Khai phá dữ liệu, trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật

Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến về Đề án Xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật và Ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Ảnh: SONG AN

Chuẩn hóa 100% dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật dưới dạng máy đọc được

Thực hiện nhiệm vụ theo Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 140/NQ-CP của Chính phủ về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp được giao xây dựng Đề án “Xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật” và “Ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật”.

Theo đó, Đề án Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật nhằm hình thành nguồn dữ liệu pháp luật thống nhất, dùng chung trên toàn quốc, phục vụ nâng cao hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật. Đề án hướng tới mục tiêu kép gồm xây dựng, chuẩn hóa, liên thông dữ liệu pháp luật; đồng thời thúc đẩy ứng dụng dữ liệu lớn, khai phá dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực pháp luật, tạo nền tảng phát triển dịch vụ pháp lý số.

Đề án đặt ra 7 nhóm mục tiêu cụ thể như: Tái cấu trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật; chuẩn hóa 100% dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật dưới dạng máy đọc được; số hóa toàn bộ quy trình xây dựng văn bản; xây dựng kho dữ liệu pháp luật tập trung và Đồ thị tri thức pháp luật quốc gia; phát triển nền tảng tích hợp, phân tích và khai thác dữ liệu thông minh; bảo đảm dữ liệu “sẵn sàng cho AI”; ứng dụng AI phục vụ cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, hướng tới mục tiêu Top 3 ASEAN về môi trường pháp lý kinh doanh.

Trên cơ sở đó, Đề án tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, gồm: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng công nghệ, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu, phát triển nhân lực, thúc đẩy dịch vụ pháp lý số và LegalTech, bảo đảm an ninh dữ liệu, tăng cường hợp tác quốc tế.

Đối với Đề án Ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, mục tiêu trọng tâm là ứng dụng AI hỗ trợ soạn thảo, thẩm định, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật; phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo; phân tích xu hướng vi phạm; hỗ trợ đánh giá tác động chính sách và cải cách thủ tục hành chính. Đề án cũng hướng tới phát triển trợ lý pháp lý ảo, chatbot AI, các dịch vụ pháp lý số và mô hình ngôn ngữ lớn chuyên biệt cho pháp luật Việt Nam, tích hợp trên Cổng Pháp luật quốc gia và Nền tảng số Pháp luật Việt Nam.

Sandbox - công cụ cần thiết để giảm thiểu rào cản thể chế

Để hoàn thiện hồ sơ Đề án trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Bộ Tư pháp đã tổ chức các hội thảo lấy ý kiến các Bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ tham dự.

Theo đó, các đại biểu đều khẳng định sự cần thiết xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật nhằm phục vụ chuyển đổi số ngành tư pháp và phát triển AI pháp lý. Các đại biểu đề xuất hoàn thiện kiến trúc dữ liệu, cơ chế chia sẻ, chuẩn hóa dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống”, phát triển API dữ liệu (giao diện lập trình ứng dụng dữ liệu) mở và xây dựng hạ tầng dữ liệu sẵn sàng cho AI.

Đối với Đề án ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, các ý kiến tập trung làm rõ việc phát triển AI hỗ trợ xây dựng, rà soát văn bản quy phạm pháp luật, tra cứu pháp luật và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp lý.

Quan tâm đến cơ chế sandbox cho xây dựng hạ tầng dữ liệu pháp luật và ứng dụng AI trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, TS. Chu Thị Hoa - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhu cầu về một khung thể chế linh hoạt hỗ trợ thử nghiệm và ứng dụng các công nghệ mới là rất cấp thiết. Những công nghệ mới nổi như AI, dữ liệu lớn hiện nay chưa được điều chỉnh bởi quy định hiện hành hoặc gặp rào cản do pháp luật cũ không theo kịp thực tiễn.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) vì thế được đặt ra như một công cụ thể chế cần thiết để tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp triển khai thử nghiệm công nghệ mới trong điều kiện pháp lý đặc thù, có giám sát. Đồng thời, giúp cơ quan nhà nước thu thập dữ liệu thực tiễn phục vụ điều chỉnh chính sách, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học - ứng dụng công nghệ - pháp luật.

Sandbox cũng thúc đẩy hình thành các mô hình mới, tạo động lực tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cũng theo bà Hoa, các công nghệ AI hỗ trợ rà soát mâu thuẫn văn bản, dự báo tác động chính sách hoặc hỗ trợ tư vấn pháp luật tự động (chatbot pháp lý) cần được thử nghiệm về độ chính xác và tính khách quan. Sandbox tạo không gian để đánh giá sai số của AI trong môi trường thực tế nhưng có kiểm soát. Vì vậy, sandbox là công cụ cần thiết để giảm thiểu rào cản thể chế đối với đổi mới, đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu quản lý rủi ro và bảo vệ lợi ích công cộng.

Nhiều chuyên gia cũng đề xuất phát triển mô hình Legal LLM (mô hình ngôn ngữ lớn chuyên ngành pháp lý) là các mô hình AI được huấn luyện hoặc tinh chỉnh chuyên sâu để đọc hiểu, phân tích và soạn thảo văn bản luật. Đồng thời, tăng cường hợp tác công - tư và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu, AI pháp lý và nguồn nhân lực tại Việt Nam, theo hướng Nhà nước cung cấp dữ liệu ban đầu, vốn, tiêu chuẩn và giám sát, còn doanh nghiệp đầu tư vốn, công nghệ và phát triển mô hình kinh doanh, đồng thời cần hoàn thiện cơ chế chia sẻ và bảo vệ dữ liệu để tránh tư nhân hóa dữ liệu công.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, viêc xây dựng các Đề án là nội dung quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số ngành tư pháp, góp phần hiện đại hóa hệ thống pháp luật Việt Nam. Nếu có AI phục vụ xây dựng và thực thi pháp luật, đây sẽ là ứng dụng hết sức hiệu quả để đạt mục tiêu hệ thống pháp luật hoàn thiện vào năm 2030.