Khám sức khỏe toàn dân ở TP.HCM: Bước tiến y tế hay áp lực hệ thống?

Trong nhiều năm, câu chuyện quen thuộc của ngành y tế vẫn là “chờ bệnh rồi mới chữa”. Người dân chỉ đến bệnh viện khi cơ thể phát tín hiệu rõ ràng, đôi khi đã ở giai đoạn muộn. Nhưng TP.HCM đang muốn đảo ngược logic đó.

Thành phố dự kiến triển khai chương trình khám sức khỏe định kỳ toàn dân từ năm 2026, hướng đến việc theo dõi sức khỏe liên tục cho gần như toàn bộ dân số. Đây không chỉ là một chính sách y tế, mà là một thay đổi mang tính hệ thống – chuyển từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe.

Một hệ thống theo dõi sức khỏe “suốt đời”

Điểm khác biệt lớn nhất của chương trình không nằm ở việc “khám định kỳ”, mà ở việc mỗi người dân sẽ có một hồ sơ sức khỏe điện tử xuyên suốt.

TP.HCM triển khai khám sức khỏe định kỳ toàn dân từ 2026, hướng tới 100% dân số được theo dõi sức khỏe - Ảnh minh họa

Từ trẻ sơ sinh, học sinh, người lao động đến người cao tuổi, mọi dữ liệu khám chữa bệnh sẽ được cập nhật liên tục. Mỗi chỉ số sinh học, mỗi lần chẩn đoán, mỗi yếu tố nguy cơ… đều trở thành một phần của “dòng dữ liệu sức khỏe cá nhân”.

Theo PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - đây chính là nền tảng để y tế chuyển sang giai đoạn mới: “Khi có dữ liệu đầy đủ theo thời gian, bác sĩ không chỉ nhìn thấy bệnh tại một thời điểm mà còn nhìn được xu hướng. Điều này giúp dự báo nguy cơ và đưa ra quyết định chính xác hơn rất nhiều”.

Không dừng lại ở cá nhân, dữ liệu sức khỏe toàn dân còn mở ra khả năng phân tích quy mô lớn. Ngành y tế có thể nhận diện xu hướng bệnh tật, dự báo dịch tễ và hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng thay vì ước đoán.

Nói cách khác, nếu triển khai thành công, TP.HCM không chỉ thay đổi cách người dân đi khám, mà còn thay đổi cách hệ thống y tế vận hành.

Ở cấp độ cá nhân, lợi ích của khám sức khỏe định kỳ là điều không khó nhận ra.

Nhiều bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, tiểu đường hay ung thư thường diễn tiến âm thầm. Khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng, việc điều trị đã trở nên phức tạp và tốn kém. Trong khi đó, nếu phát hiện sớm, khả năng can thiệp hiệu quả cao hơn rất nhiều.

Khám định kỳ không chỉ để “tìm bệnh”, mà còn giúp người dân hiểu rõ cơ thể mình. Những thay đổi nhỏ về huyết áp, đường huyết, mỡ máu… nếu được phát hiện kịp thời có thể giúp điều chỉnh lối sống trước khi bệnh hình thành.

Với người lao động, đây còn là cơ hội phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp. Với trẻ em, việc theo dõi liên tục giúp phát hiện các vấn đề phát triển thể chất và tinh thần. Với người cao tuổi, đây là “hàng rào” quan trọng để kiểm soát bệnh mạn tính.

Ở tầm vĩ mô, khi tỷ lệ phát hiện sớm tăng lên, chi phí điều trị toàn xã hội có thể giảm đáng kể. Bệnh viện sẽ giảm áp lực từ các ca nặng, tập trung nguồn lực cho điều trị chuyên sâu. Đó là “viễn cảnh lý tưởng” mà TP.HCM đang hướng đến.

Dấu hỏi về năng lực thực thi

Một chương trình áp dụng cho hàng triệu người không thể chỉ nhìn từ góc độ lợi ích. Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực thực thi.

Hiện nay, nhiều bệnh viện tại TP.HCM vẫn trong tình trạng quá tải. Nếu mỗi năm hàng triệu người cùng đi khám định kỳ, áp lực sẽ dồn lên đâu?

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng thẳng thắn nhìn nhận đây là bài toán lớn: “Nếu tổ chức không hợp lý, hệ thống có thể bị quá tải ngược. Vì vậy, chúng tôi xác định không dồn lên tuyến trên mà phải phân bổ về y tế cơ sở".

Theo đó, trạm y tế, phòng khám khu vực và hệ thống y tế tư nhân sẽ đóng vai trò then chốt. Khám sức khỏe định kỳ sẽ được “chia nhỏ”, triển khai theo từng nhóm đối tượng, từng khu vực, tránh tình trạng dồn ứ.

Song song đó, các mô hình khám lưu động cũng được tính đến nhằm tăng khả năng tiếp cận, đặc biệt với nhóm dân cư khó tiếp cận dịch vụ y tế.

Tuy nhiên, để làm được điều này, một điều kiện tiên quyết là chuẩn hóa chất lượng. Nếu mỗi nơi một kiểu khám, một tiêu chuẩn khác nhau, dữ liệu thu thập sẽ thiếu đồng nhất và làm giảm giá trị của toàn bộ hệ thống.

Nếu nhân lực là “cơ bắp”, thì công nghệ chính là “xương sống” của chương trình.

Hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân đòi hỏi một hệ thống hạ tầng đủ mạnh để lưu trữ, xử lý và bảo mật khối lượng dữ liệu khổng lồ. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn liên quan trực tiếp đến niềm tin của người dân.

“Dữ liệu sức khỏe là dữ liệu rất nhạy cảm. Chúng tôi xác định phải đảm bảo an toàn, bảo mật ở mức cao nhất, đồng thời đảm bảo khả năng liên thông giữa các cơ sở y tế”, ông Thượng nhấn mạnh.

Một thách thức khác là kết nối giữa khu vực công và tư. Nếu mỗi hệ thống vận hành riêng lẻ, dữ liệu sẽ bị “cát cứ”, không tạo thành bức tranh tổng thể.

Ngược lại, nếu liên thông thành công, TP.HCM có thể tiến tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích và dự báo bệnh tật – một bước tiến xa hơn của y tế hiện đại.

Bài toán chi phí và “nút thắt” nhận thức

Không thể phủ nhận, một chương trình quy mô toàn dân sẽ cần nguồn lực tài chính rất lớn.

Ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế và sự tham gia của doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ cùng chia sẻ gánh nặng. Tuy nhiên, yếu tố quyết định lại không nằm hoàn toàn ở tiền. Đó là nhận thức của người dân.

Trong nhiều năm, thói quen “không bệnh không khám” đã ăn sâu. Nếu người dân không chủ động tham gia, chương trình khó đạt được mục tiêu bao phủ.

Theo Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, đây là thách thức mang tính “văn hóa”: “Điều quan trọng nhất là thay đổi nhận thức. Khi người dân coi khám định kỳ là nhu cầu thiết yếu, giống như ăn uống hay tập thể dục, thì hệ thống sẽ vận hành hiệu quả hơn rất nhiều.”

Truyền thông, vì vậy, không chỉ là hỗ trợ – mà là yếu tố quyết định thành bại. TP.HCM đang đứng trước một lựa chọn mang tính bước ngoặt. Đi trước một bước trong y tế dự phòng là điều cần thiết, nhất là trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm gia tăng và dân số đang già hóa nhanh. Nhưng đi nhanh mà không chắc có thể tạo ra áp lực ngược cho chính hệ thống.

Câu trả lời không nằm ở việc có nên làm hay không, mà ở cách làm. Nếu có lộ trình rõ ràng, phân bổ hợp lý, chuẩn hóa chất lượng và tận dụng tốt công nghệ, đây có thể trở thành mô hình kiểu mẫu cho cả nước.

Ngược lại, nếu triển khai dàn trải, thiếu đồng bộ, áp lực sẽ không chỉ nằm ở ngành y tế, mà còn lan sang người dân.

Khám sức khỏe định kỳ toàn dân, suy cho cùng, không chỉ là một chính sách y tế. Đó là phép thử cho năng lực quản trị, cho mức độ sẵn sàng của hệ thống và cho cả sự thay đổi trong tư duy chăm sóc sức khỏe của xã hội.

TP.HCM đã chọn cách đi trước. Câu hỏi còn lại là: đi nhanh đến đâu, và đi vững đến mức nào?

Hồ Quang