Hướng đến ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới nâng cao hiệu quả nghiên cứu, tăng khả năng ứng dụng và thương mại hóa kết quả. Các chuyên gia, nhà khoa học kỳ vọng, cơ chế mới sẽ góp phần đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, tạo giá trị thực tiễn.

Hoạt động nghiên cứu khoa học ở Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Từ nghiên cứu đến ứng dụng, thương mại hóa

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Học viện Nông nghiệp Việt Nam triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó chú trọng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn và thúc đẩy thương mại hóa.

Theo PGS.TS Trần Hiệp - Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Học viện đã xây dựng 6 cụm nhiệm vụ khoa học, công nghệ; đề xuất hơn 50 nhiệm vụ gửi Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét triển khai.

Cùng với phát triển nhiệm vụ nghiên cứu, Học viện chú trọng đầu tư hạ tầng phục vụ khoa học, công nghệ. Hiện, Học viện có 2 dự án đầu tư cơ sở vật chất trọng điểm, tập trung vào lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ chế biến; đồng thời xây dựng hệ thống xưởng đạt chuẩn GMP phục vụ nghiên cứu và sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm, vaccine, chế phẩm sinh học và vật liệu sinh tổng hợp thế hệ mới.

Học viện hiện có 46 nhóm nghiên cứu mạnh cùng nhiều nhóm nghiên cứu xuất sắc, tinh hoa. Hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và cơ sở thực nghiệm ngày càng được đầu tư đồng bộ, hiện đại, tạo nền tảng cho việc triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ gắn với nhu cầu thực tiễn.

PGS.TS Trần Hiệp cho hay, một hướng đi được Học viện chú trọng là đẩy mạnh mô hình liên kết “3 nhà” giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, nhiều đề án chiến lược đang được xây dựng, như thu hút chuyên gia trong và ngoài nước; thành lập Trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp quốc gia, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về nông nghiệp; nâng cao năng lực phòng thí nghiệm; phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ (spin-off), sàn thương mại điện tử nông sản và sàn đấu giá nông sản.

Theo PGS.TS Trần Hiệp, từ thực tiễn triển khai cho thấy, xu hướng nghiên cứu đang chuyển mạnh từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu tạo sản phẩm, ứng dụng thực tiễn và thương mại hóa công nghệ.

Qua đó, hoạt động khoa học, công nghệ không chỉ nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo mà còn có thể đóng góp trực tiếp vào phát triển ngành nông nghiệp. Thực tế, nhiều kết quả nghiên cứu của Học viện đã được ứng dụng vào sản xuất; nhiều giống cây trồng, vật nuôi, chế phẩm sinh học, quy trình kỹ thuật, sáng chế và tiến bộ kỹ thuật được chuyển giao, phục vụ doanh nghiệp và đời sống.

Từ góc độ chính sách, GS.TS Nguyễn Thị Lan - đại biểu Quốc hội đoàn TP Hà Nội cho rằng, nếu trước đây hoạt động nghiên cứu chủ yếu hướng đến hoàn thành đề tài, công bố bài báo khoa học hay hoàn thành nhiệm vụ, thì hiện nay nhiều nhóm nghiên cứu đã đặt ra những câu hỏi lớn hơn: Nghiên cứu giải quyết vấn đề gì cho đất nước? Sản phẩm có khả năng thương mại hóa hay không? Có tạo sinh kế cho người dân và giá trị cho doanh nghiệp hay không?

Theo GS.TS Nguyễn Thị Lan, để kết quả nghiên cứu đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế - xã hội, cần đẩy mạnh mô hình liên kết “ba nhà”: Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp; đồng thời phát triển doanh nghiệp spin-off, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thúc đẩy các mô hình nghiên cứu gắn với doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương. Đây là hướng nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tiễn.

Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Dự thảo Thông tư mới đã bổ sung thêm nhiệm vụ đổi mới sáng tạo.

Thực tế cho thấy, mỗi năm các trường đại học đóng góp khoảng 20.000 kết quả nghiên cứu khoa học, song khả năng ứng dụng còn hạn chế. Không ít đề tài sau khi hoàn thành chưa được đưa vào khai thác, sử dụng hiệu quả. Nguyên nhân có thể đến từ cơ chế, khó khăn về nguồn vốn hoặc ý chí chủ quan của người thực hiện.

Theo các chuyên gia, để thương mại hóa kết quả nghiên cứu, nhà khoa học cần chủ động tiếp cận doanh nghiệp, nắm bắt nhu cầu thị trường và tìm kiếm đơn đặt hàng. PGS.TS Trần Xuân Nhĩ – nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho rằng, thương mại hóa cần hướng tới giải quyết những vấn đề mà doanh nghiệp sẵn sàng chi trả. Vì vậy, dành thời gian nghiên cứu thị trường, xác định nhu cầu và tìm lời giải cho những bài toán thực tế là yêu cầu ngày càng cấp thiết.

Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, việc Bộ GD&ĐT xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT được xem là phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Khác với Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT, dự thảo Thông tư mới quy định quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động phát triển nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm tài trợ, đặt hàng, thẩm định, giao nhiệm vụ, quản lý, tổ chức thực hiện, chấm dứt, thanh lý và đánh giá nhiệm vụ. Phạm vi này áp dụng không chỉ với các đơn vị trực thuộc Bộ, mà còn với các cơ sở giáo dục đại học tư thục, tổ chức và cá nhân có liên quan.

Điểm mới này cho thấy, định hướng chuyển từ cách tiếp cận thiên về quản lý một “đề tài” sang quản lý một quy trình rộng hơn, bao quát từ nghiên cứu, phát triển công nghệ đến đổi mới sáng tạo và đưa kết quả vào thực tiễn.

Nếu Thông tư số 15 tập trung vào đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ, dự thảo Thông tư mới đã bổ sung thêm nhiệm vụ đổi mới sáng tạo. Đây là một loại hình nhiệm vụ mới nhằm đổi mới công nghệ; phát triển quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng; hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo qua đó nâng cao khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Nhấn mạnh điểm mới của dự thảo thông tư, đại diện Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ GD&ĐT) phân tích, dự thảo phân loại cụ thể các loại hình nhiệm vụ khoa học công nghệ, trong đó các sản phẩm cũng quy định tương ứng.

Đối với nghiên cứu cơ bản, yêu cầu sản phẩm phải có công bố khoa học trên tạp chí quốc tế có uy tín và hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh.

Đối với nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, yêu cầu nhấn mạnh công nghệ, quy trình, sản phẩm, giải pháp, mô hình có khả năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là một trong yêu cầu bắt buộc trong nghiên cứu khoa học của các cơ sở giáo dục đại học.

Đối với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng và Tổ thẩm định có thể có doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia về đổi mới sáng tạo; đồng thời dự thảo ưu tiên những nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ.

Cách tiếp cận này nhằm tăng cường hiệu quả mô hình hợp tác giữa nhà trường - nhà khoa học - doanh nghiệp - nhà đầu tư, hạn chế tình trạng kết quả nghiên cứu dừng lại trong phạm vi phòng thí nghiệm hoặc công bố khoa học.