Khai quật hai ngôi mộ gạch cổ, phát hiện nhiều di vật quý

Chiều 16.9, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức Hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khẩn cấp hai ngôi mộ gạch cổ tại khu vực Rú Bụt, xã Kim Liên.

Kết quả bước đầu cho thấy, hai ngôi mộ được ký hiệu M1 và M2 đều còn khá nguyên vẹn, chưa có dấu hiệu bị đào phá. Đây là điều kiện thuận lợi để các nhà khảo cổ nghiên cứu tương đối đầy đủ cấu trúc kiến trúc cũng như cách thức sắp đặt đồ tùy táng trong mộ.

Dấu tích mộ gạch được gia đình anh Trần Đình Tuấn, trú tại xã Kim Liên phát hiện trong quá trình cải tạo vườn cây để xây tường rào tại khu vực Rú Bụt. Ảnh: Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh

Tại Hội nghị, TS Nguyễn Văn Anh, Trưởng khoa Lịch sử Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đại diện đoàn khai quật đã báo cáo những kết quả nổi bật sau thời gian triển khai công tác tại hiện trường.

Theo kết quả khai quật, hai ngôi mộ có mặt bằng hình chữ nhật, diện tích khoảng 7-9,8m². Công trình được xây dựng theo kiểu cuốn vòm, cho thấy kỹ thuật xây dựng tương đối công phu.

Căn cứ đặc điểm cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và các di vật phát hiện tại di tích, đây là hai mộ táng với hầm mộ được xây xếp bằng gạch.

Loại hình mộ này thường được gọi là mộ gạch hoặc mộ Hán, khá phổ biến tại các khu vực ven những dòng sông lớn và các tuyến giao thông đường thủy, trong đó có các khu vực Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Y Bích, sông Lam..., vốn giữ vai trò kết nối giữa các trung tâm cư trú với biển.

Ở mộ M1, phần tường được xây trực tiếp trên nền huyệt. Trong khi đó, tại M2, gạch được xếp để tạo nền trước khi xây dựng các bộ phận khác của mộ. Phần mái vòm sử dụng loại gạch có hình dạng giống múi bưởi, được xếp đan cài chặt chẽ.

Hội nghị báo cáo kết quả khai quật khẩn cấp dấu tích mộ gạch rú Bụt, xã Kim Liên

Gạch được sử dụng ở hai mộ phần lớn là gạch chữ nhật màu đỏ, xám, độ nung thấp, nhiều kích thước. Đa phần là gạch chữ nhật màu đỏ không trang trí hoa văn, số ít tiêu bản trang trí hoa văn kẻ ca-rô. Hoa văn được thể hiện ở cạnh mỏng, có ba loại: hoa văn kẻ ca-rô, hoa thị và dấu "x".

Dựa trên đặc điểm địa tầng, kiến trúc và hệ thống đồ tùy táng, các chuyên gia bước đầu xác định đây là loại hình mộ gạch có niên đại thuộc giai đoạn Lục Triều, khoảng từ thế kỷ III đến thế kỷ VI.

Một trong những kết quả đáng chú ý của đợt khai quật là việc phát hiện nhiều nhóm di vật bên trong hai ngôi mộ.

Tại mộ M1, các nhà khảo cổ thu được nhiều đồ gốm men và đồ kim loại. Đặc biệt, sự xuất hiện của một thanh đao dạng “hoàn thủ đao” được đánh giá là tư liệu đáng chú ý. Đây là loại vũ khí từng phổ biến trong khoảng thời gian từ cuối thời Đông Hán đến giai đoạn Lục Triều.

Trong khi đó, mộ M2 chứa nhiều hạt chuỗi bằng thủy tinh và kim loại. Đặc điểm kỹ thuật chế tác của những hiện vật này có nét tương đồng với một số di vật từng được phát hiện tại khu mộ Hợp Phố (Trung Quốc) và địa điểm Óc Eo (Việt Nam).

Hiện vật khai quật từ mộ cổ

Những phát hiện trên mở thêm hướng nghiên cứu về sự giao lưu, tiếp xúc giữa các cộng đồng cư dân trong khu vực, đồng thời cung cấp thêm tư liệu cho việc tìm hiểu đời sống vật chất và tập quán mai táng của cư dân cổ.

Không chỉ ghi nhận các dấu tích thuộc giai đoạn Lục Triều, khu vực Rú Bụt còn phát hiện dấu tích mai táng có niên đại thời Lý - Trần, khoảng thế kỷ XI-XIV.

Việc các dấu tích mộ táng thuộc nhiều thời kỳ xuất hiện trong cùng một khu vực cho thấy Rú Bụt từng là không gian mai táng được sử dụng trong thời gian dài. Đây cũng là cơ sở để các nhà nghiên cứu tiếp tục làm rõ lịch sử hình thành và biến đổi của khu vực này qua các giai đoạn.

Trước giá trị của các phát hiện khảo cổ, đoàn khai quật kiến nghị các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương tăng cường bảo vệ khu vực Rú Bụt, hạn chế nguy cơ bị đào trộm hoặc xâm hại nhằm tìm kiếm cổ vật.

Nhóm kim loại màu vàng bao gồm: hạt chuỗi nhỏ, hạt chuỗi đa giác, lá (hay cánh hoa), đi kèm với đó là các mảnh thủy tinh phủ kim loại độc đáo. Đây là những chứng tích quan trọng phản ánh đỉnh cao nghệ thuật chế tác kim hoàn cổ đại

Về trước mắt, đoàn đề xuất sử dụng lớp cát chuyên dụng để lấp phủ hố khai quật, đồng thời hoàn nguyên mặt bằng. Giải pháp này nhằm bảo vệ các cấu trúc của hầm mộ sau khi kết thúc khai quật, trong thời gian chờ phương án bảo tồn và phát huy giá trị lâu dài.

Các chuyên gia cũng kiến nghị triển khai chương trình khảo sát, nghiên cứu khảo cổ có quy mô rộng hơn trên toàn khu vực lưu vực sông Lam.

Một trong hai ngôi mộ gạch cổ. Cấu trúc hầm mộ được xếp bằng gạch. Gạch được sử dụng phần lớn là gạch chữ nhật màu đỏ, xám, độ nung thấp, nhiều kích thước

Đánh giá bước đầu, kết quả khai quật tại Rú Bụt không chỉ có ý nghĩa đối với việc nhận diện đặc điểm kiến trúc, niên đại và tập quán mai táng của hai ngôi mộ, mà còn góp thêm tư liệu để nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển của các cộng đồng cư dân cổ ở Nghệ An.

Việc tiếp tục khảo sát, nghiên cứu hệ thống di tích trong khu vực được kỳ vọng sẽ góp phần nhận diện rõ hơn những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa của lưu vực sông Lam, qua đó phục vụ công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn.