Israel phát hiện con dấu xà cừ có niên đại khoảng 2.600 năm

Con dấu được chế tác từ xà cừ - vật liệu có nguồn gốc từ loài trai ngọc Pinctada margaritifera sống ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. (Ảnh Đại học Tel Aviv)

Một con dấu nhỏ bằng xà cừ có niên đại khoảng 2.600 năm vừa được các nhà khảo cổ học Israel công bố đã cung cấp thêm bằng chứng về sự giao lưu hàng hóa, con người và văn hóa trên phạm vi rộng lớn của Đế chế Tân Assyria cổ đại.

Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Levant, hiện vật được phát hiện tại di chỉ khảo cổ Tel Hadid ở miền Trung Israel là một trong những con dấu hiếm hoi được chế tác từ xà cừ - vật liệu có nguồn gốc từ loài trai ngọc Pinctada margaritifera sống ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cách nơi phát hiện hàng nghìn km.

Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Ido Koch thuộc Đại học Tel Aviv dẫn đầu cho biết hiện vật được tìm thấy năm 2019 trong một hố chứa rác thải thời kỳ Đồ Sắt trên sườn Đông Bắc của Tel Hadid, cách thành phố Tel Aviv ngày nay khoảng 25 km về phía Đông Nam. Khu vực này chứa nhiều mảnh gốm, xương động vật và các vật dụng sinh hoạt được cho là bị vứt bỏ sau một biến cố phá hủy các khu dân cư lân cận.

Điểm đặc biệt của hiện vật là nó được làm từ lớp xà cừ bên trong vỏ trai ngọc, một vật liệu quý hiếm trong thế giới cổ đại nhờ bề mặt óng ánh đặc trưng.

Các nhà nghiên cứu nhận định đây có thể là con dấu đóng dấu duy nhất bằng xà cừ từng được phát hiện tại khu vực Nam Levant.

Con dấu có hình bầu dục, dài chưa đến 2 cm và hiện đã bị vỡ thành hai mảnh. Phân tích hiển vi và hóa học cho thấy người thợ thủ công cổ đại nhiều khả năng đã sử dụng công cụ bằng đồng để khắc họa các chi tiết trên bề mặt vật liệu vốn rất mỏng manh này.

Đáng chú ý, trên con dấu xuất hiện hình tượng được cho là liên quan đến vị thần Mặt Trăng của thành Harran ở miền Bắc Lưỡng Hà (Mesopotamia). Đây là biểu tượng phổ biến trong thế giới Tân Assyria vào các thế kỷ 8-7 trước Công nguyên, thường được thể hiện dưới dạng hình trăng lưỡi liềm đặt trên một cột nghi lễ và đôi khi đi kèm hình ảnh người thờ phụng.

Các chuyên gia cho rằng một hình tam giác trên con dấu có thể đại diện cho người hành lễ hướng về biểu tượng thiêng, trong khi một chi tiết khác có thể là bàn tế hoặc vật dụng nghi lễ. Mặc dù các hình khắc không còn hoàn toàn rõ nét, chúng phản ánh ảnh hưởng tôn giáo và văn hóa sâu rộng của Assyria tại các vùng lãnh thổ bị chinh phục.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy con dấu được khoan một lỗ xuyên tâm với độ chính xác cao từ hai đầu khác nhau, cho phép xâu dây đeo. Điều này cho thấy hiện vật có thể được sử dụng như một bùa hộ mệnh hoặc đồ trang sức cá nhân hơn là công cụ hành chính.

Theo các nhà nghiên cứu, vẫn chưa thể xác định chắc chắn con dấu được chế tác tại địa phương hay được nhập khẩu từ nơi khác. Tuy nhiên, bản thân sự hiện diện của vật liệu có nguồn gốc từ vùng Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương cùng biểu tượng tôn giáo của Bắc Lưỡng Hà cho thấy sự tồn tại của các tuyến giao thương và trao đổi văn hóa liên khu vực từ hơn hai thiên niên kỷ trước.

Sau khi Đế chế Assyria chinh phục Vương quốc Israel vào cuối thế kỷ 8 trước Công nguyên, Tel Hadid trở thành một phần của đế chế trải dài từ Lưỡng Hà đến Ai Cập.

Theo Giáo sư Koch, hiện vật này phản ánh rõ nét sự dịch chuyển của con người, ý tưởng và hàng hóa trong không gian rộng lớn của đế chế cổ đại. Ông cho rằng chủ nhân của con dấu có thể là một người nhập cư từ miền Bắc Levant hoặc một cư dân địa phương chịu ảnh hưởng của văn hóa Assyria. Dù thuộc trường hợp nào, hiện vật vẫn là minh chứng sinh động cho tính đa dạng và liên kết xuyên khu vực của xã hội dưới thời Đế chế Tân Assyria cách đây khoảng 2.600 năm./.