Iran chịu sức ép kinh tế, cảnh báo đáp trả Mỹ và không nhượng bộ tại Hormuz

Người dân mua bán ở thủ đô Tehran (Iran) ngày 24-2-2026. Ảnh: THX

Sức ép kinh tế chưa làm Iran thay đổi lập trường

Theo truyền thông Qatar ngày 20-10, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, cho biết các cuộc tấn công quân sự kết hợp với lệnh phong tỏa hải quân tại các cảng phía Nam Iran đã gây thiệt hại đáng kể cho Tehran. Mỹ tuyên bố đã ngăn chặn hoạt động xuất khẩu dầu thô trị giá ít nhất 25 tỷ USD và góp phần đóng băng khoảng 350 triệu USD tài sản tiền điện tử.

Theo ông Cooper, sức ép tài chính khiến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) gặp khó khăn trong việc trả lương cho binh sĩ, đồng thời làm suy giảm nguồn hỗ trợ dành cho các lực lượng đồng minh trong khu vực, trong đó có Hezbollah tại Lebanon và Houthi ở Yemen.Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc của các lực lượng này vào nguồn viện trợ từ Tehran không hoàn toàn giống nhau. Một số nhóm tại Iraq còn có nguồn thu từ hoạt động kinh doanh, các mạng lưới thương mại và ngân sách chính phủ do tham gia lực lượng an ninh chính thức. Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc những mạng lưới liên kết với Iran tại Iraq sử dụng các bên trung gian để chuyển tiền, duy trì hoạt động và hỗ trợ Tehran.

Dù chịu sức ép lớn, giới chức Iran bác bỏ nhận định nền kinh tế nước này đang tiến gần đến sụp đổ. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati khẳng định nền kinh tế vẫn thể hiện khả năng chống chịu, bất chấp các lệnh trừng phạt và tác động của chiến tranh.Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới được nêu trong các thông tin gần đây, kinh tế Iran có thể suy giảm 7,7% trong năm tài chính 2026-2027. Lạm phát, đồng nội tệ mất giá và thu nhập thấp tiếp tục tạo áp lực lên đời sống người dân. Tổng thống Masoud Pezeshkian thừa nhận những khó khăn nghiêm trọng, song cho biết chính phủ đang dựa vào nguồn lực trong nước để ứng phó.

Nhà nghiên cứu Negar Mortazavi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế tại Mỹ nhận định sức ép kinh tế có thể hạn chế nguồn lực quân sự của Iran, nhưng chưa chắc làm thay đổi căn bản tính toán chiến lược của IRGC.

Tehran đặt điều kiện đàm phán, cảnh báo chiến tranh mới

Trong cuộc gặp Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, tại Tehran, Tổng thống Pezeshkian tuyên bố Washington phải chấm dứt mọi sức ép, đe dọa và biện pháp trừng phạt trước khi Iran tham gia bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ. Theo hãng thông tấn Fars, nhà lãnh đạo Iran cho rằng lòng tin của người dân nước này đối với Washington đã suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt sau những diễn biến quân sự gần đây. Ông cảnh báo một cuộc chiến mới không chỉ gây thiệt hại cho Iran mà còn có thể kéo theo hậu quả nghiêm trọng đối với toàn khu vực.

Cùng ngày 20-10, Tổng thống Pezeshkian tiếp tục nhấn mạnh lập trường bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, tuyên bố Iran không chấp nhận từ bỏ lãnh thổ của mình.Thông điệp cứng rắn cũng được đưa ra từ giới quân sự. Theo hãng thông tấn WANA, Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy cấp cao của Lực lượng vũ trang Iran, tuyên bố Tehran sẽ đáp trả ngay lập tức mọi hành động quân sự của Mỹ, bất kể kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3-11. Ông cảnh báo các lợi ích của Washington có thể trở thành mục tiêu tấn công với quy mô không giới hạn.

Những tuyên bố này cho thấy Iran chưa phát tín hiệu sẵn sàng nhượng bộ về an ninh, dù phải đối mặt với áp lực kinh tế và quân sự ngày càng lớn.

Hormuz trở thành mặt trận gây sức ép mới

Căng thẳng còn thể hiện rõ tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng toàn cầu. Theo phân tích được hãng thông tấn WANA đăng tải, việc Iran mở rộng các cuộc tấn công sang siêu tàu chở dầu và tàu container bên ngoài eo biển cho thấy Tehran đang tìm cách gây sức ép lên những phương án vận chuyển thay thế của các quốc gia vùng Vịnh.

Mỗi siêu tàu chở dầu có thể vận chuyển khoảng 2 triệu thùng dầu, với giá trị hàng hóa lên tới hàng trăm triệu USD tùy theo giá thị trường. Bản thân con tàu cũng là tài sản có giá trị lớn, trong khi nguy cơ bị tấn công, chi phí bảo hiểm và giá thuê tàu tăng cao khiến hoạt động vận chuyển ngày càng tốn kém.Một số quốc gia vùng Vịnh đang tìm cách duy trì xuất khẩu bằng việc sử dụng tàu nhỏ vận chuyển dầu qua khu vực nguy hiểm, sau đó chuyển hàng sang các siêu tàu chờ bên ngoài Hormuz. Tuy nhiên, phương án này vẫn đối mặt với nguy cơ bị Iran nhắm mục tiêu.

Việc mở rộng phạm vi tấn công có thể làm suy giảm hiệu quả của các tuyến vận chuyển thay thế, nhưng đồng thời cũng làm tăng nguy cơ leo thang quân sự. Nếu các cơ sở năng lượng hoặc tàu chở dầu của những quốc gia khác tiếp tục bị tấn công, khả năng xảy ra các đòn đáp trả sẽ gia tăng.