IEA ghi nhận 'nút thắt năng lượng lớn nhất lịch sử' có thể gây chấn động kinh tế toàn cầu

Tàu thương mại neo đậu ngoài khơi bờ biển thành phố Dubai, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khi hệ thống hàng hải bị gián đoạn tại Eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

“Chúng ta chưa từng trải qua điều gì như thế này trước đây”, ông Birol nhấn mạnh, cho rằng cú sốc này đã bắt đầu đẩy lạm phát tăng lên, gây áp lực lên các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng thông qua chi phí nhập khẩu cao hơn, thâm hụt tài khoản vãng lai gia tăng và triển vọng tăng trưởng suy yếu.

Ông Birol cũng cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, một số quốc gia có thể rơi vào vòng xoáy nợ nước ngoài, khiến họ phải đối mặt với áp lực kinh tế nghiêm trọng hơn.

Tổn thất năng lượng vượt xa các cuộc khủng hoảng lịch sử

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 22/3 cho biết kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu vào ngày 28/2 với các cuộc tấn công chung của Mỹ-Israel, Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu - gần như bị đóng cửa, khiến giá năng lượng tăng gấp đôi vào cuối tuần thứ ba.

Theo ông Birol, lượng dầu bị gián đoạn đã lên tới 11 triệu thùng mỗi ngày, trong khi nguồn cung khí đốt giảm tổng cộng khoảng 140 tỷ mét khối (bcm), bao gồm 110 bcm xuất khẩu bị gián đoạn từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), cùng 30 bcm bị cắt giảm trong nước.

Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế nhận định: “Cuộc khủng hoảng hiện tại lớn hơn cả hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970 cộng lại với khủng hoảng khí đốt trong chiến tranh Nga–Ukraine”, nhấn mạnh quy mô nghiêm trọng của tình hình.

“Cuộc khủng hoảng mà chúng ta đang đối mặt hiện nay lớn hơn cả hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970 cộng với cuộc khủng hoảng khí đốt trong chiến tranh Nga-Ukraine”, ông Birol nói, giải thích về mức độ nghiêm trọng trong một cuộc phỏng vấn với nhật báo Hurriyet của Thổ Nhĩ Kỳ.

Để ứng phó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã phối hợp giải phóng 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược vào ngày 11/3, đánh dấu đợt can thiệp lớn nhất từ trước đến nay. Lượng này tương đương khoảng 20% tổng dự trữ và hiện vẫn còn khoảng 1,6 tỷ thùng sẵn sàng sử dụng.

“Nếu cần thiết, chúng tôi sẽ không ngần ngại sử dụng 80% còn lại của kho dự trữ”, ông Birol nói.

Một tàu hải quân di chuyển ở khu vực Eo biển Hormuz ngày 1/3/2026. Ảnh: rnz.co.nz/TTXVN

Rủi ro lan rộng vượt ra ngoài năng lượng

Không chỉ dừng lại ở thị trường năng lượng, sự gián đoạn hiện đang bắt đầu ảnh hưởng đến các chuỗi cung ứng liên quan đến eo biển Hormuz.

Hơn 1/3 lượng phân bón thế giới đi qua tuyến đường này, cùng với khoảng 1/4 sản phẩm hóa dầu và nhiều nguyên liệu công nghiệp quan trọng như lưu huỳnh và heli.

“Nếu tình trạng này tiếp diễn, nó sẽ ảnh hưởng đến nông nghiệp và dẫn tới giá lương thực tăng”, ông Birol cảnh báo, cho thấy tác động đã lan sang lĩnh vực thực phẩm và công nghiệp, làm gia tăng áp lực lạm phát.

IEA hiện đang triển khai ba hướng hành động: tăng nguồn cung, giảm nhu cầu và thúc đẩy ngoại giao năng lượng quốc tế.

Tuy nhiên, ông Birol nhấn mạnh giải pháp căn bản vẫn là việc mở lại Eo biển Hormuz.

“Những nỗ lực của chúng tôi chỉ có thể giảm bớt đau đớn kinh tế. Giải pháp thực sự là mở lại eo biển. Nếu nó tiếp tục đóng trong thời gian dài, thiệt hại kinh tế toàn cầu sẽ tăng nhanh chóng”, ông Birol kết luận.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc