Kế hoạch 5 năm lần thứ 15: Trung Quốc đặt trọng tâm vào đổi mới sáng tạo

Chiến lược này được kỳ vọng sẽ củng cố năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Trung Quốc, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị thế giới nhiều biến động.

Thiết kế chiến lược cho bước nhảy công nghệ

Trong các cuộc thảo luận chính sách tại Bắc Kinh, bản dự thảo cuối cùng của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 đang được các cơ quan hoạch định chính sách xem xét kỹ lưỡng trước khi trình cơ quan lập pháp quốc gia. Một trong những nội dung cốt lõi của kế hoạch là xây dựng hệ thống công nghiệp hiện đại, lấy sản xuất tiên tiến làm trụ cột, đồng thời đẩy nhanh mục tiêu tự chủ về khoa học - công nghệ.

Trong bối cảnh môi trường địa chính trị và kinh tế toàn cầu nhiều biến động, chiến lược này được kỳ vọng tạo ra động lực tăng trưởng dài hạn mới cho nền kinh tế Trung Quốc. Kế hoạch mới đặt trọng tâm vào việc tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng công nghệ và làn sóng chuyển đổi công nghiệp hiện nay. Chính phủ Trung Quốc coi việc phát triển các “lực lượng sản xuất chất lượng mới” bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), robot, công nghệ lượng tử, sinh học và 6G, là động lực chính cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Trung Quốc sẽ đẩy nhanh tiến độ hướng tới tự chủ về khoa học và công nghệ vào năm 2026. Ảnh: Tân Hoa Xã

Trên thực tế, chiến lược này đã bắt đầu được triển khai ở nhiều địa phương. Quận Hải Điền (Bắc Kinh) - thường được ví như “Thung lũng Silicon của Trung Quốc”, đã công bố kế hoạch đầu tư hơn 9 tỷ nhân dân tệ cho đổi mới công nghiệp trong năm nay, tập trung vào các lĩnh vực như AI và thiết kế chip.

Ở cấp quốc gia, Trung Quốc cũng thiết lập các quỹ đầu tư quy mô lớn nhằm thúc đẩy đổi mới. Một quỹ hướng dẫn đầu tư mạo hiểm quốc gia được thành lập cuối năm 2025 với mục tiêu thu hút nguồn vốn lên tới hàng nghìn tỷ nhân dân tệ cho các ngành công nghệ chiến lược.

Song song với đó, Chính phủ dự kiến tăng tỷ trọng chi cho nghiên cứu cơ bản trong tổng ngân sách nghiên cứu - phát triển (R&D). Những năm gần đây, đầu tư cho R&D của Trung Quốc tăng nhanh; riêng năm 2024 đã vượt 3.600 tỷ nhân dân tệ, đưa nước này vào nhóm quốc gia đầu tư khoa học - công nghệ lớn nhất thế giới.

Các địa phương cũng được khuyến khích phát triển các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn phù hợp với lợi thế riêng. Thượng Hải đang thúc đẩy công nghệ giao diện não - máy tính (BCI), trong khi Thâm Quyến tận dụng hệ sinh thái sản xuất điện tử và phần cứng thông minh để đẩy nhanh thương mại hóa các sản phẩm công nghệ cao.

Theo nhiều chuyên gia, động lực tăng trưởng mới của Trung Quốc đang hình thành từ ba trụ cột: nghiên cứu nền tảng, thương mại hóa công nghệ ứng dụng và hệ thống tài chính hỗ trợ dài hạn cho đổi mới.

Ngoài ra, kế hoạch 5 năm mới cũng đề ra việc xây dựng thêm nhiều cơ sở nghiên cứu khoa học quy mô lớn, đồng thời mở rộng các trung tâm đổi mới công nghệ quốc gia. Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái khoa học - công nghệ có khả năng kết nối chặt chẽ giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường.

Thúc đẩy kinh tế thông minh và ứng dụng công nghệ

Song song với việc đầu tư mạnh vào nghiên cứu, Trung Quốc cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào nền kinh tế thực. Trong báo cáo công tác của Chính phủ năm 2026, việc phát triển các mô hình kinh tế thông minh được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, với sáng kiến “AI+” nhằm đưa trí tuệ nhân tạo vào các lĩnh vực như sản xuất, y tế, giáo dục và dịch vụ.

Một số ý kiến cho rằng việc đầu tư lớn vào công nghệ có thể làm giảm chi tiêu tiêu dùng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang tận dụng lợi thế từ quy mô thị trường nội địa, hạ tầng số phát triển nhanh và hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh để nhanh chóng chuyển hóa công nghệ thành sản phẩm và dịch vụ.

Nhờ đó, nhiều ứng dụng AI đã được tích hợp vào các nền tảng trực tuyến như thương mại điện tử, logistics và thanh toán số. Các doanh nghiệp công nghệ cũng phát triển mô hình AI có thể chạy trực tiếp trên thiết bị di động, mở rộng khả năng ứng dụng trong đời sống hàng ngày. Công nghệ mới cũng được đưa vào sản xuất. Một số công ty công nghệ và xe điện tại Trung Quốc đã thử nghiệm robot hình người trên dây chuyền lắp ráp để thực hiện các công việc lặp lại với độ chính xác cao.

Bên cạnh đó, Chính phủ Trung Quốc đang nới lỏng một số quy định để tạo điều kiện thử nghiệm công nghệ mới, từ máy bay không người lái vận chuyển hàng hóa đến taxi tự lái. Cơ chế “hộp cát” (sandbox) cũng được nghiên cứu áp dụng nhằm cho phép thử nghiệm công nghệ trong môi trường pháp lý được kiểm soát.

Theo dự báo chính thức, quy mô các ngành công nghiệp chiến lược mới nổi của Trung Quốc có thể vượt 10.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030, với các lĩnh vực như điện toán lượng tử, trí tuệ nhân tạo hiện thân và mạng 6G, được kỳ vọng trở thành động lực công nghệ của thập kỷ tới.

Tự chủ công nghệ và hợp tác quốc tế

Một nội dung quan trọng khác của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 là nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như bán dẫn, AI và điện toán lượng tử.

Trong những năm gần đây, các biện pháp hạn chế công nghệ từ bên ngoài đã thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc phát triển công nghệ nội địa. Nhiều doanh nghiệp trong nước đã đầu tư mạnh vào thiết kế chip và xây dựng hệ sinh thái công nghệ riêng. Những tiến bộ trong lĩnh vực bán dẫn và AI cho thấy Trung Quốc đang từng bước thu hẹp khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu. Các nền tảng tính toán và hệ sinh thái phần mềm nội địa cũng đang hỗ trợ việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, Trung Quốc khẳng định mục tiêu tự chủ công nghệ không đồng nghĩa với việc khép kín. Kế hoạch 5 năm mới tiếp tục nhấn mạnh việc mở rộng hợp tác khoa học - công nghệ với cộng đồng quốc tế. Hiện nay, Trung Quốc đã ký kết hơn 120 thỏa thuận hợp tác khoa học - công nghệ với nhiều quốc gia trên thế giới. Nhiều chương trình hợp tác tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng sạch, hạ tầng số và nghiên cứu khoa học cơ bản.

Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, Trung Quốc đã trở thành một trong những nhà sản xuất lớn nhất thế giới đối với pin mặt trời, tua-bin gió và pin lithium. Những công nghệ này đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực toàn cầu nhằm giảm phát thải carbon và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, các dự án hợp tác khoa học quốc tế trong lĩnh vực lượng tử cũng đang được mở rộng. Một số thí nghiệm đã chứng minh khả năng thiết lập liên lạc bảo mật lượng tử trên khoảng cách hàng nghìn kilômét, mở ra triển vọng cho các mạng lưới truyền thông thế hệ mới.

Hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế Trung Quốc có dấu hiệu chậm lại so với giai đoạn trước, việc chuyển sang mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo được xem là bước đi chiến lược nhằm duy trì động lực tăng trưởng dài hạn.

Thông qua Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, Trung Quốc đang tìm cách vượt qua “bẫy công nghệ trung bình” – tình trạng mà nhiều nền kinh tế mới nổi gặp phải khi chuyển từ sản xuất chi phí thấp sang phát triển công nghệ cao. Quá trình chuyển đổi này không chỉ đòi hỏi đầu tư lớn vào khoa học - công nghệ mà còn cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới hoàn chỉnh, kết nối chặt chẽ giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường.

Nếu chiến lược này được triển khai hiệu quả, Trung Quốc có thể bước sang giai đoạn phát triển mới, trong đó các ngành công nghệ cao và kinh tế số đóng vai trò trung tâm của nền kinh tế. Điều này không chỉ định hình tương lai của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới mà còn có thể tác động đáng kể đến cấu trúc công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu trong thập niên tới.

Như Ý