Hương vị Tết xưa giữa lòng Hà Nội

Hương vị làm nên thương hiệu

Làng Tranh Khúc, thuộc xã Duyên Hà, huyện Thanh Trì (cũ), nay là xã Thanh Trì, Hà Nội, từ lâu đã trở thành một trong những nơi sản xuất bánh chưng nổi tiếng của miền Bắc.

Mỗi khi Tết đến, xuân về, không khí trong làng lại trở nên tấp nập, rộn ràng, khi hàng nghìn chiếc bánh chưng được gói bằng tay và nấu bằng củi khô để phục vụ nhu cầu không chỉ của người dân Thủ đô mà còn của du khách từ khắp mọi miền Tổ quốc.

Điều làm nên thương hiệu bánh chưng Tranh Khúc chính là sự tỉ mỉ, cẩn trọng trong từng khâu chuẩn bị nguyên liệu. Gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn đều được chọn lọc kỹ càng, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng cao nhất. Trong đó, gạo nếp là yếu tố quan trọng nhất, người dân ở đây thường sử dụng nếp nhung hoặc nếp cái hoa vàng từ Hải Hậu, Nam Định, vốn nổi tiếng về chất lượng.

Mỗi chiếc bánh đều chứa đựng tâm huyết của người dân Tranh Khúc.

Lá dong – nguyên liệu không thể thiếu để gói bánh chưng cũng phải là lá dong xanh, bản to và không rách, được thu hái từ vùng Tràng Cát (huyện Thanh Oai cũ), nơi đất đai màu mỡ và nước sông Đáy mang lại cho lá dong một màu xanh tự nhiên, hương thơm đặc trưng. Nhờ vào sự chọn lựa kỹ càng này, bánh chưng Tranh Khúc không chỉ dẻo thơm mà còn giữ được hương vị đặc trưng của vùng đất nơi đây.

Khác với nhiều làng nghề khác, ở Tranh Khúc, người dân không sử dụng khuôn gỗ mà gói bánh trực tiếp bằng tay. Theo kinh nghiệm của người dân, việc gói bánh bằng tay không chỉ giúp bánh chặt hơn, không bị rạn mà còn giữ được độ dẻo, hương vị đặc biệt mà không phương pháp nào thay thế được. Điều này khiến bánh chưng Tranh Khúc trở thành món ăn không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết của người Việt Nam.

Bánh sau khi được gói hoàn toàn bằng tay, được nấu liên tục trong khoảng thời gian từ 10 đến 12 tiếng bằng củi khô. Nhờ vào quá trình luộc lâu dài, bánh không chỉ thơm ngon mà còn có thể bảo quản được lâu, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong suốt những ngày Tết.

Theo các bậc cao niên trong làng, nghề gói bánh chưng ở Tranh Khúc đã xuất hiện từ thời bao cấp, dù lúc đó chỉ có một số ít hộ làm nghề. Tuy nhiên, qua nhiều thập kỷ, nghề gói bánh chưng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân nơi đây. Sự thay đổi về cơ cấu xã hội đã khiến ngày càng nhiều người bỏ đồng ruộng để gắn bó với nghề truyền thống này.

Nếu như trước đây chỉ khoảng 40-50% hộ trong làng làm bánh chưng, thì nay con số này đã lên tới khoảng 70-80%. Điều này không chỉ phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của nghề mà còn cho thấy sức hấp dẫn của bánh chưng Tranh Khúc đối với thị trường.

Mỗi năm, sản lượng bánh chưng mà làng Tranh Khúc sản xuất tăng đáng kể, đặc biệt vào dịp giáp Tết. Nhiều gia đình ở đây đã trở thành những "thương gia" bánh chưng, cung cấp sản phẩm không chỉ cho người dân Thủ đô mà còn cho những vùng miền khác, góp phần bảo tồn nghề truyền thống và làm giàu từ đó.

Giữ gìn nghề truyền thống

Ngày nay, bánh chưng làng Tranh Khúc không chỉ xuất hiện trong mâm cỗ Tết mà còn có mặt trong các dịp cỗ cưới, cỗ lễ tại các đô thị. Bánh chưng đã trở thành món ăn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, được ưa chuộng không chỉ trong ngày Tết mà còn quanh năm. Đặc biệt, mỗi dịp Tết đến, không ít người dân Thủ đô và du khách thập phương vẫn tìm đến tận làng Tranh Khúc để mua những chiếc bánh chưng nóng hổi, vừa mới ra lò, mang về làm quà biếu người thân, bạn bè hoặc dâng cúng gia tiên.

Câu nói "Ngon như bánh chưng làng Tranh Khúc" đã trở thành một phần trong văn hóa ẩm thực của người Hà Nội. Chính hương vị đặc trưng, độ dẻo, thơm và sự tỉ mỉ trong mỗi chiếc bánh đã khiến cho bánh chưng Tranh Khúc trở thành một thương hiệu và có sức sống lâu bền qua các thế hệ.

Chính vì thế, nghề gói bánh chưng ở làng Tranh Khúc đã không chỉ đơn giản là một nghề mà còn trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây. Được ông cha truyền lại qua nhiều thế hệ, người Tranh Khúc đã luôn giữ gìn và phát triển nghề gói bánh chưng như một phần không thể thiếu trong văn hóa làng quê.

Bà Dạp, một người dân có thâm niên trong nghề chia sẻ: "Cứ như vậy, qua bao thế hệ, người dân trong làng vẫn bền bỉ giữ nghề, tạo nên thương hiệu bánh chưng Tranh Khúc nổi tiếng như ngày hôm nay."

Bánh chưng Tranh Khúc không chỉ là món ăn, mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ, sáng tạo và giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống của người Việt. Mỗi chiếc bánh, mỗi công đoạn gói bánh đều chứa đựng tâm huyết và tình yêu của người dân Tranh Khúc đối với nghề nghiệp của mình.

Bánh chưng Tranh Khúc, vì thế, không chỉ là món ăn trên mâm cỗ Tết mà còn là hương vị của lịch sử, của một làng nghề truyền thống vẫn luôn sống mãi trong lòng người Việt, dù bao năm tháng qua đi.

Đồng Văn Đức