Kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai

Một bạn trẻ tại khu trưng bày về nghệ thuật hát bài chòi ở Bảo tàng Đà Nẵng. ẢNH: THUẬN TRIỀU

Xóa nhòa khoảng cách

Thước phim tư liệu “Đà Nẵng mở đầu cuộc kháng chiến chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha 1858 - 1860” phát trên màn hình lớn được thiết kế như một background dựng ngay phía sau sa bàn lớn về cửa biển Đà Nẵng.

Trên sa bàn với các địa danh quen thuộc như thành Điện Hải, đồn Chơn Sảng... ấy, có đặt khẩu súng thần công niên đại thế kỷ 17 xuất xứ từ Hà Lan, được phát hiện ở đoạn bờ biển Xuân Thiều - Nam Ô ngày 22/5/2019. Những viên đạn đồng xếp bên dưới được phát hiện sớm hơn, năm 2008, tại khu vực thành Điện Hải...

Những hiện vật, tư liệu ấn tượng này đang bày biện ở tầng 3 của Bảo tàng Đà Nẵng (số 31 Trần Phú, phường Hải Châu). Tầng 3 là nơi trưng bày, giới thiệu về tổng quan thành phố Đà Nẵng, thiên nhiên và con người, lịch sử đô thị, chứng tích chiến tranh, hành trình hội nhập và phát triển, văn hóa người Việt xứ Quảng, những lát cắt về cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc...

Chiêm ngắm hiện vật cùng dòng âm thanh sống động ở các khu trưng bày tại tầng 3 này, như thấy khoảng cách về thời gian đã xóa nhòa. Có khán giả say sưa ngồi xem những thước phim tư liệu ở nơi đang giới thiệu nghệ thuật hát bài chòi. Vài bạn trẻ không giấu được sự ngạc nhiên khi đứng trước chiếc xe kéo, máy đĩa, bàn là (bàn ủi)... gợi nhắc về đời sống sinh hoạt đô thị Đà Nẵng nhiều thập niên trước. Ngay cả không gian phòng khách trước năm 1990 gồm tủ gỗ, bàn ghế gỗ..., với thế hệ gen Z cũng trở nên xa lạ. Giờ là lúc các bạn trẻ được đối thoại.

Quá khứ dường như cũng đang ngưng đọng với bộ sưu tập quý hiếm về đèn cổ và trầm hương xứ Quảng, với rực rỡ trang phục và kiến trúc của đồng bào dân tộc thiểu số, các bộ sưu tập gốm Chu Đậu, gốm sứ thời Nguyễn, bình vôi của người Việt... ở 2 tầng còn lại.

Riêng tầng 1 còn có khu trưng bày dành cho thiếu nhi và khu trưng bày định kỳ dành cho các triển lãm ngắn hạn. Triển lãm giới thiệu tác phẩm của 3 nhiếp ảnh gia người Pháp Daniel Roussel, Gilbert Bertrand, Lily Franey mang tên “Giao điểm Việt Nam” kéo dài đúng 1 tháng vừa mở tại đây.

Không gian trưng bày di cốt người cổ thuộc di chỉ Bàu Dũ ở tầng 3 Bảo tàng Quảng Nam cũ (nay là Bảo tàng Đà Nẵng cơ sở 2). ẢNH: THUẬN TRIỀU

Lần đầu đối diện di cốt người cổ tìm thấy tại di chỉ cồn sò điệp Bàu Dũ niên đại hơn 5.000 năm, tôi không mấy e ngại mà ngược lại thấy gần gũi pha chút tò mò. Ít ai ngờ, bên trong hộp kính đặt ở không gian trưng bày cố định tại tầng 3 Bảo tàng Quảng Nam cũ (nay là Bảo tàng Đà Nẵng cơ sở 2, số 281 Phan Bội Châu, phường Bàn Thạch) ấy, những mảnh vỏ sò điệp quyện cùng lớp đất vây bọc di cốt người tiền sử đã để lại tín hiệu thời gian cho hậu thế.

Bạn từng nghe nhắc đến những mộ chum và đồ tùy táng của nền văn hóa Sa Huỳnh? Bạn muốn khám phá những bảo vật Chăm như đầu tượng thần Shiva? Bạn muốn thỏa sự tò mò về những hiện vật gốm sứ được khai quật từ tàu cổ đắm Cù Lao Chàm? Hãy tìm đến đây, để chạm tay vào quá khứ.

Trò chuyện với tương lai

Nhưng bảo tàng không chỉ là nơi đối thoại với quá khứ. Như cách mà Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng (số 78 Lê Duẩn, phường Hải Châu; thuộc Bảo tàng Đà Nẵng) dành tầng 1 cho các chuyên đề, có thể hình dung về không gian đang mở ra để đối thoại với hiện tại.

Có lý do để Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tự tin giới thiệu đây là một “địa chỉ văn hóa thú vị”, “điểm đến cần thiết” và “địa chỉ sinh hoạt giao lưu thân tình, ấm áp”...

Đơn cử, đợt trưng bày tác phẩm dịp 29/3 năm nay, Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng mời gọi: “Nhìn lại quá khứ qua nghệ thuật, cảm nhận sâu sắc hơn về lịch sử và thêm trân trọng hiện tại... Qua từng nét cọ, hình ảnh không đơn thuần là sự tái hiện, khoảnh khắc đó còn chứa đựng cảm xúc, ký ức và nhắc nhở chúng ta trân trọng giá trị của hòa bình”. Còn nhiều chuyên đề về sáng tác trẻ, triển lãm cá nhân... được kết nối tha thiết như thế.

Thật thú vị khi bắt gặp nhiều địa chỉ bảo tàng khác được Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng giới thiệu trên website của đơn vị, mở ra mạng lưới kết nối phong phú hơn.

Hiện vật (súng thần công) cùng sa bàn, phim tư liệu... tạo hiệu ứng đặc biệt tại khu trưng bày ở Bảo tàng Đà Nẵng. ẢNH: THUẬN TRIỀU

Từ Bảo tàng Ký ức điêu khắc đá mỹ nghệ Non Nước - Ngũ Hành Sơn đang giữ gìn một phần ký ức quan trọng của làng nghề đến phòng tranh 3D Đà Nẵng (Art in Paradise Danang) “vượt qua mọi định kiến về khái niệm bảo tàng trang nghiêm để bước vào thế giới ảo giác”.

Ở chùa Quán Thế Âm (Ngũ Hành Sơn), Bảo tàng Văn hóa Phật giáo lưu giữ kho báu cổ vật giá trị. Trên con đường dẫn lên bán đảo Sơn Trà, Bảo tàng Đồng Đình đang lưu giữ nhiều hiện vật gốm cổ cùng các bộ sưu tập ấn tượng khác.

Với các hiện vật quý, một khi đã có được sự “cảm nhận, suy ngẫm và hồi tưởng”, cuộc đối thoại của hiện tại sẽ trở nên dễ dàng hơn, thậm chí đặt nền móng cho các cuộc trò chuyện trong tương lai, vì mạch thời gian không bị đứt gãy.