Khai thác tiềm năng, phát triển bền vững cây mắc ca tại Lâm Đồng

Trong dòng chảy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị gia tăng, cây mắc ca đang dần khẳng định vị thế tại Lâm Đồng.

Những ngày đầu mùa khô, khi những vườn cà phê trên cao nguyên bắt đầu bước vào giai đoạn chăm sóc, cũng là lúc nhiều vườn mắc ca tại Lâm Đồng âm thầm kết trái.

Không ồn ào, không rầm rộ, loại cây này đang dần khẳng định chỗ đứng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của địa phương.

Toàn tỉnh Lâm Đồng hiện có gần 16.000 ha mắc ca; trong đó, khoảng 6.600 ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có gần 16.000 ha mắc ca, trong đó khoảng 6.600 ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh. Sản lượng năm 2025 ước đạt khoảng 13.700 tấn, tăng gần 50% so với năm trước.

Những con số ấy cho thấy một xu hướng phát triển rõ nét, khi mắc ca không còn là cây trồng thử nghiệm mà đã trở thành lựa chọn của nhiều nông hộ.

Gắn bó với cây mắc ca hơn 17 năm, ông Nguyễn Chí Thanh ở thôn Hàng Hải, xã Di Linh vẫn nhớ những ngày đầu đưa loại cây này vào trồng xen với cà phê. Đến nay, vườn cây của gia đình đã cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Không chỉ mang lại thu nhập từ hạt, những tán mắc ca còn góp phần che bóng, giữ ẩm cho đất, tạo nên một hệ sinh thái bền vững hơn cho vườn cà phê - loại cây vốn nhạy cảm với biến động thời tiết.

Ngoài phương thức trồng xen, nhiều hộ nông dân lựa chọn trồng thuần mắc ca

Ở một hướng đi khác, gia đình anh Nguyễn Văn Hiểu cũng tại thôn Hàng Hải lại lựa chọn trồng thuần mắc ca trên diện tích hơn 4 sào. Với cách làm này, cây có điều kiện phát triển tự nhiên, tán rộng và cho năng suất cao.

Những mô hình như vậy đang góp phần làm phong phú thêm bức tranh sản xuất mắc ca tại Lâm Đồng, từ trồng xen truyền thống đến sản xuất hàng hóa theo hướng chuyên canh.

Với giá bán bình quân mắc ca khoảng 50.000 đồng/kg quả tươi, nhiều hộ dân có thể thu về khoảng 100 triệu đồng/ha mỗi năm

Bên cạnh đó, trong điều kiện trồng xen, cây mắc ca phải cạnh tranh dinh dưỡng với các loại cây có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, bơ. Điều này đòi hỏi người trồng phải có kỹ thuật chăm sóc phù hợp, nếu không sẽ ảnh hưởng đến năng suất chung của vườn.

Việc thu hoạch rải vụ trong năm giúp người trồng có dòng tiền ổn định hơn

Một số đối tượng sâu bệnh cũng đã bắt đầu xuất hiện, như bọ nẹt, rầy mềm hay các bệnh xì mủ, khô ngọn, chổi sể. Dù tỷ lệ gây hại chưa lớn, song trong bối cảnh danh mục thuốc bảo vệ thực vật cho mắc ca còn hạn chế, việc phòng trừ vẫn gặp nhiều khó khăn.

Chế biến hạt mắc ca

Ở góc độ sản xuất quy mô lớn, bài toán liên kết và tiêu thụ cũng đặt ra không ít thách thức. Toàn tỉnh hiện có khoảng 75 cơ sở thu mua, sơ chế mắc ca với tổng công suất khoảng 6.000 tấn nguyên liệu mỗi năm. Tuy nhiên, phần lớn vẫn là các cơ sở nhỏ lẻ, sản phẩm chủ yếu dừng lại ở dạng sấy khô, giá trị gia tăng chưa cao.

Ông Phạm Văn Tuyên, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Mắc ca cao nguyên Lâm Viên cho rằng, lợi thế của địa phương là rất rõ, nhưng để phát triển bền vững thì cần nhiều hơn sự liên kết.

Bên cạnh đó, việc diện tích trồng xen còn manh mún, sản lượng mỗi hộ nhỏ lẻ khiến chi phí thu mua, vận chuyển tăng cao, đồng thời gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Trước những tiềm năng và thách thức đan xen, Lâm Đồng đã xác định rõ định hướng phát triển cây mắc ca theo hướng bền vững, có quy hoạch và gắn với chuỗi giá trị.

Sản phẩm mắc ca Lâm Đồng được thị trường đánh giá cao về chất lượng

Ông Hà Ngọc Chiến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, hoạt động phát triển sản xuất mắc ca trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng tương đối thuận lợi nhờ được quy hoạch, định hướng cụ thể ngay từ khi bắt đầu phát triển mạnh.

Trong đó, tỉnh Lâm Đồng (cũ) đã phê duyệt Quy hoạch phát triển mắc ca giai đoạn 2016-2020 tại Quyết định số 1062/QĐ-UBND ngày 20/5/2016 và Kế hoạch Phát triển mắc ca bền vững giai đoạn 2022-2030 tại Quyết định 1418/QĐ-UBND ngày 10/8/2022; tại Đắk Nông (cũ) cũng đã phê duyệt Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 344/QĐ-TTg ngày 15/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án Phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021-2030 tại Quyết định 1640/QĐ-UBND ngày 10/10/2022.

Tỉnh Lâm Đồng đang dần hình thành ngành hàng hoàn chỉnh từ sản xuất giống, vùng nguyên liệu đến chế biến sâu và xuất khẩu

Theo đó, đến năm 2030, toàn tỉnh phấn đấu đạt khoảng 37.000 ha mắc ca, trong đó, phần lớn vẫn là diện tích trồng xen nhằm tận dụng hiệu quả đất đai và giảm rủi ro cho nông hộ. Sản lượng dự kiến đạt khoảng 48.000 tấn, với trên 90% sản lượng được sơ chế hoặc chế biến.

Tầm nhìn đến năm 2050, diện tích mắc ca có thể đạt 50.000 ha, sản lượng khoảng 90.000 tấn, từng bước hình thành ngành hàng hoàn chỉnh từ sản xuất giống, vùng nguyên liệu đến chế biến sâu và xuất khẩu.

Thay vì bán quả tươi, nhiều nông hộ đã đầu tư phát triển chế biến, hướng đến các sản phẩm đạt chứng nhận OCOP

Để đạt được mục tiêu này, ngành nông nghiệp tỉnh đang tập trung vào nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, việc rà soát, quy hoạch vùng trồng phù hợp với điều kiện sinh thái từng khu vực được xem là nền tảng quan trọng. Song song đó là tăng cường chuyển giao kỹ thuật, đặc biệt là kỹ thuật trồng xen trong cà phê và các loại cây công nghiệp khác.

Phát triển chế biến sâu mắc ca tại các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

Việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP hay nông nghiệp hữu cơ cũng đang được khuyến khích nhằm nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm mắc ca trên thị trường.

Một trong những yếu tố then chốt là thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu. Khi có thêm các nhà máy hiện đại, sản phẩm mắc ca sẽ không chỉ dừng lại ở dạng hạt sấy mà còn có thể phát triển thành nhiều dòng sản phẩm giá trị cao như dầu, bơ, thực phẩm chức năng.

Khi có thêm các nhà máy hiện đại, sản phẩm mắc ca sẽ không chỉ dừng lại ở dạng hạt sấy

Cùng với đó, việc xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước cũng sẽ quyết định sự phát triển lâu dài của ngành hàng này.

Trong bức tranh chung ấy, vùng đất Di Linh với lợi thế mắc ca cho trái quanh năm được kỳ vọng sẽ trở thành hạt nhân, góp phần nâng tầm giá trị mắc ca Lâm Đồng.

Ngoài các sản phẩm ở dạng hạt sấy, nhiều doanh nghiệp đang phát triển thành nhiều dòng sản phẩm giá trị cao như dầu, bơ, thực phẩm chức năng

Nhìn một cách tổng thể, cây mắc ca đang đi từ những bước thử nghiệm ban đầu đến quá trình định hình một ngành hàng có quy mô và định hướng rõ ràng. Hành trình phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, từ tổ chức sản xuất, hoàn thiện liên kết đến đầu tư chế biến và thị trường.

Tuy nhiên, với những gì đã đạt được, cùng sự vào cuộc của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, mắc ca hoàn toàn có cơ sở để trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại Lâm Đồng trong những năm tới.

Nội dung, hình ảnh: Hoàng Sa
Trình bày: Phạm Lương