Khánh Hòa bảo tồn di sản để phát triển bền vững

Sở hữu hệ thống di tích kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử đa dạng bậc nhất khu vực Nam Trung Bộ, tỉnh Khánh Hòa đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo vệ các di sản văn hóa vật thể. Đây được xem là nền tảng để giữ gìn bản sắc địa phương, đồng thời tạo lực đẩy phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Chú trọng giữ tính nguyên gốc trong tu bổ, tôn tạo di tích

Nằm ở vị trí chiến lược của vùng duyên hải Nam Trung Bộ, Khánh Hòa được biết đến với thế mạnh kinh tế biển, là nơi hội tụ, giao thoa của nhiều vỉa tầng văn hóa đặc sắc. Trên địa bàn tỉnh hiện lưu giữ hàng trăm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh với nhiều công trình tiêu biểu như: Tháp Bà Ponagar, Tháp Pô Klong Garai mang đậm dấu ấn nghệ thuật Chăm-pa; Thành cổ Diên Khánh với lối kiến trúc quân sự Vauban độc đáo; cùng hệ thống đình, chùa, đền miếu cổ kính trải dài từ đồng bằng đến miền núi.

Thành cổ Diên Khánh với lối kiến trúc quân sự Vauban độc đáo, điểm đến nổi tiếng tại Khánh Hòa. Ảnh: Thanh Mai

Thành cổ Diên Khánh với lối kiến trúc quân sự Vauban độc đáo, điểm đến nổi tiếng tại Khánh Hòa. Ảnh: Thanh Mai

Những năm qua, đứng trước tác động khắc nghiệt của thời tiết biển và sức ép từ tốc độ đô thị hóa nhanh, công tác bảo tồn di sản văn hóa vật thể tại Khánh Hòa luôn được các cấp chính quyền xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các dự án phục hồi di tích trên địa bàn được khảo sát kỹ lưỡng, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc của Luật Di sản văn hóa nhằm giữ tối đa yếu tố nguyên gốc về vật liệu, kết cấu cũng như cảnh quan.

Nhiều công trình trọng điểm sau khi được đầu tư tu bổ, chống xuống cấp đã lấy lại diện mạo khang trang, bền vững mà vẫn bảo toàn được nét cổ kính, tôn nghiêm vốn có. Không dừng lại ở việc gia cố phần cứng kiến trúc, ngành văn hóa tỉnh còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác kiểm kê, lập hồ sơ khoa học và số hóa dữ liệu di tích, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý, nghiên cứu và quảng bá rộng rãi đến công chúng.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa Thái Thị Lệ Hằng cho biết: “Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là kiên quyết không đánh đổi giá trị nguyên bản của di tích để chạy theo lợi ích thương mại ngắn hạn. Ngành văn hóa sẽ tiếp tục rà soát, phân loại mức độ xuống cấp của từng công trình để tham mưu bố trí nguồn vốn đầu tư có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời hoàn thiện cơ chế thu hút nguồn lực xã hội hóa đúng quy định, bảo đảm các di tích được gìn giữ bền vững cho thế hệ mai sau”.

Quản lý không gian di tích gắn với phát triển bền vững

Bên cạnh đầu tư kinh phí tu bổ, bài toán đặt ra đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa vật thể tại Khánh Hòa hiện nay là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo vệ không gian di tích với phát triển hạ tầng đô thị và khai thác du lịch. Nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ, các hoạt động dịch vụ tự phát hoặc quá trình xây dựng xung quanh rất dễ phá vỡ cảnh quan, làm giảm tính linh thiêng và giá trị thẩm mỹ của công trình cổ.

Tháp Bà Ponagar Nha Trang mang đậm dấu ấn nghệ thuật kiến trúc Chăm-pa. Ảnh: Thanh Mai

Tháp Bà Ponagar Nha Trang mang đậm dấu ấn nghệ thuật kiến trúc Chăm-pa. Ảnh: Thanh Mai

Để khắc phục tình trạng này, công tác khoanh vùng bảo vệ di tích được triển khai quyết liệt tại các địa phương. Các cơ quan chuyên môn thường xuyên phối hợp với chính quyền cơ sở tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời ngăn chặn các hành vi xâm hại, lấn chiếm đất di tích. Song song đó, tổ chức lại không gian đón tiếp, bài trí hệ thống bảng biển chỉ dẫn và chuẩn hóa đội ngũ thuyết minh viên nhằm nâng cao chất lượng phục vụ du khách.

Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa Hoàng Quý chia sẻ: “Là đơn vị quản lý, vận hành nhiều di tích trọng điểm của tỉnh, chúng tôi luôn bám sát hiện trạng từng công trình để kịp thời phát hiện và xử lý các dấu hiệu xuống cấp ngay từ sớm. Ngoài công tác chuyên môn về bảo quản kiến trúc, Trung tâm đặc biệt chú trọng giữ gìn sự tôn nghiêm, cảnh quan xanh - sạch - đẹp trong khuôn viên di tích. Mọi hoạt động khai thác dịch vụ phục vụ khách tham quan đều được tính toán kỹ lưỡng, bảo đảm sự hài hòa, giúp du khách khi bước chân vào di tích có thể cảm nhận trọn vẹn chiều sâu lịch sử và giá trị nghệ thuật của công trình”.

Sức hút của du lịch văn hóa nằm ở chiều sâu trải nghiệm và sự nguyên vẹn của điểm đến. Khi các công trình kiến trúc cổ được tu bổ bài bản, kết hợp cùng không gian văn hóa sạch đẹp và câu chuyện thuyết minh hấp dẫn, di tích sẽ trở thành "điểm chạm" cảm xúc níu chân du khách lưu trú dài ngày. Sự gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan bảo tồn và đơn vị lữ hành trong việc xây dựng các tour tuyến chuyên đề chính là giải pháp hữu hiệu để biến di sản thành sản phẩm du lịch đặc thù, mang lại nguồn thu tái đầu tư ngược lại cho công tác trùng tu.

Bên cạnh nỗ lực từ các cơ quan quản lý và đơn vị chuyên môn, ý thức của người dân địa phương, những chủ thể trực tiếp sinh sống quanh vùng đệm di tích, cũng giữ vai trò then chốt. Bà Nguyễn Thị Thu Hà, người dân sinh sống gần khu vực Tháp Bà Ponagar bày tỏ: “Chúng tôi luôn coi các di tích lịch sử là niềm tự hào và tài sản vô giá của quê hương. Khi thấy các công trình được quan tâm tu bổ khang trang, khuôn viên giữ gìn sạch đẹp, bà con trong khu phố cũng tự giác nhắc nhở nhau giữ vệ sinh chung, buôn bán văn minh, không lấn chiếm hành lang di tích để du khách gần xa luôn có ấn tượng tốt đẹp khi ghé thăm”.

Sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ làm công tác bảo tồn cùng sự đồng thuận của cộng đồng dân cư chính là "chìa khóa" giúp Khánh Hòa giữ vững mạch nguồn di sản, biến những giá trị vật chất của quá khứ thành tài sản phục vụ sự phát triển bền vững trong tương lai.

Thanh Mai

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân: https://daibieunhandan.vn/khanh-hoa-bao-ton-di-san-de-phat-trien-ben-vung-10444457.html