Iran đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng

Những chiếc xe bị thiêu rụi giữa làn sóng bất ổn đang diễn ra tại Tehran trong hình ảnh cắt từ video trên mạng xã hội ngày 9/1.

Làn sóng biểu tình khởi phát từ tháng trước tại thủ đô Tehran, nay đã lan ra toàn bộ 31 tỉnh của Iran, dù quy mô chưa lớn bằng đợt biểu tình năm 2022 - 2023, sau cái chết của cô gái Mahsa Amini trong đồn của cảnh sát đạo đức vì ăn mặc không phù hợp.

Đợt biểu tình lần này nổ ra khi các tiểu thương tại chợ Đại Bazar phẫn nộ vì đồng rial sụt giá mạnh, sau đó có thêm nhiều nhóm khác tham gia, chủ yếu là nam giới, thay vì phụ nữ và trẻ em gái như cuộc biểu tình vì Amini.

Tình trạng mất kết nối internet trên toàn quốc xảy ra từ ngày 8/1, sau khi Reza Pahlavi - con trai của vị Shah cuối cùng của Iran bị lật đổ trong Cách mạng Hồi giáo năm 1979, kêu gọi biểu tình từ nước ngoài.

“Không chỉ đồng rial sụp đổ, mà niềm tin cũng sụp đổ”, ông Alex Vatanka, Giám đốc Chương trình Iran tại Viện Trung Đông ở Washington D.C., nhận định.

Giới chức Iran đang thực hiện cùng lúc hai biện pháp ứng phó: Thừa nhận khó khăn kinh tế, hỗ trợ người dân và hứa sẽ đối thoại, đồng thời trấn áp một số cuộc biểu tình bằng hơi cay khi bạo lực nổ ra trên đường phố.

Gần 5 thập kỷ sau Cách mạng Hồi giáo, các lãnh đạo tôn giáo Iran đang gặp nhiều khó khăn trong việc cân bằng giữa các ưu tiên của họ và kỳ vọng của một xã hội trẻ.

“Tôi chỉ muốn sống một cuộc đời yên bình, bình thường… Thay vào đó, họ (các lãnh đạo) khăng khăng theo đuổi chương trình hạt nhân, ủng hộ các nhóm vũ trang khu vực và duy trì chính sách thù địch với Mỹ”, Mina, 25 tuổi, nói với Reuters qua điện thoại từ TP. Kuhdasht, tỉnh Lorestan thuộc miền tây Iran.

“Những chính sách đó có thể hợp lý vào năm 1979, nhưng không còn phù hợp ngày nay. Thế giới đã thay đổi”, nữ cử nhân đại học thất nghiệp nói thêm.

Sức ép tứ phía

Một cựu quan chức cao cấp thuộc phe cải cách cho biết, các trụ cột ý thức hệ cốt lõi của Cộng hòa Hồi giáo, từ quy định bắt buộc về trang phục đến lựa chọn chính sách đối ngoại, không còn nhận được sự ủng hộ của những người dân dưới 30 tuổi - chiếm gần một nửa dân số.

“Thế hệ trẻ không còn tin vào các khẩu hiệu cách mạng, họ muốn được sống tự do”, ông nói.

Trong làn sóng biểu tình hiện tại, nhiều người bày tỏ phẫn nộ trước việc Tehran ủng hộ các lực lượng vũ trang trong khu vực, hô vang những khẩu hiệu như: “Không Gaza, không Li-băng, cuộc sống của tôi vì Iran”, cho thấy họ bất mãn trước các ưu tiên của chính quyền.

Ảnh hưởng của Tehran ở khu vực đã suy yếu nghiêm trọng trong vài năm qua, vì hàng loạt đòn tấn công của Israel nhằm vào các lực lượng ủy nhiệm của Iran, gồm: Hamas ở Dải Gaza, Hezbollah ở Li-băng, Houthi tại Yemen đến các nhóm dân quân ở Iraq, cùng với sự sụp đổ của chính quyền Tổng thống Syria Bashar al-Assad.

Vài ngày trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông có thể ra tay hỗ trợ người biểu tình Iran nếu lực lượng an ninh nổ súng vào họ.

“Chúng tôi đã khóa nòng, sẵn sàng hành động”, Tổng thống Trump viết trong bài đăng ngày 2/1 và không giải thích thêm. Lời cảnh báo được đưa ra 7 tháng sau khi lực lượng Israel và Mỹ oanh tạc các cơ sở hạt nhân của Iran trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày.

Đáp lại, Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei tuyên bố Iran “sẽ không khuất phục trước kẻ thù”.

Các nhà quan sát cho rằng sẽ khó có giải pháp dễ dàng cho các lãnh đạo Iran vào thời điểm khó khăn này.

Bình Giang