Huy động các nguồn lực tăng cường cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo
Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Trước yêu cầu đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và dự báo gia tăng quy mô học sinh trong những năm tới, tỉnh Ninh Bình đang tập trung bố trí ngân sách, khai thác quỹ đất, huy động các nguồn lực đầu tư trường lớp, trang thiết bị. Những kết quả bước đầu tạo nền tảng cho sự phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục quan tâm, tháo gỡ khó khăn về diện tích, phòng học và thiết bị dạy học.

Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy ứng dụng công nghệ vào bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Ảnh: Ngọc Linh
Huy động nguồn lực từ cơ sở
Tại Trường Tiểu học Nghĩa Lợi (xã Quỹ Nhất), việc cải thiện cơ sở vật chất được triển khai từ những hạng mục thiết thực. Từ năm học 2024-2025 đến nay, nhà trường rà soát điều kiện dạy học, lát nền phòng học và phòng chức năng, sửa chữa bàn ghế, hệ thống điện khu nhà học, cải tạo vườn trường và bê tông hóa sân trường. Ban đại diện phụ huynh cùng giáo viên trồng thêm cây bóng mát, cây cảnh góp phần tạo không gian học tập thân thiện, trong lành cho học sinh.
Nhà trường đã huy động được hơn 1,047 tỷ đồng từ các nguồn xã hội hóa để đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị. Trong đó, công trình sân khấu ngoài trời được tài trợ hơn 525 triệu đồng; hệ thống bảng từ trượt ngang cho 3 lớp trị giá 100 triệu đồng; máy tính, tai nghe phòng Tin học trị giá gần 140 triệu đồng. Nhà trường còn được hỗ trợ màn hình LED kích thước 5x3m, máy chiếu trị giá 170 triệu đồng, dù che sân trường, bàn bóng bàn cùng một số thiết bị phục vụ hoạt động khác.
Những khoản hỗ trợ trên từ các cá nhân, nhà hảo tâm và sự kết nối của những người có tâm huyết với giáo dục địa phương. Trong đó, những người con quê hương như ông Trần Đông Cộng, hiện ở phường Sài Gòn (thành phố Hồ Chí Minh), tài trợ công trình sân khấu ngoài trời trên 525 triệu đồng; ông Vũ Văn Huyễn và các mạnh thường quân tài trợ màn hình LED, máy chiếu 170 triệu đồng; thầy Khương Văn Hưng tài trợ hệ thống bảng từ 100 triệu đồng...
Các hạng mục được đầu tư góp phần hoàn thiện không gian tổ chức hoạt động giáo dục, tạo điều kiện để học sinh học tập, rèn luyện và tham gia các hoạt động tập thể. Thầy giáo Đỗ Hồng Duy, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Sự hỗ trợ của các cá nhân, nhà hảo tâm và phụ huynh góp phần cải thiện điều kiện dạy học, giúp nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục thuận lợi.
Tại Trường Tiểu học Khánh Hải (nay là Trường Tiểu học Kim Đồng, xã Yên Khánh), việc huy động nguồn lực đầu tư được nhà trường thực hiện trên cơ sở rà soát từng tiêu chí, xác định rõ những hạng mục cần bổ sung và khả năng cân đối kinh phí. Với những công trình cần nguồn vốn lớn, nhà trường chủ động tham mưu, đề xuất địa phương đầu tư; những hạng mục sửa chữa nhỏ được bố trí từ nguồn ngân sách được cấp và kinh phí tiết kiệm của đơn vị.
Qua rà soát, nhận thấy nhà trường còn thiếu nhà đa năng, Ban Giám hiệu đã đề xuất và được địa phương đầu tư gần 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng. Bên cạnh đó, nhà trường huy động gần 500 triệu đồng từ con em quê hương, các tổ chức, cá nhân trên địa bàn để xây dựng thư viện đạt chuẩn, bổ sung trang thiết bị, đồ dùng phục vụ học sinh bán trú và hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Các nguồn lực được nhà trường phân bổ theo đúng nhu cầu, tránh đầu tư dàn trải, đồng thời phát huy vai trò chủ động trong cải thiện điều kiện dạy và học.
Cùng với việc chủ động huy động các nguồn lực, sự quan tâm đầu tư trực tiếp của chính quyền địa phương cũng tạo chuyển biến rõ nét tại nhiều cơ sở giáo dục (CSGD). Trước đây, Trường Tiểu học Ninh Giang (xã Ninh Giang) còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất. Với sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương, nhà trường đã được đầu tư gần 20 tỷ đồng xây dựng 2 nhà đa năng cùng các công trình phụ trợ, cải tạo sân trường, khu vệ sinh học sinh tại trường chính và các phân hiệu, điểm trường.
Nhờ đó, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học từng bước được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Mới đây, trường được công nhận đạt chuẩn quốc gia mức độ 2, kiểm định chất lượng giáo dục cấp độ 3; là đơn vị đầu tiên sau sáp nhập tỉnh được Sở Giáo dục và Đào tạo kiểm tra, đánh giá đạt các tiêu chuẩn này.
Thực tế tại các nhà trường cho thấy, hiệu quả huy động nguồn lực phụ thuộc nhiều vào việc xác định đúng nhu cầu và lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp. Có những hạng mục cần sự hỗ trợ từ ngân sách địa phương, có hạng mục nhà trường cân đối hoặc vận động xã hội hóa. Được phân bổ đúng trọng tâm, các nguồn lực góp phần cải thiện điều kiện dạy học. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu phát triển mạng lưới trường, lớp trên địa bàn, việc huy động kinh phí cần đi đôi với khai thác hiệu quả quỹ đất và cơ sở vật chất hiện có.
Khai thác hiệu quả quỹ đất, đáp ứng nhu cầu dạy học
Sau sắp xếp đơn vị hành chính và sau khi sắp xếp các CSGD, việc rà soát, bố trí lại cơ sở vật chất trường học trở thành nhiệm vụ quan trọng của các địa phương. Quỹ đất giáo dục, các công trình hiện có và trụ sở dôi dư sau sáp nhập được xem xét, khai thác nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu dạy và học. Hiện toàn tỉnh đã bố trí 66 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sáp nhập cho các CSGD, với tổng diện tích gần 250 nghìn m2.
Việc tiếp nhận các cơ sở nhà, đất đã góp phần mở rộng khuôn viên trường học, chuyển đổi công năng thành lớp học, phòng chức năng, nhà đa năng. Đây là giải pháp thiết thực trong bối cảnh nhu cầu đầu tư giáo dục ngày càng lớn, trong khi việc tạo lập quỹ đất mới tại một số địa bàn còn gặp khó khăn. Cùng với đó, nhiều xã, phường chủ động rà soát, đề xuất quy hoạch, mở rộng diện tích dành cho giáo dục như: xã Hải Anh đề nghị tăng thêm quỹ đất giáo dục với tổng diện tích 18,894ha; xã Phong Doanh quy hoạch, mở rộng quỹ đất dành cho các CSGD với diện tích 16,5ha; xã Liên Minh bổ sung quy hoạch 3,3ha đất dành cho giáo dục giai đoạn 2026-2031.
Trên cơ sở quy hoạch, các địa phương tích cực huy động nguồn lực để xây mới, sửa chữa, nâng cấp trường, lớp và bổ sung trang thiết bị phục vụ dạy học. Việc đầu tư góp phần cải thiện điều kiện học tập, tạo môi trường giáo dục thuận lợi cho học sinh, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất, phù hợp với quy mô trường lớp và nhiệm vụ giáo dục trong giai đoạn mới. Cô giáo Trần Thị Thúy, giáo viên Trường THCS Minh Dương (xã Nam Minh) chia sẻ: Phòng học được trang bị đầy đủ, giáo viên có điều kiện sử dụng thiết bị trình chiếu, khai thác học liệu trực tuyến và tổ chức bài giảng sinh động. Học sinh cũng thuận lợi hơn trong việc tiếp cận kiến thức.
Tuy nhiên, cơ sở vật chất giáo dục vẫn còn những khó khăn, tồn tại cần được khắc phục. Hiện toàn tỉnh còn hơn 100 CSGD công lập chưa bảo đảm diện tích tối thiểu theo quy định. Nhiều trường tại khu vực trung tâm có diện tích chật hẹp; một số khu công nghiệp chưa có trường mầm non công lập phục vụ con em công nhân. Ngoài ra, vẫn còn tình trạng thiếu phòng học; khoảng 30% nhóm, lớp dưới 5 tuổi chưa đủ thiết bị, đồ dùng, đồ chơi... Điều này ảnh hưởng tới việc tổ chức dạy học, nhất là khi các nhà trường phải thực hiện chương trình giáo dục với yêu cầu ngày càng cao.
Việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đang càng trở nên cấp thiết trước dự báo gia tăng quy mô học sinh. Dự báo từ năm học 2027-2028, quy mô số lớp, số học sinh tăng, đặc biệt là đối với cấp THPT. Chỉ tính riêng cấp THPT, năm học 2027-2028 cần bổ sung thêm 108 phòng học; năm học 2028-2029 cần bổ sung thêm 166 phòng... Cùng với đó, toàn tỉnh còn một số trường chưa đạt chuẩn quốc gia hoặc mới sáp nhập chưa được công nhận lại; đã hết thời hạn công nhận nhưng chưa đủ điều kiện để kiểm tra công nhận lại. Điều này cho thấy việc đầu tư cần có kế hoạch dài hạn, sát với biến động dân số và quy mô trường lớp.
Để tạo nguồn lực bền vững, cùng với ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo, công tác xã hội hóa giáo dục đang góp phần bổ sung nguồn lực đầu tư. Tiêu biểu như các CSGD thuộc xã Yên Cường đã huy động được 3,7 tỷ đồng từ nguồn hợp pháp để sửa chữa và mua sắm trang thiết bị phục vụ học tập. Ngoài ra trên địa bàn tỉnh hiện có hệ thống trường mầm non, phổ thông ngoài công lập... Mạng lưới trên góp phần giảm áp lực đối với hệ thống giáo dục công lập, đáp ứng nhu cầu học tập của người dân.
Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự chủ động của các cấp chính quyền, ngành Giáo dục và sự đồng hành của toàn xã hội. Trong điều kiện quy mô học sinh tiếp tục gia tăng, yêu cầu đổi mới giáo dục ngày càng cao, việc phân bổ ngân sách có trọng tâm, khai thác hiệu quả quỹ đất và huy động các nguồn lực hợp pháp cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với nhu cầu từng địa bàn. Đây là điều kiện quan trọng để các nhà trường khắc phục khó khăn, từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất, tạo nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
