Iran thử thách tình bạn giữa ông Trump và bà Takaichi

Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trên tàu USS George Washington tại cảng Yokosuka, Nhật Bản hồi tháng 10/2025. Ảnh: The New York Times.

Trong vài tháng qua, hai nhà lãnh đạo đã xây dựng mối quan hệ gần gũi, gắn kết qua sở thích bóng chày và các giá trị bảo thủ chung, đồng thời dành nhiều lời khen ngợi cho nhau dù vẫn có bất đồng về thương mại.

Tuy nhiên, chuyến thăm Nhà Trắng đầu tiên của bà Takaichi hôm 19/3 được dự báo sẽ là bước ngoặt, theo The New York Times.

Bị các đồng minh châu Âu từ chối ủng hộ, ông Trump nhiều khả năng sẽ tận dụng hội nghị thượng đỉnh để kêu gọi Nhật Bản điều tàu rà phá thủy lôi và lực lượng hải quân nhằm hỗ trợ mở lại eo Hormuz, trong bối cảnh xung đột Trung Đông bước sang tuần thứ ba.

Ông cũng gia tăng áp lực khi cho rằng Tokyo “mắc nợ” Washington sau nhiều năm nhận hỗ trợ quốc phòng, đồng thời nhấn mạnh sự phụ thuộc lớn của Nhật Bản vào nguồn dầu mỏ Trung Đông.

Yêu cầu này đặt bà Takaichi - một chính trị gia bảo thủ cứng rắn và là nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản - vào thế khó. Bà không chỉ bị giới hạn bởi hiến pháp hòa bình của Nhật, mà còn chịu áp lực từ dư luận: chỉ 9% người dân Nhật ủng hộ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, theo khảo sát của báo Asahi Shimbun.

Sức ép từ Mỹ, thế khó của Nhật Bản

Bà Takaichi hiện phải tìm cách thể hiện sự ủng hộ với ông Trump mà không bị cuốn sâu vào xung đột - một nhiệm vụ tinh tế trong bối cảnh cuộc gặp tại Nhà Trắng với một tổng thống được cho là ngày càng thiếu kiên nhẫn.

“Đây lẽ ra là một hội nghị khá đơn giản. Nhưng giờ nó lại trở thành điều Nhật Bản không mong muốn: một tình huống khó lường và không có câu trả lời rõ ràng”, ông Zack Cooper từ Viện Doanh nghiệp Mỹ, nhận định.

Khủng hoảng Iran có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới Nhật Bản - quốc gia nhập khẩu gần như toàn bộ năng lượng, trong đó khoảng 95% dầu mỏ đến từ Trung Đông.

Mỹ là đồng minh quan trọng nhất của Nhật Bản, và bà Takaichi vẫn cần sự hỗ trợ của ông Trump trong việc đối phó với ảnh hưởng quân sự và kinh tế ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại châu Á.

Hình ảnh một tàu quét mìn của Lực lượng Phòng vệ Hàng hải Nhật Bản ngoài khơi tỉnh Okinawa năm 2023. Ảnh: Reuters.

Trong khi các đồng minh châu Âu công khai giữ khoảng cách với xung đột, Nhật Bản giữ lập trường thận trọng hơn. Bà Takaichi cho rằng việc điều động hải quân tham gia hoạt động an ninh là “khó về mặt pháp lý”, và tình hình Iran chưa đến mức đe dọa sự tồn vong để cho phép phản ứng quân sự.

Tuy vậy, bà cũng cho biết đang cân nhắc “những gì có thể làm”, đồng thời tránh bình luận về tính hợp pháp của các cuộc tấn công Mỹ - Israel.

Ông Trump dường như nhắm tới đội tàu rà phá thủy lôi hiện đại của Nhật Bản, có thể hỗ trợ hộ tống tàu dầu qua eo Hormuz. Nhật Bản từng triển khai lực lượng này tới vịnh Ba Tư năm 1991 - nhiệm vụ quân sự ở nước ngoài đầu tiên kể từ sau Thế chiến II - nhưng chỉ sau khi chiến sự kết thúc.

Năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng gây sức ép để Nhật đóng vai trò tích cực hơn tại Trung Đông. Tokyo khi đó đã điều lực lượng phòng vệ biển đi tuần tra và thu thập thông tin, nhưng tránh xa eo Hormuz nhằm không tạo ấn tượng đứng về phía Mỹ chống lại Iran - quốc gia mà Nhật duy trì quan hệ hữu nghị lâu dài.

Bài toán cân bằng lợi ích

Việc triển khai quân ra nước ngoài vẫn là vấn đề nhạy cảm tại Nhật Bản, nơi ký ức về Thế chiến II còn hằn sâu. Chủ nghĩa hòa bình được ghi trong Hiến pháp, với Điều 9 quy định từ bỏ chiến tranh.

Năm 2015, cố Thủ tướng Shinzo Abe - người có quan hệ thân thiết với cả ông Trump và bà Takaichi - đã nới lỏng quy định, cho phép quân đội tham gia nhiệm vụ ở nước ngoài dưới danh nghĩa “phòng vệ tập thể”.

Tuy nhiên, điều này chỉ áp dụng khi tình huống được xác định là đe dọa sự tồn vong của Nhật Bản, hoặc sau khi chiến sự kết thúc.

Một số nghị sĩ Nhật Bản lo ngại các cuộc tấn công của Mỹ và Israel có thể vi phạm luật pháp quốc tế, trong khi giới bình luận kêu gọi chính phủ giữ lập trường trung lập.

“Một khi điều tàu tuần tra, Nhật Bản gần như chắc chắn bị xem là đứng về phía Mỹ, làm suy giảm vị thế quốc tế”, tờ Mainichi Shimbun nhận định.

Binh lính Nhật Bản tham gia cuộc tập trận đổ bộ đường thủy tại Tokunoshima, một hòn đảo ngoài khơi phía nam Nhật Bản, năm 2023. Ảnh: The New York Times.

Trước đó, ông Trump và bà Takaichi từng có quan hệ thân thiện khi gặp nhau tại Tokyo hồi tháng 10/2025, cùng chia sẻ sự ngưỡng mộ với cố Thủ tướng Shinzo Abe, người bị ám sát năm 2022.

Hội nghị lần này ban đầu được kỳ vọng là cơ hội củng cố mối quan hệ. Nhật Bản muốn thuyết phục ông Trump không đạt thỏa thuận lớn với nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể gây bất lợi cho các đồng minh trong khu vực, đồng thời nhấn mạnh các khoản đầu tư và hợp tác nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc về kim loại đất hiếm.

Các nhà phân tích cho rằng bà Takaichi cũng muốn nắm rõ chiến lược và lộ trình của Mỹ trong xung đột, do những tác động tiềm tàng đối với kinh tế và an ninh Nhật Bản, đặc biệt khi Mỹ có thể điều chuyển lực lượng từ châu Á sang Trung Đông.

Ông Jeffrey W. Hornung từ RAND Corporation (tổ chức nghiên cứu chính sách do chính phủ Mỹ tài trợ) nhận định bà Takaichi sẽ phải phản ứng ngay lập tức trước sức ép từ ông Trump.

“Nếu bà ấy nói đây là mối lo lớn, và ông Trump hỏi ‘Vậy Nhật Bản sẽ làm gì?’, thì thật khó để trả lời”, ông nói.

Mai An