HTX ở Hòa Long biến phụ phẩm thành 'mắt xích sinh lời'

Thời gian qua, lục bình mọc dày đặc trên nhiều tuyến kênh rạch ở xã Hòa Long, gây cản trở dòng chảy và giao thông đường thủy. Để khơi thông các tuyến kênh, trong tháng 10/2026, HTX Dịch vụ nông nghiệp Hòa Long phối hợp với chính quyền địa phương thu gom lục bình trên 8 tuyến kênh thuộc hai ấp Hòa Ninh và Hòa Bình, tổng chiều dài gần 8km. Không chỉ giải quyết tình trạng lục bình tồn đọng, hoạt động này còn giúp HTX tận dụng nguồn phụ phẩm sẵn có để sản xuất phân hữu cơ, phục vụ trồng trọt.

Lục bình lên bờ, phụ phẩm vào chu trình sản xuất

Nguồn lục bình thu gom được đưa vào quy trình sản xuất phân hữu cơ. Ông Lê Long Hồ, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Hòa Long, cho biết mỗi ngày HTX thu gom khoảng 12 tấn lục bình tươi, tương đương 200 bó. Công việc được thực hiện bằng máy băm và máy ép chuyên dụng.

Lục bình được HTX thu gom trên các tuyến kênh ở xã Hòa Long, Đồng Tháp, tận dụng làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ.

“Sau khi đưa lên bờ, lục bình được để ráo nước rồi phối trộn với phân chuồng, rơm rạ và chế phẩm vi sinh. Hỗn hợp tiếp tục được ủ thành phân hữu cơ. Một phần sản phẩm được chia sẻ với thành viên để bón cho rau màu và cây ăn trái”, ông Lê Long Hồ nói.

Cách làm của HTX đã đưa phụ phẩm sẵn có vào chu trình sản xuất thay vì để chúng trở thành nguồn nguyên liệu bị bỏ phí. Lục bình được thu gom không chỉ góp phần khơi thông dòng chảy mà còn tạo thêm đầu vào cho hoạt động sản xuất phân bón.

Điểm đáng chú ý là mô hình tận dụng nhiều nguồn phụ phẩm khác nhau. Ngoài lục bình, rơm sau trồng nấm cũng được HTX Hòa Long sử dụng để sản xuất phân hữu cơ. Nếu được phân loại và xử lý phù hợp, những nguyên liệu này có thể tạo ra sản phẩm phục vụ trực tiếp cho trồng trọt.

Việc tận dụng phụ phẩm giúp HTX tiết kiệm một phần chi phí vật tư, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc nhu cầu dinh dưỡng của cây và cách sử dụng phân. Tuy nhiên, HTX vẫn phải tính chi phí thu gom, vận chuyển, sơ chế, phối trộn và ủ, nhất là công đoạn làm ráo lục bình.

Vì vậy, hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào khả năng kiểm soát toàn bộ chi phí. Nếu nguồn phụ phẩm nằm xa nơi sản xuất hoặc cần quá nhiều công sơ chế, lợi thế từ nguyên liệu đầu vào có thể giảm đáng kể. Đây cũng là lý do HTX Hòa Long cần lựa chọn nguồn nguyên liệu phù hợp với điều kiện vận hành.

Rơm thải giúp rút ngắn hai tháng sản xuất

Bên cạnh lục bình, rơm sau trồng nấm là nguồn phụ phẩm được HTX Dịch vụ nông nghiệp Hòa Long sử dụng từ năm 2023. Hướng sản xuất này xuất phát từ nhu cầu tận dụng nguyên liệu sẵn có và giảm chi phí đầu vào.

Như chia sẻ của ông Lê Long Hồ, HTX ưu tiên rơm đã qua trồng nấm vì nguyên liệu này đã phân hủy một phần. Nhờ đó, thời gian hoàn thiện phân hữu cơ giảm còn khoảng 4 tháng, thay vì 6 tháng khi sử dụng rơm tươi thu gom ngoài đồng.

Chênh lệch hai tháng giúp HTX giảm thời gian lưu giữ nguyên liệu trong quá trình ủ. Việc rút ngắn chu kỳ còn giúp giảm áp lực mặt bằng và đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện sản phẩm. Lợi thế này càng đáng chú ý khi khối lượng phụ phẩm đưa vào xử lý lớn.

Mỗi tháng, HTX sử dụng khoảng 1.000 tấn rơm làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ. Ông Lê Long Hồ cho biết: “Chúng tôi ưu tiên sử dụng nguồn rơm thải từ các vườn trồng nấm để tối ưu thời gian và chi phí. Nếu ủ rơm tươi trực tiếp từ đồng ruộng, quy trình tạo ra thành phẩm phải mất tới sáu tháng”.

Nhờ rơm đã phân hủy một phần, HTX có thể rút ngắn thời gian xử lý. Nguyên liệu được phối trộn với phân trùn quế, tiếp tục ủ khoảng 20 ngày và bổ sung chế phẩm vi sinh Trichoderma để hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ.

Sau khi đạt yêu cầu, hỗn hợp được làm khô, nghiền và đóng gói thành phân hữu cơ dạng bột hoặc viên, giúp cải thiện đất và bổ sung dưỡng chất. Hiệu quả tiết kiệm phân bón phụ thuộc vào loại cây, chất lượng đất và cách sử dụng, không đồng nghĩa phân hữu cơ thay thế hoàn toàn phân vô cơ.

Hành trình phát triển sản phẩm bắt đầu từ những thử nghiệm nhỏ. Sau khi rời lĩnh vực thủy sản và trở về quê vào tháng 8/2023, ông Lê Long Hồ thử nghiệm làm phân hữu cơ từ các nguồn phụ phẩm sẵn có. Những mẻ phân đầu tiên được dùng cho cây trồng trong gia đình và chia sẻ với hàng xóm để kiểm tra hiệu quả.

Đến cuối năm 2023, HTX hoàn thiện những mẻ phân hữu cơ đầu tiên với hai dạng bột và viên, sau đó đưa sản phẩm ra thị trường vào đầu năm 2024. Nhu cầu thị trường tăng, hiện HTX cung ứng khoảng 200 - 300 tấn phân hữu cơ mỗi tháng. Ngoài Đồng Tháp, sản phẩm còn được phân phối tại nhiều tỉnh, thành phố khác ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Thực tế cho thấy tận dụng phụ phẩm mới là bước khởi đầu. Muốn tạo ra sản phẩm có giá trị, HTX Hòa Long phải kiểm soát quy trình xử lý và chất lượng thành phẩm. Độ ẩm, tỷ lệ phối trộn và thời gian ủ đều ảnh hưởng đến chất lượng phân giữa các mẻ sản xuất.

Mỗi loại phụ phẩm có đặc tính riêng nên không thể áp dụng cùng một công thức xử lý. Rơm sau trồng nấm đã phân hủy một phần, trong khi lục bình chứa nhiều nước và cần làm ráo. Việc điều chỉnh quy trình phù hợp giúp hạn chế hao hụt và tránh phát sinh chi phí không cần thiết.

Muốn sinh lời phải kiểm soát giá thành, giữ đầu ra

Ông Lê Long Hồ cho rằng việc tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân hữu cơ giúp khai thác nguồn nguyên liệu sẵn có và tạo thêm sản phẩm phục vụ nông nghiệp. Để duy trì mô hình, HTX phải lựa chọn cách xử lý phù hợp với từng loại nguyên liệu, đồng thời đảm bảo chất lượng và kiểm soát chi phí.

Rơm thải sau trồng nấm được HTX Dịch vụ nông nghiệp Hòa Long tận dụng, phối trộn và ủ thành phân hữu cơ, giúp giảm thời gian và chi phí sản xuất.

Theo vị giám đốc HTX, rơm sau trồng nấm có lợi thế về thời gian phân hủy, giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất khoảng hai tháng. Trong khi đó, lục bình cần thêm công đoạn làm ráo trước khi phối trộn. Sự khác biệt này đòi hỏi HTX tính đủ chi phí thu gom, vận chuyển, nhân công và chế phẩm vi sinh.

Giá thành sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào giá mua nguyên liệu. Với nguồn phụ phẩm được thu gom tại chỗ, HTX Hòa Long vẫn phải tính chi phí máy móc, mặt bằng, điện, nhiên liệu và bao bì. Theo dõi đầy đủ các khoản này giúp xác định nguồn nguyên liệu nào thực sự mang lại lợi thế kinh tế.

Đầu ra cũng quyết định hiệu quả của mô hình tại HTX này. Phân hữu cơ phải đáp ứng yêu cầu chất lượng, có giá bán phù hợp và được người trồng chấp nhận. Nếu sản lượng tăng nhanh hơn sức tiêu thụ, chi phí lưu kho và vốn tồn đọng có thể làm giảm lợi nhuận.

Bởi vậy, kế hoạch sản xuất cần bám sát nhu cầu thị trường, chỉ mở rộng thu gom phụ phẩm khi đủ công suất xử lý và đầu ra ổn định. Ngoài làm phân hữu cơ, HTX có thể nghiên cứu dùng phụ phẩm làm giá thể trồng nấm hoặc vật liệu phủ đất, nhưng cần thử nghiệm kỹ thuật và tính toán chi phí trước khi triển khai.

Mô hình tại HTX Hòa Long cho thấy kinh tế tuần hoàn có thể bắt đầu từ bài toán chi phí cụ thể. Phụ phẩm chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được xử lý thành sản phẩm hữu ích, đáp ứng nhu cầu thị trường và mang lại hiệu quả kinh tế. Kiểm soát tốt giá thành, chất lượng và đầu ra sẽ giúp HTX duy trì chu trình sản xuất, giảm lãng phí nguyên liệu và gia tăng giá trị nông nghiệp.