HTX ở Đồng Tháp liên kết doanh nghiệp: Làm gì để đi đường dài?

Thay vì tự tìm đầu ra, nhiều nhà vườn ở Đồng Tháp đang thông qua HTX kết nối doanh nghiệp để ổn định đầu ra, nâng chất lượng nông sản. Trong mô hình này, HTX không chỉ tập hợp sản lượng mà còn phải tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và thực hiện cam kết với đối tác.

Hợp đồng bao tiêu mở đường cho nhà vườn

HTX Nông nghiệp Mỹ Tân, ở xã Mỹ Thiện, là một trong những đơn vị đang phát triển mô hình liên kết như vậy. Với 930 thành viên, phần lớn trồng sầu riêng trên diện tích khoảng 300ha, HTX đóng vai trò kết nối nhà vườn với doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu.

Các HTX nông nghiệp ở Đồng Tháp cần chủ động kết nối doanh nghiệp, nắm bắt nhu cầu thị trường để mở rộng đầu ra.

Hơn một năm qua, HTX này đã ký hợp đồng với Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hoàng Sang, Công ty TNHH Thương mại Ngô Thảo và Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Tân Hoàng Linh. Nhờ có đối tác thu mua, sầu riêng của thành viên có thời điểm bán được giá cao hơn thị trường, đồng thời giảm áp lực tìm đầu ra khi vào vụ thu hoạch.

Trong mối liên kết trên, HTX cần dung hòa lợi ích giữa nhà vườn và doanh nghiệp. Việc thống nhất giá mua, sản lượng, thời điểm thu hoạch, giúp các bên giữ cam  kết, nhất là khi thị trường biến động. Điều đó giúp các bên giữ cam kết, duy trì hợp tác lâu dài thay vì chỉ mua bán theo từng vụ.

Để đáp ứng nhu cầu của đối tác, HTX Nông nghiệp Mỹ Tân đặt mục tiêu cung ứng khoảng 2.000 tấn sầu riêng mỗi năm, song song với việc chuẩn hóa quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Hiện HTX có 11 hộ với 17ha sản xuất đạt tiêu chuẩn GAP và 8 mã số vùng trồng, tổng diện tích khoảng 400ha.

Tuy nhiên, mã số vùng trồng chỉ là điều kiện ban đầu. Để duy trì hợp đồng, HTX này phải kiểm soát chất lượng, nắm chắc sản lượng và lịch thu hoạch của thành viên. Hợp đồng bao tiêu chỉ phát huy hiệu quả khi HTX tổ chức sản xuất tốt, bảo đảm nguồn cung ổn định, chất lượng đồng đều và hồ sơ truy xuất nhất quán.

Liên kết doanh nghiệp vì vậy không chỉ là tìm đầu ra mà còn đòi hỏi HTX chủ động quản lý vùng nguyên liệu. Việc dự báo sản lượng, nắm lịch thu hoạch giúp HTX bảo đảm nguồn cung và thực hiện đúng cam kết với đối tác.

Muốn vào chuỗi cung ứng, HTX phải giữ chuẩn

Trong khi đó, để tiếp cận các chuỗi bán lẻ hiện đại, HTX còn phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định. Đây là điều kiện quan trọng để các HTX ở Đồng Tháp mở rộng kênh tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào thương lái hoặc những đợt thu mua ngắn hạn.

Một ví dụ là HTX Nông nghiệp Mỹ Lợi A, ở xã Mỹ Lợi, hiện có 76 thành viên với vùng nguyên liệu khoảng 230ha. Từ năm 2023, HTX duy trì hợp đồng hằng năm với MM Mega Market, cung ứng các loại trái cây như xoài, vú sữa, sầu riêng, mít và ổi, với sản lượng bình quân 25-30 tấn mỗi tháng.

Ông Ngô Văn Bé Em, Giám đốc HTX Nông nghiệp Mỹ Lợi A, cho biết để duy trì đầu ra qua kênh bán lẻ, HTX phải chủ động tổ chức nguồn hàng, đáp ứng yêu cầu của đối tác và bảo đảm chất lượng sản phẩm. Việc có hợp đồng không đồng nghĩa đầu ra tự động ổn định nếu HTX không giữ được tiêu chuẩn trong từng đợt giao hàng.

Nhất là đối với trái cây tươi, chất lượng không chỉ thể hiện ở hình thức bên ngoài mà còn liên quan đến quy trình canh tác, thời điểm thu hoạch, độ đồng đều và khả năng truy xuất nguồn gốc. Một lô hàng không đạt yêu cầu có thể ảnh hưởng đến kế hoạch cung ứng, uy tín của HTX và cơ hội duy trì hợp đồng về sau.

HTX Mỹ Lợi A hiện có 5 mã số vùng trồng sầu riêng, trong đó 3 mã đã được phía hải quan Trung Quốc cấp mã theo yêu cầu phục vụ xuất khẩu, với diện tích khoảng 150ha. Đây là cơ sở để HTX tổ chức sản xuất theo yêu cầu thị trường và kết nối với những kênh tiêu thụ đòi hỏi hồ sơ rõ ràng.

Tuy nhiên, mã số vùng trồng chỉ phát huy hiệu quả khi HTX kiểm soát chặt quy trình sản xuất, bảo đảm chất lượng đồng đều. HTX  cũng  cần cập  nhật kịp thời những thay đổi về sản lượng, lịch thu hoạch. Doanh nghiệp cũng cần quy định rõ tiêu chuẩn, cách kiểm tra và điều kiện tiếp nhận để hai bên thực hiện đúng hợp đồng.

Tính đến nay Đồng Tháp có 273 HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp thông qua hợp đồng. Trong đó, 168 HTX liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ, 101 HTX liên kết tiêu thụ sản phẩm và 4 HTX liên kết cung ứng dịch vụ đầu vào. Những con số này cho thấy liên kết đã hình thành ở nhiều khâu, nhưng hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc vào khả năng duy trì cam kết của từng bên.

Chia sẻ lợi ích để liên kết không đứt gãy

Liên kết chỉ bền vững khi HTX, người sản xuất và doanh nghiệp cùng có lợi ích rõ ràng. Nếu thiếu thông tin thị trường, cơ chế giá minh bạch và sự đồng hành của đối tác, hợp tác dễ đứt gãy khi thị trường biến động.

Đáp ứng tiêu chuẩn của kênh phân phối hiện đại đòi hỏi các HTX ở Đồng Tháp liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, nâng chất lượng nông sản.

Tại HTX Nông nghiệp Mỹ Tân, ông Phan Văn Hảo, Giám đốc HTX, nhìn nhận HTX có vai trò làm cầu nối giữa nhà vườn và thị trường. Khi có đầu mối tổ chức sản xuất, kết nối doanh nghiệp, thành viên chủ động hơn trong việc nâng chất lượng và đáp ứng yêu cầu của người mua.

Vai trò cầu nối này cũng đặt lên HTX trách nhiệm lớn hơn. HTX cần truyền đạt đầy đủ yêu cầu của doanh nghiệp đến thành viên, đồng thời phản ánh kịp thời khó khăn trong sản xuất để phối hợp xử lý. Về phía doanh nghiệp cần hướng dẫn sản xuất từ đầu vụ, cập nhật yêu cầu thị trường để HTX chủ động bảo đảm nguồn cung.

Một ví dụ cho hướng hợp tác này là vào tháng 8/2026, Chánh Thu Group ký biên bản ghi nhớ với HTX Thanh Hưng tại xã Thanh Hưng, Đồng Tháp, tập trung phát triển ngành hàng sầu riêng. Hai bên hướng đến tổ chức vùng trồng, quản lý mã số vùng trồng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, chất lượng và tiêu thụ. Đồng thời, cả  hai cũng xem xét mở rộng các điểm thu mua, tập kết tại địa phương.

Đây là bước khởi đầu để hai bên phối hợp, nhưng biên bản ghi nhớ không đồng nghĩa với hợp đồng bao tiêu đã được thực hiện. Hiệu quả cần được cụ thể hóa bằng kế hoạch sản xuất, tiêu chuẩn hàng hóa, sản lượng, cơ chế giá và trách nhiệm của mỗi bên trong từng giai đoạn.

Theo bà Ngô Tường Vy, Tổng giám đốc Chánh Thu Group, một trong những thách thức lớn của liên kết là chia sẻ lợi ích. Người sản xuất cần nắm rõ yêu cầu về quy cách, sản lượng và cơ chế giá. Còn  doanh nghiệp cần sự cam kết về quy trình, chất lượng và khả năng cung ứng nguyên liệu ổn định. Hai bên cũng cần trao đổi thông tin thị trường và cùng tìm cách ứng phó khi điều kiện tiêu thụ thay đổi.

Để liên kết bền vững, hợp đồng cần quy định rõ sản lượng, tiêu chuẩn, giá mua, thanh toán và cơ chế điều chỉnh khi thị trường biến động. HTX phải giữ cam kết cung ứng, còn doanh nghiệp cần thực hiện đúng nghĩa vụ thu mua, thanh toán. Khi phát sinh rủi ro, hai bên cùng xử lý theo thỏa thuận, tránh dồn thiệt hại về phía người sản xuất.

Với Đồng Tháp, hiệu quả liên kết không chỉ nằm ở số lượng HTX tham gia mà còn ở khả năng duy trì hợp đồng, mang lại lợi ích thực chất cho thành viên. Muốn đi đường dài, HTX phải tổ chức sản xuất tốt, doanh nghiệp giữ cam kết và các bên minh bạch trong hợp tác.