Kết nối đào tạo với thị trường lao động

Người lao động với dây chuyền sản xuất bóng thi đấu tại Công ty cổ phần Động Lực. (Ảnh: HOÀI THU)

Gắn đào tạo với yêu cầu thực tế

Đang học năm thứ hai ngành Công nghệ ô-tô (khóa 47) tại Trường trung cấp nghề Cơ khí I Hà Nội, Đỗ Đức Chương, 17 tuổi đã được làm quen với nhiều nội dung sát thực tế công việc như bảo dưỡng, sửa chữa ô-tô, hệ thống điện-điện tử, gầm, phanh, lái, điều hòa và sử dụng thiết bị chẩn đoán lỗi.

“Những đợt thực tập tại doanh nghiệp giúp em hiểu hơn về quy trình làm việc, rèn tác phong nghề nghiệp, kỹ năng phối hợp và ý thức an toàn lao động”, Chương chia sẻ.

Sau khi tốt nghiệp, Chương dự định trở thành kỹ thuật viên sửa chữa, bảo dưỡng ô-tô tại các đại lý hoặc gara chuyên nghiệp. Điều em mong muốn là nhà trường tiếp tục mở rộng liên kết với doanh nghiệp, tăng cơ hội thực tập và việc làm, doanh nghiệp có thêm hoạt động hướng dẫn thực tế để học sinh mới tốt nghiệp nhanh chóng nâng cao tay nghề.

Ông Đào Đăng Khoa, gần 70 tuổi, thợ cơ khí bậc 7/7, cho rằng: “Kiến thức và kỹ năng nghề được học có khoảng cách nhất định với yêu cầu thực tế. Kiến thức là nền tảng, còn kỹ năng nghề giúp ích trực tiếp cho công việc. Người có kỹ năng tốt thường dễ tiếp cận cái mới, làm việc hiệu quả hơn và có nhiều cơ hội việc làm”.

Tại Trường trung cấp nghề Cơ khí I Hà Nội, mối liên kết với doanh nghiệp được tổ chức thông qua bộ phận hợp tác doanh nghiệp. Học sinh được đưa đến doanh nghiệp thực tập, trực tiếp làm quen quy trình sản xuất; giảng viên cũng xuống doanh nghiệp tìm hiểu kỹ thuật để cập nhật chương trình đào tạo.

Ông Phạm Quang Vinh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trường đang phối hợp theo hướng doanh nghiệp đảm nhận phần hướng dẫn thực hành, kỹ sư và kỹ thuật viên trực tiếp kèm cặp học sinh; giảng viên nhà trường phụ trách phần lý thuyết. Cách làm này giúp học sinh tiếp cận công việc sớm và rút ngắn thời gian thích nghi sau tốt nghiệp. Muốn hợp tác hiệu quả, nhà trường phải hiểu doanh nghiệp cần gì. Học sinh thực tập có thể bổ sung nhân lực trong những thời điểm doanh nghiệp cần thêm lao động. Đổi lại, doanh nghiệp hỗ trợ học bổng, tiền công, trang thiết bị, máy móc, công nghệ và nguyên vật liệu phục vụ đào tạo.

Phía đơn vị sử dụng lao động, Công ty cổ phần Tập đoàn thể thao Động Lực xác định kỹ năng thực tế là tiêu chí quan trọng trong tuyển dụng. Ông Lê Văn Thành, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cho biết, doanh nghiệp ưu tiên người có kỹ năng nghề đáp ứng công việc, khả năng làm việc độc lập, phối hợp nhóm, thích nghi với môi trường mới và chịu được áp lực. Kỹ năng mềm về văn hóa giao tiếp, ứng xử cũng được coi trọng.

Tuy nhiên, theo ông Thành, điểm hạn chế hiện nay là chương trình đào tạo tại trường chưa thể bao quát đầy đủ các công đoạn và yêu cầu kỹ thuật của sản xuất thực tế. Với những ngành nghề đặc thù như sản xuất dụng cụ, bóng thể thao, gần như chưa có cơ sở đào tạo chính quy cung cấp đầy đủ kỹ năng chuyên biệt. Vì vậy, doanh nghiệp vẫn phải dành nhiều thời gian đào tạo lại và thử việc, tiếp nhận lao động có nền tảng kỹ năng cơ bản rồi đào tạo theo lộ trình từ dễ đến khó. Một thợ có tay nghề vững thường phải mất vài năm rèn luyện mới có thể đảm nhận công việc tốt.

Lao động được đào tạo bài bản, có kỹ năng nghề đáp ứng công việc sẽ có lợi thế khi ứng tuyển.

Ông Đào Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Vận tải đường sắt chia sẻ: Khoảng cách giữa đào tạo lý thuyết tại nhà trường và thực tiễn làm việc là rất lớn. Với ngành đường sắt, yêu cầu này càng cao do hệ thống quy trình, quy phạm và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Các tình huống phát sinh trong sản xuất, vận hành cũng rất đa dạng, đòi hỏi kinh nghiệm mà quá trình đào tạo tại trường khó trang bị đầy đủ. Vì vậy, lao động mới tốt nghiệp vẫn phải trải qua thời gian hướng dẫn, kèm cặp và thử việc trước khi được giao việc chính thức.

Những hạn chế đó cho thấy liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp ở một số lĩnh vực vẫn chưa đủ sâu để người học có thể đáp ứng ngay yêu cầu công việc sau tốt nghiệp. Đây cũng là khoảng trống cần được khắc phục khi thị trường lao động ngày càng đòi hỏi cao hơn về kỹ năng nghề.

Phát triển kỹ năng nghề gắn với thị trường

Theo ông Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm quốc gia về Dịch vụ việc làm, nhu cầu tuyển dụng lao động có kỹ năng đang tăng, trong đó doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhà nước và khu vực tư nhân đều đặt yêu cầu cao hơn về chuyên môn, kỹ năng mềm và khả năng làm việc thực tế. Thị trường cũng xuất hiện thiếu hụt lao động cục bộ ở nhiều nhóm trình độ do nhiều dự án đồng loạt triển khai. Xét một cách tổng thể, nguồn cung lao động của Việt Nam vẫn lớn hơn nhu cầu. Vấn đề đặt ra là phân bổ nhân lực, chất lượng kỹ năng và khả năng kết nối giữa người tìm việc với doanh nghiệp.

Ông Liễu cũng nhấn mạnh cần hình thành liên kết giữa “3 nhà”: trung tâm Dịch vụ việc làm, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp; tổ chức các phiên giao dịch việc làm tại trường học để tiếp cận học sinh, sinh viên sắp tốt nghiệp. Cùng với đó là xác minh nhu cầu tuyển dụng, làm sạch dữ liệu và hạn chế tình trạng doanh nghiệp khai nhu cầu cao hơn thực tế, gây nhiễu thông tin thị trường.

Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương cho rằng, nâng cao chất lượng nguồn lao động, phát triển kỹ năng nghề có ý nghĩa chiến lược trong giai đoạn mới, khi chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi nhanh yêu cầu của thị trường lao động.

“Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với ngành Nội vụ ngày 8/7/2026 về nâng cao chất lượng nguồn lao động, tạo việc làm bền vững đặt ra định hướng chiến lược đối với phát triển đất nước. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, già hóa dân số và cạnh tranh toàn cầu gia tăng, chất lượng nguồn nhân lực, nhất là kỹ năng nghề, trở thành yếu tố quyết định năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia”, Thứ trưởng Mạnh Khương nhấn mạnh.

Luật Việc làm năm 2025 đã tạo bước chuyển quan trọng khi hình thành khuôn khổ pháp lý về phát triển kỹ năng nghề, chuyển trọng tâm sang xây dựng hệ sinh thái kỹ năng nghề gắn với nhu cầu thị trường lao động và sự tham gia của các bên liên quan. Một nhiệm vụ quan trọng là hình thành hội đồng kỹ năng nghề các cấp, tạo cơ chế để doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn, dự báo nhu cầu, xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo và đánh giá kỹ năng.