Khám phá hình tượng ngựa qua tranh Lê Bá Đảng

Sinh ra tại Quảng Trị, danh họa Lê Bá Đảng sang Pháp từ năm 1940 và theo học tại Trường Mỹ thuật Toulouse. Từ thập niên 1950, ông gây tiếng vang với các triển lãm tại Paris, Cannes và nhiều thành phố châu Âu. Đặc biệt, họa sĩ Lê Bá Đảng nổi bật với kỹ thuật in thạch bản (lithography), không ngừng thử nghiệm và sáng tạo với nhiều chất liệu mới, trong đó có giấy ngọc trai Nhật Bản.

Không gian trưng bày các tác phẩm hình tượng ngựa trong nghệ thuật Lê Bá Đảng.

Giai đoạn 1960 - 1970 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ khi họa sĩ Lê Bá Đảng mở rộng hoạt động nghệ thuật sang Hoa Kỳ, với các triển lãm tại Cincinnati, New York, Chicago… Tác phẩm của ông nhanh chóng được công chúng quốc tế đón nhận, đặc biệt tại thị trường Mỹ, nơi chiếm tỷ lệ lớn trong sưu tập tranh của ông suốt nhiều thập niên.

Trong hành trình sáng tạo kéo dài hơn 70 năm, họa sĩ Lê Bá Đảng không ngừng đổi mới với các kỹ thuật như khắc phù điêu, dập nổi, tạo hình trên nhiều chất liệu khác nhau. Các chủ đề quen thuộc như ngựa, hoa, phong cảnh hay không gian trừu tượng (“Spaces”) đều mang dấu ấn riêng biệt. Ở giai đoạn cuối đời, họa sĩ Lê Bá Đảng chuyển sang tranh sơn dầu với các loạt “Mắt” và “Phật”, thể hiện chiều sâu triết học và cảm quan vũ trụ qua gam màu xanh lam đặc trưng.

Tượng ngựa hai đầu bằng chất liệu composite được họa sĩ Lê Bá Đảng làm vào những năm 1970.

Trong số đó, hình tượng con ngựa được xem là một biểu đạt tiêu biểu. Không đi theo lối tả thực, những con ngựa trong tranh của họa sĩ Lê Bá Đảng thường được cách điệu với đường nét mạnh, giàu tính khái quát, khi bứt phá trong chuyển động, khi hòa tan vào không gian trừu tượng, gợi mở nhiều tầng ý niệm về tự do và năng lượng sống.

Triển lãm “Hình tượng ngựa trong nghệ thuật Lê Bá Đảng” quy tụ 70 tác phẩm xoay quanh chủ đề ngựa, được tuyển chọn từ bộ sưu tập do ông Trần Thắng dày công xây dựng. Là kỹ sư cơ khí định cư tại Hoa Kỳ, ông bắt đầu hành trình sưu tập từ một tác phẩm “con ngựa pha lê”.

“Tác phẩm đầu tiên tôi sưu tập là con ngựa pha lê - một tác phẩm rất đặc biệt. Từ đó, tôi dần hiểu hơn giá trị nghệ thuật của ông và tiếp tục sưu tập, đến nay đã có hơn 300 tác phẩm”, ông Trần Thắng chia sẻ.

Tượng ngựa bằng pha lê mang tên "Con ngựa đang nghỉ ngơi", do họa sĩ Lê Bá Đảng làm vào năm 1974, được trưng bày tại Đại sứ quán Pháp ở New York năm 1980.

Theo ông Trần Thắng, bộ sưu tập hiện được chia thành khoảng 10 chủ đề khác nhau và sẽ lần lượt được giới thiệu đến công chúng trong và ngoài nước. “Tôi mong muốn xây dựng một bảo tàng Lê Bá Đảng tại TP Hồ Chí Minh để giới thiệu đầy đủ hơn về di sản nghệ thuật của một danh họa tài ba và nổi tiếng”, nhà sưu tập Trần Thắng nói.

Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật Đông Dương Ngô Kim Khôi, hình tượng con ngựa là một trong những dấu ấn rõ nét nhất trong sáng tạo của Lê Bá Đảng. “Để quy tụ được một bộ sưu tập quy mô như vậy là điều rất đáng trân trọng. Qua đó, có thể thấy rõ tài năng và sự đa dạng trong sáng tạo của họa sĩ Lê Bá Đảng, đặc biệt là hình tượng con ngựa với tạo hình mạnh mẽ”, ông Kim Khôi nhận định.

Nhà sưu tập Trần Thắng (bìa trái) trò chuyện cùng khách mời và công chúng yêu mến nghệ thuật.

Ở góc nhìn không gian nghệ thuật, kiến trúc sư Hồ Viết Vinh cho rằng, các sáng tác của Lê Bá Đảng, trong đó có hình tượng ngựa, đã tác động sâu sắc đến tư duy thẩm mỹ đương đại. “Không gian Lê Bá Đảng tại Huế được thiết kế theo đúng quan điểm như một bức tranh mở, nơi mỗi người bước vào đều trở thành một phần của tác phẩm. Nghệ thuật không xa xôi mà hiện hữu ngay trong đời sống, gần gũi xung quanh chúng ta”, ông Hồ Viết Vinh chia sẻ.

Một góc trưng bày tại triển lãm hình tượng ngựa trong nghệ thuật Lê Bá Đảng.

Cùng chung quan điểm, đạo diễn, nhà văn Nguyễn Thị Xuân Phượng bày tỏ kỳ vọng: “Triển lãm về ngựa hôm nay mới chỉ là bước khởi đầu. Trong tương lai, tôi mong công chúng TP Hồ Chí Minh và công chúng yêu nghệ thuật hội họa sẽ có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với các chủ đề khác, để hiểu sâu hơn về tài năng xuất chúng của Lê Bá Đảng”.

Triển lãm thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng yêu mến nghệ thuật Lê Bá Đảng trong và ngoài nước.

Việc lựa chọn hình tượng ngựa để mở đầu cho chuỗi giới thiệu bộ sưu tập không chỉ tạo điểm nhấn thị giác mà còn gợi mở cách tiếp cận gần gũi với di sản của một danh họa lớn. Từ những đường nét mạnh mẽ và giàu tính biểu cảm, nghệ thuật của Lê Bá Đảng tiếp tục được lan tỏa, kết nối với công chúng đương đại qua những nỗ lực bền bỉ của các cá nhân tâm huyết.

Tin, ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc