Nga có thể kiềm chế Iran tấn công các nước vùng Vịnh?

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi (phải) và Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tại cuộc họp báo chung sau hội đàm ở Tehran. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Tiến sĩ Abdel Aziz Aluwaisheg, Trợ lý Tổng Thư ký phụ trách các vấn đề chính trị và đàm phán của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Đối thoại Chiến lược GCC-Nga tại Bahrain diễn ra khi hai bên ngày càng khác biệt về chiến tranh Mỹ - Iran. Bình luận với tờ Arab News (Tin tức Arab) ngày 21/10, ông Aluwaisheg cho rằng mọi cấu trúc an ninh khu vực chỉ khả thi khi Iran khôi phục lòng tin và Nga có thể giúp thuyết phục Tehran ngừng tấn công các nước láng giềng.

Từ hợp tác kinh tế đến các cuộc khủng hoảng khu vực

Theo Tiến sĩ Aluwaisheg, Đối thoại Chiến lược GCC-Nga diễn ra tại Bahrain cuối tuần qua đã mở ra cơ hội để hai bên thảo luận về các cuộc khủng hoảng khu vực. Trước đó, hai bên chỉ tham vấn song phương trong nhiều tháng, kể từ cuộc gặp gần nhất tại Sochi vào tháng 9/2025.

Ngoại trưởng Nga và các ngoại trưởng GCC đã gặp nhau thường xuyên kể từ khi khởi động tiến trình đối thoại vào tháng 11/2011. Ban đầu, các cuộc thảo luận tập trung vào quan hệ kinh tế và văn hóa. Về sau, trọng tâm chuyển sang các cuộc khủng hoảng khu vực, vốn liên tiếp nổ ra kể từ phiên khai mạc Đối thoại trên tại Abu Dhabi cách đây 15 năm.

Trong nhiều năm, vấn đề Syria chi phối các cuộc thảo luận, khi hai bên giữ lập trường đối lập. Chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12/2024 đã khép lại vấn đề này và gỡ bỏ trở ngại cho hợp tác giữa các nước vùng Vịnh và Nga. Thương mại hai chiều năm 2025 vượt 24 tỷ USD, tăng khoảng 60% chỉ trong một năm và tăng 200% so với năm 2021, thời điểm trước khi xung đột Ukraine nổ ra. Đà tăng thương mại và đầu tư đi kèm nhiều cuộc gặp cấp cao giữa các nhà lãnh đạo, quan chức, cùng các thỏa thuận nhằm thúc đẩy hợp tác.

Chiến tranh Mỹ - Iran gây chia rẽ

Theo Tiến sĩ Aluwaisheg, chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra năm 2026 khiến GCC và Nga dần có quan điểm khác biệt về cuộc xung đột và cuộc gặp tại Bahrain nhằm thu hẹp khoảng cách ấy. Ông cho biết Nga nhìn cuộc xung đột qua lăng kính đối đầu với phương Tây. Moskva quy trách nhiệm cho Mỹ vì đã khơi mào chiến tranh ngày 28/2. Do đó, Nga có xu hướng giảm nhẹ vai trò của Iran trong việc mở rộng xung đột ra toàn khu vực, cả trực tiếp lẫn thông qua các lực lượng dân quân thân Tehran.

Vào tháng 3 năm nay, GCC trình Nghị quyết 2817 lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Nga bỏ phiếu trắng, qua đó để nghị quyết thông qua. Văn kiện này yêu cầu Iran lập tức ngừng tấn công Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Jordan. Nghị quyết cũng chỉ trích việc nhắm vào khu dân cư, sân bay, cơ sở năng lượng và hạ tầng dân sự, cùng các lời cảnh báo của Iran nhằm vào giao thông hàng hải và thương mại quốc tế qua eo biển Hormuz và eo biển Bab Al-Mandab.

Đầu tuần này tại Tehran, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nhắc lại đề xuất của Moskva về một cấu trúc an ninh khu vực vùng Vịnh, ý tưởng mà ông nói đã có từ “nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ trước”. Đề xuất này đã qua nhiều lần sửa đổi. Theo ông Lavrov, mục tiêu là xây dựng lòng tin dựa trên các nguyên tắc và thỏa thuận mà các quốc gia ven biển cùng nhất trí, bao gồm minh bạch quân sự và trao đổi thông tin an ninh, rồi từng bước mở rộng hoạt động chung. Văn bản này cũng dự kiến để các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, cùng quan chức cấp cao của Liên đoàn Arab và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo, giữ vai trò hỗ trợ các quốc gia ven biển đạt thỏa thuận.

Tiến sĩ Aluwaisheg cho rằng các bên có thể xem xét bất kỳ thỏa thuận khu vực nào sau khi khôi phục lòng tin, bắt đầu bằng cam kết chắc chắn của Tehran về việc ngừng tấn công các nước láng giềng. Trên thực tế, các cuộc tấn công của Iran không nhắm vào Mỹ và rất hạn chế nhằm vào Irael, cả hai nước đều không chịu ảnh hưởng lớn. Nạn nhân chính là các nước GCC, vốn là bạn bè của Nga. Ông Aluwaisheg cũng cho rằng việc phong tỏa eo biển Hormuz không gây tác động tới Mỹ và Israel, mà giáng đòn vào các nước GCC và phần còn lại của thế giới.

Theo Tiến sĩ Aluwaisheg, quan hệ thân thiết giữa Moskva và Tehran có thể giúp bảo đảm Iran cam kết kiềm chế tấn công các nước láng giềng. GCC cũng cần Nga giúp thuyết phục Iran đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển Hormuz và khôi phục hiện trạng trước chiến tranh.