Kết hợp dữ liệu quan trắc thực đo với AI để cảnh báo sớm thiên tai

Tháp báo ngập lũ tự động tại cầu và đường tràn Bến Giang, xã Hòa Tiến. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Phát triển phần mềm tích hợp AI

Công ty CP Thủy điện A Vương đã lắp đặt 8 trạm đo mưa trên toàn bộ lưu vực hồ thủy điện A Vương, thuộc địa bàn các xã Bến Hiên, Đông Giang, A Vương và Tây Giang. Dữ liệu từ các trạm này được cập nhật tự động lên hệ thống giám sát lượng mưa trực tuyến của công ty.

Bên cạnh đó, nhằm tuân thủ quy định của quy trình vận hành liên hồ chứa, công ty đang hợp tác với Đài Khí tượng thủy văn Trung Bộ để thực hiện công tác dự báo khí tượng, thủy văn, phục vụ báo cáo và vận hành nhà máy thủy điện, hồ chứa.

Trạm đo mưa tự động được lắp đặt tại một trường học ở xã Đông Giang trong lưu vực hồ thủy điện A Vương. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Nhằm nâng cao độ chính xác của các bản tin dự báo khí tượng thủy văn trên lưu vực hồ thủy điện, công ty đang triển khai đề tài nghiên cứu khoa học về việc phát triển phần mềm tích hợp AI để giám sát, cảnh báo và dự báo mưa, thời tiết, cũng như lưu lượng nước về hồ thủy điện A Vương.

Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy điện A Vương, ông Ngô Xuân Thế, chia sẻ: “Thời gian qua, công ty đã thử nghiệm phần mềm này và đạt được một số kết quả ban đầu, tuy nhiên hiện chỉ mới được sử dụng nội bộ để tham khảo.

Chúng tôi mong muốn vận hành hồ chứa theo thời gian thực, dựa trên các bản tin dự báo khí tượng thủy văn với độ chính xác được nâng cao, đồng thời ứng dụng AI để đưa ra các phương án vận hành hồ đạt hiệu quả tổng thể tối ưu”.

Công ty CP Thủy điện A Vương đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ giám sát, cảnh báo và dự báo mưa, thời tiết, lưu lượng nước về hồ chứa. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Nhiều đơn vị quản lý, vận hành các nhà máy và hồ thủy điện khác cũng đã và đang phát triển hoặc ứng dụng các phần mềm tương tự. Các phần mềm này tổng hợp dữ liệu thời gian thực từ trạm đo mưa, lưu lượng nước, tích hợp thuật toán, chương trình tính toán và AI để tối ưu hóa công tác vận hành.

Ông Phạm Phong, thành viên Hội đồng quản trị Công ty CP Sông Ba (đơn vị quản lý, vận hành hồ và nhà máy thủy điện Khe Diên, Krông H’Năng), chia sẻ: “Trước đây, tôi từng phát triển phần mềm phục vụ dự báo khí tượng, thủy văn và vận hành hồ chứa, và nhận thấy rằng việc này vô cùng phức tạp. Tuy nhiên, với công nghệ AI hiện nay, việc lập trình cho phần mềm trở nên rất gọn nhẹ.

Hơn nữa, ứng dụng AI giúp tạo ra sản phẩm nhanh chóng và dễ dàng điều chỉnh dự báo theo thời gian thực hoặc theo yêu cầu sử dụng cụ thể,” ông Phạm Phong nhận định.

[VIDEO] - Tích hợp AI để tạo phần mềm dự báo thủy văn phục vụ vận hành hồ chứa:

VIDEO QUỐC CƯỜNG

Từng bước tạo lập trợ lý

Vừa qua, trong kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5, trang chủ App Store tiếng Việt của Apple ứng dụng VRain của Công ty CP Tư vấn và Phát triển Kỹ thuật tài nguyên nước (Watec) - một doanh nghiệp khoa học và công nghệ tại thành phố Đà Nẵng.

Sự kiện này mở ra hướng phát triển đột phá cho VRain. Bằng cách khai thác các công cụ được Apple liên tục mở rộng và kết hợp với hạ tầng, nền tảng đã được xây dựng gần 10 năm qua, VRain có thể trở thành một trợ lý thời tiết cá nhân cho người dùng.

Ông Văn Phú Chính, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tư vấn và Phát triển Kỹ thuật Tài nguyên Nước (Watec), cho biết VRain đang được phát triển phiên bản mới 5.0, dự kiến ra mắt vào tháng 6/2026. Mục tiêu là chuyển đổi trải nghiệm người dùng từ việc “xem dữ liệu” sang “tương tác với dữ liệu” thông qua AI.

Đặc biệt, ở phiên bản mới này, người dùng có thể tương tác với VRain bằng ngôn ngữ tự nhiên tiếng Việt, đặt câu hỏi trực tiếp và hệ thống sẽ trả lời dựa trên dữ liệu thực tế cùng ngữ cảnh cụ thể, thay vì phải đọc dữ liệu thô hay xem biểu đồ.

Sản phẩm tháp báo lũ thông minh của Watec được xuất khẩu ra nước ngoài. Ảnh: HOÀNG HIỆP

“Công ty định vị VRain là một trợ lý thời tiết cá nhân, được xây dựng trên nền tảng dữ liệu vững chắc. Người dùng không chỉ xem thông tin mà còn có thể tương tác, đặt câu hỏi và nhận câu trả lời phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của mình.

Nếu Apple tiếp tục mở rộng các công cụ AI, chúng tôi sẽ tận dụng để cá nhân hóa sâu hơn ứng dụng theo vị trí và hành vi người dùng. Điều này sẽ giúp giảm độ trễ khi xử lý và biến AI thành lớp tương tác chính, với mục tiêu đơn giản hóa và tự nhiên hóa cách người dùng tiếp cận dữ liệu phức tạp nhất.

Trong 3 năm tới, chúng tôi mong muốn VRain trở thành một trợ lý thời tiết AI đáng tin cậy,” ông Văn Phú Chính cho biết.

Cán bộ, người dân và lực lượng phòng, chống thiên tai được hướng dẫn sử dụng ứng dụng bản đồ mưa ngập để chủ động ứng phó. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, trước diễn biến thiên tai ngày càng phức tạp, cực đoan và dị thường, cùng với yêu cầu cấp thiết về công tác chỉ đạo phòng, chống, ứng phó thiên tai trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, UBND thành phố thống nhất triển khai nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và công nghệ.

Nhiệm vụ tập trung vào xây dựng hệ thống theo dõi và cảnh báo sớm rủi ro thiên tai, ứng dụng công nghệ số và IoT. Hệ thống này sẽ khai thác hiệu quả các công nghệ tiên tiến như AI, cảm biến thông minh, IoT, LoRa... nhằm theo dõi và cảnh báo sớm rủi ro thiên tai trên địa bàn thành phố.

Hiện, Sở Khoa học và Công nghệ đang tuyển chọn tổ chức, cá nhân chủ trì nhiệm vụ này để thiết lập mô hình dự báo và cảnh báo sớm thiên tai, hỗ trợ công tác chỉ đạo phòng, chống, ứng phó trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

[VIDEO] - Đảm bảo truyền dữ liệu đo mưa và mực nước ngập theo thời gian thực phục vụ chỉ huy, điều hành phòng, chống thiên tai.

VIDEO QUỐC CƯỜNG