Iran đe dọa phong tỏa eo Hormuz, biển Đỏ 'thấp thỏm' và lo ngại với Việt Nam

Một tàu hàng đi qua kênh đào Suez, hướng đến Biển Đỏ - Ảnh: EPA

Theo phóng viên TTXVN tại Geneva, ngày 28-2, một quan chức thuộc Phái bộ hải quân Aspides của Liên minh châu Âu (EU) cho biết các tàu thuyền hoạt động tại khu vực đã nhận được tín hiệu vô tuyến VHF từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo rằng “không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz".

Cùng ngày, đài NBC đưa tin, Bộ Giao thông Vận tải Mỹ khuyến nghị tàu thương mại tránh xa eo biển Hormuz, Vịnh Persian, Vịnh Oman và Biển Arab nếu có thể. Hy Lạp, một trong những quốc gia sở hữu đội tàu thương mại lớn nhất thế giới, cũng yêu cầu tàu treo cờ nước này nâng mức cảnh giác tối đa, theo Reuters. Các cảnh báo đề cập nguy cơ tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái, các cuộc tấn công vào cơ sở cảng, hành vi quấy rối hoặc gây nhiễu điện tử và làm gián đoạn hệ thống định vị điện tử của tàu.

Vì sao Hormuz quan trọng?

Eo biển nằm giữa Oman và Iran, nối Vịnh Persian với Vịnh Oman và Biển Arab. Ở điểm hẹp nhất, chiều rộng chỉ khoảng 33 kilomet, còn làn hàng hải mỗi chiều khoảng 3 kilomet.

Khoảng 20% tổng tiêu thụ dầu toàn cầu đi qua Hormuz mỗi ngày. Theo dữ liệu của hãng phân tích Vortexa, trung bình hơn 20 triệu thùng dầu thô, condensate và sản phẩm tinh chế/ngày đã đi qua tuyến này trong năm 2025. Các thành viên OPEC như Saudi Arabia, Iran, UAE, Kuwait và Iraq xuất khẩu phần lớn dầu qua đây, chủ yếu sang châu Á. Qatar - một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới - gần như phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến này cho khí hóa lỏng.

Trong quá khứ, Hormuz nhiều lần trở thành công cụ địa chính trị từ cuộc chiến tranh Iran - Iraq (1980 - 1988), các đe dọa phong tỏa năm 2012 khi Iran đối mặt trừng phạt phương Tây, đến các vụ bắt giữ tàu dầu năm 2023 - 2024.

Ngay cả khi không có phong tỏa chính thức, chỉ cần rủi ro gia tăng đã đủ khiến phí bảo hiểm chiến tranh tăng vọt, lịch trình vận tải bị điều chỉnh và giá dầu phản ứng tức thì.

Nếu khủng hoảng lan tới Biển Đỏ

Reuters đưa tin, ngày 28-2, Bộ Hàng hải Hy Lạp cảnh báo khủng hoảng có thể lan sang Biển Đỏ và Vịnh Aden, do mối liên hệ giữa Iran và lực lượng Houthi tại Yemen. Nếu điều đó xảy ra, hành lang Suez - Biển Đỏ sẽ đối mặt rủi ro nghiêm trọng.

Tuyến Suez – Biển Đỏ, nối Địa Trung Hải với Ấn Độ Dương, từ lâu đã được coi là một trục xương sống của thương mại toàn cầu. Ở hai đầu hành lang này, Kênh đào Suez và Bab el-Mandeb giữ vị thế như những điểm then chốt bậc nhất. Chỉ một sự cố kỹ thuật hay biến động an ninh cũng đủ tạo ra hiệu ứng dây chuyền vượt xa khu vực Trung Đông.

Hành lang này kết nối các trung tâm sản xuất và xuất khẩu lớn của Đông Bắc Á (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc), Đông Nam Á (Việt Nam, Thái Lan, Malaysia), Nam Á (Ấn Độ, Bangladesh) với những thị trường tiêu thụ trọng yếu tại châu Âu và Bắc Mỹ, đồng thời là tuyến vận chuyển chủ đạo cho dầu thô và khí đốt từ Trung Đông ra thế giới. Đây không chỉ là một tuyến đường biển, mà là mạch giao thương then chốt gắn kết các chuỗi cung ứng Á – Âu – Mỹ.

Hàng hóa giao thương bằng đường biển giữa châu Á và châu Âu, cùng một phần giữa châu Á và Bắc Mỹ chảy qua tuyến huyết mạch này. Theo các báo cáo về vận tải, hành lang đảm nhiệm 12% sản lượng hàng hóa trên toàn thế giới, 12% sản lượng dầu và 8% sản lượng khí hóa lỏng LNG. Vai trò của nó đặc biệt quan trọng trong vận tải container với 35% tổng sản lượng. (*)

Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 930 tỉ đô la hàng hóa ra thế giới, theo số liệu từ Cục Hải quan. Riêng EU (không tính Anh) Việt Nam xuất khẩu đạt 56,18 tỉ đô la Mỹ, chỉ thua Trung Quốc và Mỹ. Với quy mô kể trên của thị trường châu Âu, một phần đáng kể hàng hóa xuất sang châu Âu đi qua hành lang Suez - Biển Đỏ. Ngoài ra, một số lô hàng sang Bờ Đông nước Mỹ cũng sử dụng tuyến này.

Đối với Việt Nam, tác động không chỉ dừng ở những con số trên bản đồ hàng hải. Nếu tàu buộc phải vòng tuyến để tránh các khu vực rủi ro, thời gian giao hàng sẽ kéo dài thêm nhiều ngày, thậm chí vài tuần, làm xáo trộn lịch trình sản xuất của các ngành phụ thuộc vào thời gian giao hàng. Khi hành trình dài hơn, cước vận tải và phí bảo hiểm leo thang, biên lợi nhuận vốn đã mỏng của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, sẽ chịu sức ép đáng kể.

Dù Việt Nam không phụ thuộc trực tiếp vào nguồn dầu đi qua Eo biển Hormuz ở tỷ trọng áp đảo nhưng bất kỳ cú sốc nào khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt cũng sẽ truyền dẫn vào chi phí đầu vào, giá vận tải và áp lực lạm phát trong nước, qua đó ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam.

(*) https://thesaigontimes.vn/tac-dong-toan-cau-cua-viec-dong-cua-kenh-suez-va-xung-dot-bien-do/

Hoàng Minh