab el-Mandeb còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với dầu diesel, nhiên liệu hàng không và các sản phẩm lọc dầu từ Trung Đông sang châu Âu.

Giá dầu diesel tại châu Âu đã tăng mạnh, với biên lợi nhuận lọc dầu đạt 65 USD mỗi thùng vào ngày 17/7 và tiếp tục duy trì ở mức này trong ngày 20/7.

Ông John Paisie, Chủ tịch công ty tư vấn Stratas Advisors, nhận định việc Houthi phong tỏa hàng hải có thể tạo ra tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực, làm suy yếu nền kinh tế thế giới và làm gia tăng nguy cơ suy thoái toàn cầu.

Theo ông, giá dầu có thể tăng lên mức 115-120 USD mỗi thùng nếu Houthi thực thi quyết liệt tuyên bố của mình.

Liên Hợp Quốc cũng bày tỏ quan ngại trước diễn biến mới. Người phát ngôn Stephane Dujarric cảnh báo eo biển Bab el-Mandeb có nguy cơ trở thành một "điểm nghẽn" mới của thương mại toàn cầu.

Trong khi đó, chuyên gia Allison Minor thuộc Hội đồng Đại Tây Dương cho rằng yếu tố quyết định trong thời gian tới là mức độ leo thang quân sự của Houthi.

Nhà phân tích Zeidon Alkinani nhận định lực lượng này đang tận dụng thời điểm Mỹ và Arab Saudi phải tập trung đối phó Iran để gia tăng sức ép và thay đổi cục diện khu vực.

Về phía Arab Saudi, quân đội nước này tuyên bố sẽ bảo đảm tuyến hàng hải qua Bab el-Mandeb luôn được thông suốt.

Người phát ngôn quân đội, thiếu tướng Turki al-Malki, khẳng định mọi hành động đe dọa tàu thuyền của Houthi sẽ bị đáp trả nhanh chóng và kiên quyết, đồng thời cho rằng các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế và cấu thành cướp biển.