TP Hồ Chí Minh khơi thông nguồn lực, bứt phá khoa học công nghệ đến năm 2030

TP Hồ Chí Minh khơi thông nguồn lực, bứt phá khoa học công nghệ đến năm 2030.

Từ khát vọng đến hành động thực tiễn

Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ, sáng ngày 25/3, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo tổng thể lấy ý kiến chuyên gia, sau khi thực hiện chuỗi 7 hội thảo chuyên đề thuộc chương trình “Định hướng nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2030”, qua đó định hình “xương sống” cho sự phát triển của thành phố trong kỷ nguyên số.

Đây không chỉ là diễn đàn học thuật, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để chuyển hóa các định hướng thành chương trình hành động cụ thể, đưa TP Hồ Chí Minh phát triển theo hướng đô thị thông minh và bền vững.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham vấn ý kiến từ cộng đồng chuyên gia nhằm hoàn thiện dự thảo chương trình khung cho giai đoạn 2026 - 2030. Theo ông, sau khi tiếp thu các góp ý chuyên sâu, Sở sẽ trình Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành các chương trình mục tiêu, định hướng nghiên cứu cụ thể, thúc đẩy đưa các đề tài vào thực tiễn.

Ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.

Báo cáo tổng kết từ 7 phiên hội thảo chuyên đề trước đó, bà Nguyễn Thị Thu Sương, Trưởng phòng Phát triển khoa học công nghệ (Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh) cho biết, trong giai đoạn 2021 - 2025, thành phố đã đạt nhiều kết quả tích cực với hơn 1.000 bài báo khoa học được công bố, trong đó 40% là công bố quốc tế. Đặc biệt, tiềm lực khoa học được củng cố với hơn 500 học viên sau đại học, trong đó tiến sĩ chiếm khoảng 1/3. Bên cạnh đó, hơn 200 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích đã được cấp, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành Trung tâm Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á.

Tuy nhiên, bà Sương cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cần khắc phục như tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn khiêm tốn (khoảng 5%), mô hình liên kết giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp vẫn chưa chặt chẽ. Đây là cơ sở để thành phố điều chỉnh định hướng, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ trọng tâm và lấy hiệu quả ứng dụng làm tiêu chí đánh giá.

Bà Nguyễn Thị Thu Sương, Trưởng phòng Phát triển khoa học công nghệ (Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh) thông tin tại hội thảo.

Kết nối hệ thống, thúc đẩy đổi mới toàn diện

Trong tham luận về công nghệ số và hạ tầng thông minh, PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách Khoa (ĐHQG-HCM), đặt vấn đề: Làm thế nào để một siêu đô thị có thể vận hành như một hệ thống thống nhất trong bối cảnh phức hợp và biến động liên tục.

PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách Khoa (ĐHQG-HCM) chia sẻ tại hội thảo.

Theo ông, lời giải nằm ở tư duy “hệ thống của các hệ thống” (System of Systems), trong đó mọi thành phần của đô thị, từ hạ tầng kỹ thuật đến dịch vụ công, đều được kết nối và vận hành dựa trên dữ liệu.

Ông Vũ nhấn mạnh, yếu tố then chốt của đô thị thông minh không chỉ nằm ở công nghệ mà ở khả năng tích hợp dữ liệu đầy đủ, chính xác và kịp thời từ nhiều nguồn khác nhau. Việc xử lý nhiễu thông tin và bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu ở quy mô lớn là thách thức quan trọng đối với công tác quản trị.

Ông đề xuất phương châm: “Bắt đầu từ bài toán cụ thể - triển khai nhanh, quy mô nhỏ - mở rộng bền vững”. Theo đó, thành phố cần ưu tiên xây dựng kiến trúc dữ liệu nền tảng, hình thành hệ sinh thái trong đó con người và trí tuệ nhân tạo phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị hành chính.

Mô hình "hệ thống của các hệ thống" được ông Vũ trình bày tại hội thảo.

Ở góc nhìn khác, GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh) cho rằng, khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Thành phố không thể chỉ dựa vào các giải pháp kỹ thuật đơn thuần mà cần chuyển sang tư duy quản trị phát triển, lấy con người làm trung tâm.

Ông Vinh cho rằng quản trị đô thị hiện nay đang chịu áp lực lớn về tính minh bạch và sự đồng thuận xã hội. Do đó, cần xây dựng các luận cứ khoa học nhằm chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển”. Một trong những đề xuất đáng chú ý là thiết kế thể chế đặc thù cho siêu đô thị theo hướng tăng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình.

Giải pháp chiến lược được đề xuất là phát triển mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng), qua đó tạo sự liên kết chặt chẽ giữa quy hoạch sử dụng đất và tài chính đô thị. Thành phố cũng cần chuyển từ tư duy “xin cơ chế” sang “thiết kế thể chế”, xây dựng bộ máy hành chính hiện đại, minh bạch, chủ động tiếp nhận phản hồi từ người dân thông qua các chỉ số như PAPI hoặc khảo sát trực tuyến.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, PGS.TS Nguyễn Tất Toàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, đề xuất định hướng phát triển hệ sinh thái sản xuất sinh học - công nghiệp tích hợp, trong đó các phụ phẩm nông nghiệp được tái sử dụng như nguồn tài nguyên có giá trị.

PGS.TS Nguyễn Tất Toàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, chia sẻ tại hội thảo.

Giai đoạn 2026 - 2030, ông Toàn đề xuất xây dựng hệ sinh thái sản xuất sinh học - công nghiệp tích hợp, tập trung vào nông nghiệp chính xác ứng dụng AI, thực phẩm mới và thị trường tín chỉ carbon.

Để đưa nghiên cứu vào đời sống, nhà trường triển khai mô hình "Siêu thị xanh" rộng 1.000 m2 phục vụ trưng bày, thực hành và hệ sinh thái thử nghiệm thực tế giúp đánh giá công nghệ trước khi thương mại hóa. Các giải pháp mũi nhọn khác gồm chuyển hóa phụ phẩm cây xanh thành tín chỉ carbon, phát triển Bệnh viện Thú y chuyên khoa sâu và thực phẩm in 3D nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng cao chất lượng sống đô thị.

Hội thảo tổng thể đã khép lại với sự thống nhất về lộ trình phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho giai đoạn 2026 - 2030. Các ý kiến đóng góp đã giúp hoàn thiện khung chương trình với 7 nhóm nhiệm vụ trọng điểm, từ phát triển đô thị thông minh, y tế đến khoa học lý luận chính trị.

Với quyết tâm cao và sự đồng hành của đội ngũ trí thức, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội tạo bước chuyển mạnh mẽ. Khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện chất lượng quản trị đô thị và củng cố niềm tin xã hội.

Giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là bước quan trọng để TP Hồ Chí Minh khẳng định vai trò đầu tàu, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước và khu vực.

Bài và ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin tức và Dân tộc