Những phụ nữ ở tuyến đầu chống cháy rừng trên đảo Borneo ở Indonesia

Lính cứu hỏa nỗ lực dập đám cháy rừng tại tỉnh Đông Java, Indonesia. Ảnh: THX/TTXVN phát

Ở tuổi 39, cô Irma là thành viên của Power of Mama, đội chữa cháy toàn nữ đầu tiên của Indonesia, được thành lập nhằm góp phần bảo vệ một trong những khu vực đa dạng sinh học phong phú nhất thế giới.

“Vì chúng tôi là những người nội trợ nên cũng là những người chịu ảnh hưởng rõ nhất. Tôi nghĩ mình phải làm điều gì đó”, cô Irma chia sẻ về lý do tham gia đội.

Power of Mama hiện có 146 thành viên, từ 20 đến 58 tuổi, đến từ 10 ngôi làng ở Tây Kalimantan, thuộc phần đảo Borneo của Indonesia. Được tổ chức phi chính phủ YIARI thành lập năm 2022, nhóm được đào tạo bài bản về chữa cháy, vận hành thiết bị bay không người lái phục vụ giám sát và tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong cộng đồng.

Từ 10 giờ đến 16 giờ mỗi ngày, các tình nguyện viên tuần tra những khu vực có nguy cơ cháy cao, xác định vị trí, ghi nhận tọa độ, chụp ảnh và cập nhật thông tin lên ứng dụng giám sát chuyên dụng. Khi phát hiện điểm nóng, họ thông báo cho Manggala Agni, lực lượng chữa cháy rừng chuyên trách thuộc Bộ Lâm nghiệp Indonesia.

Công việc này không dễ dàng, nhưng thách thức lớn hơn lại đến từ chính cộng đồng.

Các thành viên Power of Mama phải thuyết phục người dân từ bỏ tập quán “phát, đốt” để khai phá đất - một phương thức phổ biến tại Indonesia vì chi phí thấp và hiệu quả trong việc dọn đất trồng các loại cây như cọ dầu.

Họ cũng phải từng bước vượt qua những quan niệm gia trưởng tồn tại lâu nay trong các ngôi làng.

Cô Irma cho biết ban đầu nhóm thường bị nam giới chế giễu, nhưng hiện nay đã có thể phối hợp với cộng đồng.

“Đàn ông trong làng từng hỏi chúng tôi: ‘Tại sao phụ nữ phải đi tuần?’”, cô Irma nhớ lại.

Suriati, một thành viên khác của Power of Mama, cho rằng phản ứng của người dân vẫn là thách thức lớn nhất.

“Khi chúng tôi đề nghị người dân không đốt đất tùy tiện, họ thường khó thuyết phục. Với người lớn tuổi, chúng tôi càng phải nhẹ nhàng”, cô Suriati nói.

Cô Ratinah, người gia nhập nhóm năm 2023, cho biết khi phát hiện người dân đốt đất để khai phá diện tích trồng cọ dầu, các thành viên không yêu cầu họ dừng việc canh tác mà tập trung hướng dẫn cách kiểm soát đám cháy.

“Chúng tôi nói: ‘Chúng tôi không ngăn các bạn khai phá đất, nhưng hãy kiểm soát ngọn lửa để nó không lan rộng’. Chúng tôi giúp họ hiểu khói có thể gây hại cho trẻ em và các thành viên trong gia đình”, cô Ratinah kể.

Lính cứu hỏa nỗ lực dập đám cháy đất tại tỉnh Nam Sumatra, Indonesia. Ảnh: THX/TTXVN phát

Năm nay, Power of Mama phải đối mặt với một mùa cháy rừng đặc biệt khó khăn.

Theo báo Harian Kompas, hàng nghìn điểm cháy rừng tại Kalimantan đã thiêu rụi 57.081,33 ha. Những đám cháy nghiêm trọng nhất xảy ra trên đất than bùn - loại địa hình đặc biệt khó dập tắt vì lửa có thể âm ỉ dưới lòng đất trong nhiều tuần.

Bà Karmele Llano Sanchez, Giám đốc YIARI, cho biết: “Rất khó dập cháy trên đất than bùn vì lửa nằm dưới bề mặt. Không nhìn thấy ngọn lửa nhưng quá trình cháy vẫn tiếp diễn, và đôi khi chỉ một cơn gió nhẹ cũng đủ khiến lửa bùng lên trở lại”.

Nguy cơ càng lớn khi năm nay trùng với một đợt El Niño “siêu mạnh”, có khả năng làm tình trạng cháy rừng trầm trọng hơn.

Ông Mark Parrington, nhà khoa học cấp cao tại Copernicus - chương trình quan trắc Trái đất của Liên minh châu Âu (EU) - nhận định những diễn biến hiện nay cho thấy Indonesia có thể trải qua một mùa cháy rừng nghiêm trọng.

Trong báo cáo gần đây, ông cho biết lượng phát thải do cháy rừng theo mùa và tình trạng khói mù trong khu vực tại Indonesia đã cao hơn mức thông thường. Copernicus sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến các đám cháy và tác động đối với chất lượng không khí.

Tại Sungai Putri, tình hình càng đáng lo ngại khi từ cuối tháng 6 đến nay không có mưa, trong khi nguồn nước vốn đã thiếu hụt.

“Các con mương nhỏ, thậm chí cả sông cũng đã khô cạn, khiến việc dập lửa cực kỳ khó khăn”, cô Irma nói.

Trong điều kiện đó, các tình nguyện viên chỉ còn cách phối hợp với người dân túc trực tại rìa đồn điền và khu rừng để liên tục theo dõi diễn biến của đám cháy.

“Tôi rất sợ ngọn lửa sẽ lan tới khu dân cư. Điều đó cực kỳ nguy hiểm”, cô Irma chia sẻ.

Nhiều diện tích rừng và đất bị cháy trụi. Ảnh: TTXVN phát

Cô Erly Marlina, giáo viên 46 tuổi, gia nhập Power of Mama sau khi chứng kiến những vụ cháy nghiêm trọng năm 2019.

“Tôi tham gia nhóm để có thể thể hiện tình yêu đối với công tác bảo tồn môi trường và trực tiếp hành động trên thực địa”, cô cho biết và nhớ lại một đêm chữa cháy trong năm đó, khi những ngôi nhà chỉ cách khu vực cháy khoảng 100 m.

“Chúng tôi bắt đầu dập lửa sau lễ cầu nguyện Isha và khống chế được đám cháy vào khoảng 23 giờ. Hoạt động kéo dài 4-5 giờ”, cô kể.

Theo cô Erly, các tình nguyện viên duy trì trực chiến trong suốt mùa khô, khi người dân địa phương trông cậy vào lực lượng này.

Hoạt động của Power of Mama cũng tạo dấu ấn bên ngoài Borneo. Năm 2023, nhóm giành chức vô địch Indonesia Clean Air Championship.

“Bảo vệ rừng là một trong những mục tiêu chính của chúng tôi. Đây không chỉ là chuyện dập lửa, mà còn là việc chứng kiến những người phụ nữ ngày càng tự tin và đảm nhận vai trò xứng đáng trong xã hội”, bà Sanchez nói.