Khả năng BOJ tăng lãi suất vào tháng 12 gần như chắc chắn, triển vọng xa hơn khó đoán

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) Kazuo Ueda - Ảnh: Nikkei Asia.

Tuy nhiên, ông vẫn để ngỏ mọi khả năng về các bước đi tiếp theo, khi lãi suất điều hành ngày càng tiến gần đến ngưỡng trung tính - một trạng thái mà Nhật Bản chưa từng trải qua trong nhiều thập kỷ duy trì chính sách tiền tệ siêu nới lỏng.

Giới phân tích nhận định ẩn sau thông điệp cứng rắn của BOJ sau cuộc họp chính sách tiền tệ vào cuối tháng 10 vừa qua là những thách thức phía trước. Khi áp lực lạm phát ngày càng trở nên dai dẳng, các nhà hoạch định chính sách tiền tệ của Nhật Bản phải đánh giá xem các hộ gia đình và doanh nghiệp của nước này - vốn đã quen với chi phí vay gần bằng 0 trong thời gian dài - có thể thích nghi với lãi suất tăng đến mức nào mà không làm chệch hướng quá trình phục hồi kinh tế vốn còn mong manh.

TÍN HIỆU TĂNG LÃI SUẤT VÀO THÁNG 12

Sau cuộc họp kết thúc vào ngày 30/10, BOJ tuyên bố đã đạt được mục tiêu lạm phát sau 14 năm nỗ lực, đồng thời nhấn mạnh rằng chính sách tiền tệ của Nhật Bản đã bước sang giai đoạn mới, tập trung vào việc ngăn chặn lạm phát vượt quá mức mục tiêu. Đây được xem là một tín hiệu củng cố lập trường cứng rắn của BOJ.

Tại cuộc họp báo ngày 20/10, ông Ueda cho biết BOJ quyết định tạm hoãn tăng lãi suất để xem xét kỹ lưỡng hơn các diễn biến về kinh tế và giá cả. Cách diễn giải này tương tự như những phát biểu của vị Thống đốc hồi tháng 7, trước khi BOJ thực hiện đợt tăng lãi suất vào tháng 9.

Ông Ueda cũng cho biết trong quá trình thảo luận, bao gồm tại cuộc họp cuối cùng của năm 2026 vào tháng 12 tới, hội đồng chính sách tiền tệ của BOJ sẽ đặt trọng tâm vào việc rủi ro lạm phát tăng cao. Tuyên bố này được nhìn nhận là một manh mối cho thấy khả năng cao BOJ sẽ tăng lãi suất chính lên mức 1,5% vào tháng 12, từ mức 1,25% hiện nay.

Trong quý 2 năm nay, nền kinh tế Nhật Bản tăng trưởng với tốc độ hàng năm 1,4%, nhờ doanh nghiệp tiếp tục đẩy mạnh chi tiêu bất chấp những trở ngại từ xung đột tại Trung Đông. Tốc độ lạm phát cơ bản hàng năm đạt 2,1% trong tháng 9, vượt mục tiêu 2% của BOJ, do áp lực giá cả gia tăng đã lấn át tác động kiểm soát từ các khoản trợ cấp nhiên liệu.

Ông Nobuyasu Atago, một cựu quan chức BOJ và hiện là chuyên gia kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu kinh tế thuộc công ty Rakuten Securities, nhận định với Reuters: "Dựa trên những thông điệp gần đây từ BOJ, việc tăng lãi suất vào tháng 12 gần như là điều chắc chắn. Điều chưa rõ ràng là đường đi của lãi suất trong năm tới sẽ như thế nào, bởi nếu BOJ tiếp tục tăng lãi suất, lãi suất chính sách sẽ đạt mức 1,75%, ngưỡng có thể được coi là mức trung tính đối với nền kinh tế”.

Lãi suất trung tính là mức lãi suất không gây ra tình trạng tăng trưởng quá nóng hay làm giảm tốc nền kinh tế.

VÌ SAO BOJ ĐƯA RA THÔNG ĐIỆP MƠ HỒ?

Giới phân tích nhận định sự mơ hồ trong thông điệp của BOJ xuất phát từ việc cơ quan này chưa thực sự tự tin trong việc xác định mức lãi suất trung tính đối với nền kinh tế Nhật Bản. Theo các tính toán từ đội ngũ chuyên gia của BOJ, lãi suất trung tính danh nghĩa của Nhật Bản nằm trong khoảng từ 1,1% đến 2,5%. Đây là một chỉ dấu sơ bộ cho thấy các nhà hoạch định chính sách có thể nâng chi phí vay lên đến mức nào.

Tuy nhiên, cũng giống như nhiều ngân hàng trung ương khác, BOJ cố tình đưa ra một quan điểm mơ hồ về mức lãi suất trung tính cụ thể trên thực tế, bởi đây là con số không thể quan sát trực tiếp và các ước tính có thể thay đổi tùy thuộc vào mô hình được sử dụng.

Sự không chắc chắn đó giải thích lý do tại sao BOJ đưa ra cảnh báo về các rủi ro lạm phát nhưng lại không cam kết thực hiện lộ trình tăng lãi suất liên tục. Song song với việc cảnh báo về áp lực giá cả, Thống đốc Ueda cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi tác động từ lãi suất đi vay cao hơn đối với hoạt động tín dụng của doanh nghiệp và hộ gia đình.

Ông Ueda cho biết: "Chúng tôi nhận thấy điều kiện vay vốn đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ đang trở nên thắt chặt hơn, vì vậy chúng tôi sẽ theo dõi sát sao liệu tình trạng này có lan rộng hay không". Đồng thời, ông khẳng định rằng nhìn chung, các điều kiện tài chính ở Nhật Bản vẫn đang ở trạng thái nới lỏng.

Thách thức liên quan đến sự không chắc chắn về lãi suất trung tính đối với BOJ còn cấp bách hơn so với các ngân hàng trung ương ở những quốc gia khác. Với lãi suất chính sách hiện chỉ ở mức 1,25%, thấp hơn nhiều so với tốc độ lạm phát, giới chức BOJ đang chịu áp lực phải nhanh chóng đưa chi phí vay tiến gần hơn đến mức trung tính, nhằm tránh nguy cơ lạm phát tăng quá mức.

Mặt khác, trải nghiệm giảm phát trong suốt 3 thập kỷ tại Nhật Bản có thể khiến các hộ gia đình và doanh nghiệp nước này trở nên đặc biệt nhạy cảm với việc tăng lãi suất, một rủi ro mà BOJ cho rằng cần phải hết sức thận trọng.

Thách thức càng trở nên phức tạp hơn khi BOJ đang phải đối mặt với một tình thế chưa từng có tiền lệ. Kể từ khi đạt được vị thế độc lập với Chính phủ Nhật Bản vào năm 1998, phần lớn thời gian BOJ phải chống lại tình trạng giảm phát và lạm phát thấp. Thực tế này khiến BOJ thiếu kinh nghiệm trong việc đánh giá cách thức một nền kinh tế vốn đã quen với lãi suất cực thấp sẽ phản ứng ra sao với một quá trình thắt chặt tiền tệ kéo dài.

Hiện tại, trong hội đồng chính sách tiền tệ của BOJ vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về mức độ tăng lãi suất cần thiết. Những thành viên theo quan điểm cứng rắn như ông Naoki Tamura cho rằng lãi suất trung tính có khả năng gần mức 2% và đã kêu gọi tăng lãi suất đều đặn. Một thành viên khác cũng có quan điểm tương tự là ông Hajime Takata ủng hộ việc tăng lãi suất nhanh hơn. Trong cuộc họp vừa rồi, ông Takata đã đề xuất nâng lãi suất lên 1,5% nhưng không nhận được sự đồng thuận.

Trong khi đó, thành viên Junko Koeda tỏ ra thận trọng hơn, nhận định rằng lãi suất trung tính "nhiều khả năng cao hơn đáng kể so với mức 1%". Hai thành viên có quan điểm ôn hòa do Thủ tướng Sanae Takaichi bổ nhiệm có thể thuộc nhóm thận trọng, thể hiện qua việc họ đã phản đối đợt tăng lãi suất hồi tháng 9.

"Nhìn chung, BOJ dường như vẫn cho rằng lãi suất chính sách hiện tại còn cách khá xa mức trung tính, đồng nghĩa có cơ sở cho việc tiếp tục tăng lãi suất lên mức 1,75% vào khoảng tháng 3 năm tới. Sau đó, BOJ có thể sẽ tạm dừng tăng lãi suất. Nhưng hiện tại, có lẽ họ vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng”, bà Mari Iwashita, chiến lược gia cấp cao về lãi suất tại Nomura Securities, nhận định.