Hương lúa tháng Mười

Cánh đồng lúa vàng đẹp như bức tranh ở Bản Tèn, xã Văn Lăng.

Tôi đứng giữa cánh đồng lúa chín ở Bản Tèn (Văn Lăng), bỗng thấy mình chợt như trở lại những năm tháng trẻ thơ. Ngày ấy, quê tôi chưa có nhiều máy móc như bây giờ, đồng ruộng vẫn trông vào đôi bàn tay người nông dân, vào những buổi sớm ra đồng, những trưa nắng chang chang và những chiều muộn người dân gánh lúa trở về trên con đường đất nhỏ.

Cuộc sống còn nhiều nhọc nhằn, nhưng mỗi mùa lúa chín, làng quê lại có một vẻ đẹp riêng, một niềm vui riêng mà càng đi xa, người ta càng nhớ.

Bố mẹ làm công nhân nhưng gia đình tôi sống giữa nông thôn, anh em chúng tôi cũng được sống với những ngày đi chăn trâu, gặt lúa. Khi con trâu thong thả gặm cỏ ven bờ ruộng, thì tôi cứ  tha hồ ngắm mây trời. Cây lúa gắn với tuổi thơ của chúng tôi là thế.

Từ lúc lúa còn xanh, cánh đồng mở ra một màu xanh mướt mắt. Lúa thì con gái, lá non mềm mại, gió lướt qua làm cả cánh đồng gợn sóng. Khi lúa trổ đòng, hương thơm bắt đầu len lỏi trong gió, nhẹ đến mức nếu không tinh ý, người ta dễ bỏ qua. Đó là thứ hương thanh khiết, ngai ngái, dịu ngọt, như thể đất trời đang âm thầm chắt chiu những gì tinh túy nhất để nuôi dưỡng hạt gạo.

Tôi từng đi giữa những bờ lúa ấy, chân trần chạm vào đất ẩm, tay khẽ gạt những lá lúa quệt ngang đầu gối. Có những buổi chiều, nắng nghiêng xuống mặt ruộng, khi đàn cò trắng bay về tổ, tiếng sáo diều vi vu trên khoảng trời rộng. Con trâu cúi đầu gặm cỏ, còn tôi nằm dài miệng ngậm đọt lúa non nhìn mây trôi và nghe gió thổi tạo sóng trên cánh đồng lúa.

Rồi lúa chín, màu xanh nhường chỗ cho sắc vàng trải dài. Những bông lúa cúi đầu, hạt căng tròn, nặng trĩu. Cánh đồng như một tấm thảm vàng khổng lồ được nắng Tháng Mười hong lên, óng ánh và ấm áp. Gió thổi qua, những bông lúa chạm vào nhau xào xạc, âm thanh nghe như lời thì thầm của đất sau bao ngày tháng đợi chờ.

Thu hoạch lúa tại vùng cao Thái Nguyên.

Hương lúa chín lúc ấy thật khó diễn tả. Nó không quyến rũ như nước hoa đắt tiền mà dịu dàng, chân chất, có chút ngọt ngào, chút ngai ngái của thân cây, chút nắng gió của đồng quê.

Hương ấy quyện vào tóc, vào áo, bám trên đôi bàn tay và theo người đi suốt quãng đường trở về nhà. Có lẽ, bởi nó được tạo nên từ nắng trời, mưa móc, từ phù sa, mồ hôi và cả những tháng ngày người nông dân cần mẫn cúi xuống đất đai.

Mùa gặt ngày xưa vui lắm. Từ sáng sớm, cả cánh đồng đã rộn ràng tiếng người gọi nhau, tiếng liềm cắt lúa, tiếng những bó lúa đặt xuống bờ ruộng. Người lớn thoăn thoắt gặt, người già nhặt nhạnh từng bông rơi, trẻ con chúng tôi chạy theo sau, háo hức chờ những khoảng ruộng đã gặt xong để đi mót lúa.

Đi mót lúa, nghe qua tưởng là một việc nhỏ nhoi, nhưng với lũ trẻ chúng tôi ngày ấy, đó vừa là niềm vui, vừa là một cách góp phần vào công việc gia đình. Sau mỗi đường liềm của người lớn, gốc rạ còn trơ ra, những bông lúa sót lại nằm khuất dưới lớp rơm, dưới bùn đất.

Chúng tôi lom khom nhặt từng bông, gom thành những nắm nhỏ, đôi khi vui sướng reo lên khi tìm được một bông lúa nhiều hạt. Có hôm mải miết đến quên cả giờ về, lưng áo ướt đẫm mồ hôi, bàn chân dính bùn, hai bàn tay xước nhẹ vì gốc rạ. Vậy mà chẳng đứa nào thấy mệt. Những bông lúa mót được, tuy chẳng nhiều, nhưng khi mang về nhà, chúng tôi có cảm giác mình vừa làm được một việc thật có ích.

Bây giờ nghĩ lại, tôi hiểu rằng những bông lúa nhỏ bé ấy không chỉ là hạt thóc. Chúng dạy chúng tôi biết quý trọng thành quả lao động, biết rằng để có một bát cơm trắng trên mâm phải trải qua bao nhọc nhằn vất vả. Và hơn thế, chúng dạy người ta đừng dễ dàng bỏ phí những gì cuộc đời đã ban tặng, dù chỉ là điều nhỏ bé nhất.

Tháng Mười, mùa của những cánh đồng vàng và những chuyến xe chở đầy thóc mới. Tôi vẫn thích đi qua những miền quê, nhất là những cánh đồng lúa ở miền đất “nửa đồng, nửa núi” như Thái Nguyên.

Vào mùa lúa chín, hít thật sâu thứ hương thơm bình dị mà thân thương ấy, bởi trong hương lúa, tôi không chỉ gặp một mùa thu hoạch. Tôi gặp lại tuổi thơ của mình, gặp bóng dáng những người thân đã tảo tần qua bao mùa mưa nắng, gặp cả một miền quê nghèo mà giàu tình nghĩa.

Và với tôi, hương lúa Tháng Mười chính là một thứ hương như thế. Hương của đất đai và mồ hôi, của mùa màng và hy vọng, của những tháng ngày tuổi trẻ không thể quay về.

Hương ấy đi qua năm tháng, đi qua bao đổi thay của làng quê, âm thầm ở lại trong lòng người như một lời nhắc nhở dịu dàng: Dẫu cuộc đời có đưa ta đến đâu, xin đừng quên con đường đất nhỏ năm nào, đừng quên những bông lúa từng cúi xuống nhặt, đừng quên mùi rơm rạ đã nuôi lớn một đời người.

Bởi có những mùa lúa đã qua từ rất lâu, nhưng chỉ cần Tháng Mười trở gió, hương quê lại trở về. Thơm trên cánh đồng, thơm trong ký ức, và thơm mãi trong lòng người.

Tôi còn nhớ mùi rơm phơi tái. Sau ngày gặt, rơm được trải vàng trên sân, trên đường làng. Nắng hong rơm khô dần, nhưng chưa mất hết hơi ẩm, mùi rơm lúc ấy vừa ngai ngái, vừa thơm nồng. Đó là mùi hương của một thôn xóm đang no ấm sau mùa thu hoạch, mùi của những ngày tháng mà niềm vui thường được đo bằng những bao thóc đầy, những đống rơm cao và tiếng cười rộn rã trong mỗi căn nhà.

Rơm được bó lại, chất thành đống, vun thành cây rơm trước sân. Những cây rơm  vừa là thức ăn cho trâu bò trong mùa đông, vừa là nơi lũ trẻ chúng tôi chơi đùa, trốn tìm. Bữa cơm quê khi ấy giản dị lắm, đôi khi chỉ có rau vườn, bát canh cua và cà muối. Những điều tưởng bình thường ấy, đến khi trưởng thành, đi qua bao miền đất, mới nhận ra chính là phần sâu nặng nhất của hạnh phúc.

Tháng Mười, mùa của những cánh đồng vàng và những chuyến xe chở đầy thóc mới. Tôi vẫn đi qua những miền quê vào mùa lúa chín, hít thật sâu thứ hương thơm bình dị mà thân thương ấy. Bởi trong hương lúa, tôi không chỉ gặp một mùa thu hoạch, hương ấy đi qua năm tháng, đi qua bao đổi thay của làng quê và âm thầm ở lại trong lòng người.