Hy vọng mới trong nỗ lực đẩy lùi dịch Ebola

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 2/7 đã công bố một cột mốc quan trọng trong cuộc chiến chống lại dịch Ebola tại Cộng Hòa Dân Chủ Congo, khi bệnh nhân đầu tiên chính thức tham gia chương trình thử nghiệm lâm sàng điều trị chủng virus Bundibugyo.

Sự kiện này mang lại tia hy vọng mới cho người dân ở khu vực miền Đông nước này, nơi dịch bệnh đang có xu hướng lây lan trên diện rộng. Đối với một chủng virus nguy hiểm vốn chưa từng có vaccine hay phác đồ đặc trị nào được phê duyệt, việc triển khai thử nghiệm này được xem là bước đi mang tính quyết định nhằm tìm kiếm các giải pháp y tế hiệu quả và kịp thời cho người bệnh.

Khi y học toàn cầu nhập cuộc

Hiện tại, làn sóng dịch bệnh do chủng Bundibugyo đang bùng phát tại miền đông CHDC Congo, với tâm dịch đổ dồn về tỉnh Ituri. Các số liệu thống kê dịch tễ cho thấy tình hình đang ở mức báo động, khi tổng số ca mắc đã vượt qua mốc 1.500, trong đó có hơn 500 người đã tử vong.

So với chủng Zaire từng gây ra nhiều đợt dịch kinh hoàng trước đây, chủng Bundibugyo ít phổ biến hơn, chính điều này đã dẫn đến một thực trạng đáng ngại là các biện pháp y khoa và thuốc đặc trị dành riêng cho nó hoàn toàn bị bỏ ngỏ từ trước đến nay.

Chương trình thử nghiệm lâm sàng điều trị chủng virus Bundibugyo của WHO có bệnh nhân tham gia đầu tiên vào ngày 2/7. Ảnh: Mwangi Kirubi

Nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng y tế cấp bách này, một liên minh nghiên cứu quy mô lớn đã được thiết lập dưới sự hỗ trợ của WHO và sự dẫn dắt trực tiếp từ Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia CHDC Congo.

Chương trình có sự phối hợp chặt chẽ của các đơn vị y tế và học thuật uy tín toàn cầu bao gồm Đại học Oxford (Anh), Viện Y học Nhiệt đới Antwerp (Bỉ) cùng Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) châu Phi.

Thử nghiệm lâm sàng lần này tập trung đánh giá hiệu quả của kháng thể đơn dòng MBP134 do hãng Mapp Biopharmaceutical phát triển, thông qua 2 phác đồ: sử dụng độc lập hoặc kết hợp với thuốc kháng virus remdesivir của tập đoàn Gilead Sciences, với mục tiêu tối thượng là nâng cao tỷ lệ sống sót của bệnh nhân sau 28 ngày điều trị.

Theo kế hoạch đề ra, chương trình đặt mục tiêu tuyển chọn hơn 1.000 bệnh nhân tham gia và dự kiến kéo dài từ vài tháng đến nửa năm tùy thuộc vào diễn biến thực tế của dịch bệnh trên thực địa.

Nguồn cung ứng thuốc cho dự án này đã được đảm bảo vững chắc nhờ sự tài trợ của Chính phủ Mỹ và hãng dược Gilead - đơn vị trước đó đã cung cấp hàng nghìn lọ remdesivir phục vụ cho mục đích cứu trợ khẩn cấp.

Song song với đó, các chuyên gia cũng chuẩn bị khởi động một nghiên cứu độc lập khác nhằm thử nghiệm thuốc obeldesivir dạng viên uống, hướng tới giải pháp dự phòng sau phơi nhiễm hiệu quả cho những người có tiền sử tiếp xúc gần với các ca nhiễm Ebola.

"Ánh sáng cuối đường hầm" bất chấp hoài nghi

Dù mang ý nghĩa nhân văn lớn lao, việc triển khai chương trình thử nghiệm lại đang phải đối mặt với muôn vàn thách thức nghiệt ngã.

Vùng tâm dịch từ lâu đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các cuộc xung đột vũ trang kéo dài, khiến lực lượng y tế gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các địa bàn vùng sâu vùng xa. Tình hình an ninh càng trở nên bất ổn khi mới đây, một trung tâm điều trị Ebola tại Ituri bị tấn công bạo lực khiến 2 người thiệt mạng.

Vùng tâm dịch Ebola từ lâu đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các cuộc xung đột vũ trang kéo dài, khiến lực lượng y tế gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các địa bàn vùng sâu vùng xa. Ảnh: Benediction Murhabazi/Getty Images

Đáng ngại hơn, tâm lý hoài nghi và thiếu tin tưởng của cộng đồng đối với các nhân viên y tế vẫn là rào cản vô hình nhưng vô cùng lớn, dẫn đến một thực trạng đau lòng là có tới gần 3/4 số ca tử vong do Ebola xảy ra bên ngoài các cơ sở y tế.

Song đứng trước lằn ranh sinh tử, nhiều người dân địa phương vẫn đặt niềm tin trọn vẹn vào cuộc thử nghiệm lâm sàng này. Cô Audrey Tengetenge, một cư dân sinh sống tại thành phố Bunia, chia sẻ rằng nghiên cứu này giống như "ánh sáng cuối đường hầm", đồng thời bày tỏ mong muốn quy trình thử nghiệm được đẩy nhanh tiến độ để chấm dứt chuỗi ngày đau thương và mất mát cho cộng đồng.

Sự kỳ vọng đó cũng là tâm nguyện chung của cô Gladys Munguro, một bệnh nhân may mắn chiến thắng Ebola và được xuất viện cách đây 2 tuần. Trải qua những ngày tháng trực tiếp chứng kiến nhiều người bệnh xung quanh không thể qua khỏi, cô hy vọng các phương pháp điều trị tiên tiến sẽ mang lại cơ hội sống sót cao hơn cho những người ở lại, đồng thời giúp kiểm soát hiệu quả chuỗi lây nhiễm.

Thậm chí, cô Gladys còn khẳng định giai đoạn thử nghiệm này là vô cùng cấp thiết đối với người dân và sẵn sàng đăng ký tham gia tình nguyện ngay khi chương trình bước vào giai đoạn tiếp theo dành cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Nhìn chung, dù một bộ phận người dân vẫn còn lo ngại về những tác dụng phụ tiềm ẩn của các phương pháp thử nghiệm mới, nỗ lực khoa học này đang được đón nhận như một liều thuốc tinh thần vô giá.

Về mặt chuyên môn, WHO cũng ghi nhận nhiều tín hiệu lạc quan khi năng lực xét nghiệm đã được nâng cấp với 10 phòng thí nghiệm chuyên dụng, và tỷ lệ giám sát, theo dõi người tiếp xúc gần với virus Ebola đã đạt mức 4/5 trường hợp.

Hệ thống y tế hiện tại đang vận hành với công suất 650 giường bệnh, dù đã sử dụng tới 96% công suất nhưng WHO cùng các đối tác đang khẩn trương bổ sung thêm 300 giường nữa nhằm giảm tải cho các cơ sở y tế hiện có.

WHO cũng ghi nhận nhiều tín hiệu lạc quan khi năng lực xét nghiệm người nhiễm Ebola đã được nâng cấp. Ảnh: Daniel Buuma/Getty Images

Đánh giá cục diện hiện tại, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh, bất chấp những bước tiến vượt bậc đã đạt được, bóng đen của sự hoài nghi và bạo lực vẫn là những thách thức hiện hữu cản trở nỗ lực dập dịch.

Ông Tedros khẳng định các nguồn lực quốc tế đang được huy động tối đa nhằm đảm bảo rằng, một khi các loại thuốc thử nghiệm chứng minh được mức độ an toàn và hiệu quả, người bệnh sẽ được tiếp cận chúng một cách rộng rãi và bền vững.

Nếu thành công, sự kết hợp giữa kháng thể MBP134 và thuốc remdesivir không chỉ mang lại phác đồ điều trị chính thống, dựa trên bằng chứng khoa học đầu tiên cho chủng Bundibugyo để cứu sống hàng nghìn sinh mạng tại CHDC Congo, mà còn là bước chuẩn bị chiến lược, nâng cao năng lực ứng phó của nhân loại trước nguy cơ bùng phát các chủng virus Ebola mới trong tương lai.