Hướng 'Giáy' kể chuyện Sa Pa

Vũ Thị Ngọc Hướng (hàng sau, thứ 2, từ phải sang) cùng các thành viên trong dự án Sapa Local. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Giữa vô vàn video về Sa Pa với những góc quay quen thuộc của núi non, mây trắng hay ruộng bậc thang, kênh YouTube “Hướng Giáy Sa Pa” mang đến một màu sắc khác. Ở đó, Sa Pa hiện lên không phải qua ống kính của một du khách mà qua đôi mắt của một cô gái người Giáy sinh ra và lớn lên trên chính mảnh đất này. Ban đầu, Hướng chỉ mong lưu giữ những điều thân thuộc đang dần thưa vắng trong đời sống của cộng đồng mình. Đó là những video hướng dẫn làm bánh chưng đen, bánh rợm, bánh Trung thu truyền thống của người Giáy; là những câu chuyện được đọc bằng song ngữ Giáy - Việt như “E toi - Pạc túa pít mè” hay “Quê hương người Giáy”; là những làn điệu dân ca như “Vươn dú càu” (Hát về bạn cũ), “Vươn sroong ráu” (Hát về hai chúng mình)... Mỗi video không cầu kỳ kỹ xảo nhưng chứa đựng sự chân thành của một người trẻ đang cố gắng lưu giữ tiếng nói, phong tục và ký ức văn hóa của dân tộc mình.

Điều khiến Hướng xúc động nhất là sau mỗi lần đăng tải, cô nhận được rất nhiều lời động viên từ đồng bào người Giáy ở nhiều địa phương khác nhau. Có người chia sẻ, họ lâu lắm mới được nghe lại tiếng mẹ đẻ. Có người nhắn rằng, nhờ những video ấy, con cháu họ bắt đầu tò mò và muốn học tiếng Giáy. “Tôi luôn khát khao lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc đến các bạn trẻ người Giáy. Dù xã hội có phát triển và hội nhập đến đâu thì văn hóa Giáy vẫn phải lấp lánh như một viên ngọc quý, là niềm tự hào mỗi khi nghĩ về quê hương và dân tộc mình” - Hướng chia sẻ.

Nhận thấy nhiều du khách chỉ biết đến Sa Pa qua các tour quen thuộc, trong khi đời sống của người bản địa vẫn còn rất nhiều điều chưa được kể, Hướng bắt đầu khởi nghiệp với dự án Sapa Local. “Tôi muốn giới thiệu với du khách một Sa Pa rất khác - Sa Pa qua góc nhìn của người bản địa” - Hướng nói.

Nhiều người vẫn mặc định dịch vụ do người dân địa phương cung cấp sẽ thiếu chuyên nghiệp, ăn uống không bảo đảm hoặc trải nghiệm không hấp dẫn. Hướng muốn thay đổi định kiến đó bằng chính chất lượng dịch vụ của người bản địa. Sapa Local vừa giống một “tổng đài” kết nối, vừa hoạt động như một công ty du lịch, nhưng điểm đặc biệt là 100% nhân sự đều là người địa phương. Thay vì phải đặt tour qua các công ty ở Hà Nội, du khách có thể kết nối trực tiếp với những người dân đang sinh sống tại Sa Pa để được thiết kế hành trình theo đúng nhu cầu và sở thích. “Mục tiêu của tôi là mang khách về cho bà con, đồng thời mang đến cho du khách những trải nghiệm chất lượng cao, chân thực nhất về Sa Pa” - Hướng cho biết.

Khi mới bắt đầu, Sapa Local chỉ có 4-5 người cùng tham gia. Đến nay, mạng lưới đã kết nối hơn 80 hướng dẫn viên bản địa. Không chỉ tạo việc làm, Hướng còn tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng hướng dẫn viên, giao tiếp, quay phim, chụp ảnh, xây dựng nội dung số... giúp nhiều bạn trẻ địa phương có thêm nghề nghiệp và thu nhập ổn định. Theo Hướng, người dân bản địa không chỉ là người dẫn đường, mà còn là những “đại sứ văn hóa”, kể cho du khách nghe câu chuyện về chính quê hương mình.

Trong mỗi hành trình, bên cạnh những điểm đến nổi tiếng, du khách còn được trải nghiệm các hoạt động rất đời thường như vẽ sáp ong, tắm lá thuốc, nấu cơm bản địa, học nghề thủ công, tìm hiểu phong tục, tập quán... Những trải nghiệm ấy vừa giúp du khách hiểu hơn về văn hóa bản địa, vừa tạo thêm nguồn thu nhập cho nhiều hộ dân trong bản. Đó cũng là cách để văn hóa không chỉ được trưng bày hay bảo tồn trong sách vở, mà thực sự trở thành sinh kế của cộng đồng.

Ở tuổi ngoài 20, Hướng không chọn cách rời xa bản làng để tìm kiếm một công việc nơi phố thị. Từng tốt nghiệp Trường Đại học Hà Nội với nhiều cơ hội làm việc hấp dẫn ở Thủ đô, nhưng Hướng chọn trở về với cội nguồn bằng một phương thức rất hiện đại: Làm nội dung số, xây dựng cộng đồng và phát triển du lịch bản địa. Từ những video giản dị trên YouTube đến một hệ sinh thái du lịch do chính người địa phương vận hành, Hướng đang chứng minh rằng, gìn giữ văn hóa không có nghĩa là giữ nguyên quá khứ mà là giúp những giá trị truyền thống tiếp tục sống trong đời sống hôm nay.

Mỗi clip được đăng tải, mỗi đoàn khách được dẫn vào bản, mỗi bạn trẻ được đào tạo làm hướng dẫn viên... đều là một cách để văn hóa người Giáy nói riêng và văn hóa của đồng bào các dân tộc sinh sống ở Tây Bắc nói chung được tiếp tục kể, tiếp tục lan tỏa. Bởi sau cùng, một nền văn hóa chỉ thực sự bền vững khi có những người trẻ sẵn sàng trở thành “người kể chuyện” cho chính dân tộc mình. Và với Vũ Thị Ngọc Hướng, câu chuyện ấy bắt đầu từ tình yêu với quê hương Sa Pa nhưng đang mở ra những hành trình mới để bản sắc người Giáy được gìn giữ, lan tỏa và tỏa sáng trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại.

Gắn bó với Sapa Local từ những ngày đầu, chị Phàn Tả Mẩy (dân tộc Dao) xem dự án như cơ hội để gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa của quê hương. Theo chị, mỗi chuyến đón khách không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định, mà còn là dịp kể những câu chuyện về phong tục, nghề thủ công, ẩm thực và nếp sống của đồng bào bằng chính trải nghiệm của người bản địa. Điều chị hạnh phúc nhất là du khách rời Sa Pa với sự yêu mến văn hóa các dân tộc thiểu số ở vùng cao Tây Bắc và mong muốn quay trở lại. Với chị Mẩy, Sapa Local không đơn thuần là dự án du lịch, mà còn là hành trình giúp cộng đồng phát triển bền vững từ chính những giá trị truyền thống của mình.