Khi AI bước vào lớp học

Trong tiết học của cô Trang, lớp học được tổ chức thành những nhóm nhỏ

Dạy học sinh làm chủ công nghệ

Thay vì cấm học sinh sử dụng AI hoặc để các em phụ thuộc vào công nghệ, tại Trường THPT Nguyễn Gia Thiều (TP Hà Nội), cô Quách Thị Trang biến AI thành công cụ rèn luyện tư duy. Trong lớp học, học sinh không chỉ ngồi nghe giảng, ghi chép và chờ giáo viên đưa ra đáp án. Các em được tổ chức thành những nhóm nhỏ, cùng đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin, thử nghiệm, tranh luận và bảo vệ quan điểm của mình. AI cũng xuất hiện trong quá trình đó, nhưng không phải với tư cách "người làm bài hộ". 

"Các em có thể hỏi AI, nhưng không được mặc nhiên tin câu trả lời của AI mà xem AI đưa ra những gì, sau đó kiểm tra, đối chiếu và tự đưa ra kết luận", cô Trang cho biết.

Theo cô Trang, trong thời đại AI, giáo viên không thể chỉ truyền đạt kiến thức để học sinh ghi nhớ và trả bài theo khuôn mẫu. AI có thể làm nhanh nhiều việc trước đây học sinh phải mất hàng giờ thực hiện. Vì vậy, thay vì ngăn cản, giáo viên cần hướng dẫn các em sử dụng AI chủ động, có trách nhiệm và không phụ thuộc vào công cụ.

Cô giáo Quách Thị Trang

Trong cách tổ chức hoạt động học tập của cô Trang, AI có thể tham gia ở nhiều giai đoạn nhưng không thay thế vai trò của người học. Ở giai đoạn gợi mở và tra cứu, AI được dùng để đề xuất ý tưởng, tổng hợp tài liệu thô hoặc cung cấp những góc nhìn khác nhau. Học sinh phải tự xây dựng câu hỏi, lựa chọn từ khóa và sàng lọc thông tin phù hợp với mục tiêu bài học.

Sang giai đoạn đánh giá và phản biện, học sinh không được coi câu trả lời của AI là kết luận cuối cùng. Các em phải tự kiểm tra độ chính xác của thông tin, nguồn dữ liệu và cân nhắc liệu có phương án nào phù hợp hơn.

Đến giai đoạn thực hành và ra quyết định, AI có thể trở thành công cụ thử nghiệm hoặc trợ lý tra cứu. Tuy nhiên, học sinh vẫn phải tự kiểm chứng, vận dụng vào thực tế, đánh giá kết quả và đưa ra kết luận. Theo nữ giáo viên, cách làm này giúp học sinh chuyển từ "nhận thông tin" sang "xử lý thông tin", từ tìm đáp án sang hiểu bản chất vấn đề và từng bước làm chủ công nghệ.

Chú trọng rèn tư duy phản biện

Với cô Trang, một tiết học hiệu quả không nằm ở việc giáo viên nói nhiều, mà ở chỗ sau giờ học, học sinh có biết đặt câu hỏi, tự giải quyết vấn đề và bảo vệ quan điểm của mình hay không? Vì vậy, cô chú trọng các hoạt động dự án, trải nghiệm, STEM và làm việc nhóm, trong đó mỗi học sinh có thể đảm nhận một vai trò khác nhau, từ tìm kiếm thông tin, xây dựng ý tưởng đến thực hiện, trình bày và phản biện.

Không phải sản phẩm nào cũng thành công ngay từ đầu. Có những ý tưởng thất bại, những phương án phải làm lại - đó là cơ hội để học sinh học sâu hơn. "Nếu mọi thứ đều có sẵn đáp án thì học sinh sẽ ít có cơ hội suy nghĩ. Tôi muốn các em được thử, được sai và tự tìm cách sửa sai", cô Trang bộc bạch.

Trong quá trình ấy, AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, gợi ý hướng giải quyết hoặc kiểm tra một giả thuyết, nhưng học sinh phải tự đánh giá và quyết định có sử dụng hay không. Cô đặc biệt chú trọng rèn tư duy phản biện, hướng các em đặt câu hỏi: AI dựa vào nguồn nào, thông tin có chính xác và phù hợp thực tế không, còn cách giải thích nào khác? Theo cô, đây chính là năng lực mà giáo dục cần đặc biệt chú trọng trong thời đại AI.

Sự xuất hiện của AI cũng khiến cô Trang nhìn nhận lại vai trò của người giáo viên. Khi học sinh có thể tiếp cận kho tri thức khổng lồ chỉ trong vài giây, giáo viên không còn là người duy nhất truyền đạt kiến thức mà trở thành người tổ chức, định hướng và đồng hành với quá trình học tập của học sinh. Điều mà AI không thể thay thế giáo viên, đó là giáo viên có thể nhận ra sự khác biệt về năng lực, tâm lý của từng em; giúp học sinh thiếu tự tin lấy lại bản lĩnh; động viên các em đứng dậy sau thất bại; đồng thời hướng dẫn học sinh hợp tác, lắng nghe và giải quyết mâu thuẫn…

3 điều cần giữ lại trong thời đại AI

Nếu phải lựa chọn những năng lực cốt lõi cần trang bị cho học sinh trước làn sóng công nghệ, cô Trang nhấn mạnh đến ba yếu tố đó là tư duy độc lập, khả năng tự học và tinh thần trách nhiệm. Theo đó, tư duy độc lập giúp học sinh không trở thành những người thụ động, chỉ chờ máy móc đưa ra câu trả lời. Khả năng tự học giúp các em thích ứng với một thế giới mà tri thức và công nghệ thay đổi từng ngày. Còn tinh thần trách nhiệm giúp học sinh hiểu rằng mọi công cụ, dù mạnh mẽ đến đâu, chỉ có ý nghĩa khi được sử dụng đúng mục đích và chuẩn mực.

Mục tiêu của cô Trang không phải biến học sinh thành những người sử dụng AI thành thạo bằng mọi giá. Điều quan trọng hơn là giúp các em hiểu khi nào nên dùng AI và khi nào cần tự mình suy nghĩ. "Một đứa trẻ hoàn thành bài tập trong vài phút nhờ AI nhưng không hiểu mình vừa làm gì chưa thể xem là thành công của giáo dục. Ngược lại, nếu sau một giờ học, học sinh biết đặt thêm một câu hỏi khó, phát hiện một điểm bất hợp lý trong câu trả lời của máy hoặc tự tìm ra một cách giải quyết mới, đó mới là dấu hiệu của sự tiến bộ", cô Trang nhấn mạnh.

Theo cô Trang, AI không phải "người thầy" mới, càng không phải đối thủ của giáo viên, mà chỉ là một công cụ hỗ trợ dạy và học. Khi máy móc ngày càng có thể đưa ra câu trả lời nhanh và chính xác, giáo dục càng cần bồi đắp ở học sinh khả năng đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, hợp tác và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. "Điều quan trọng nhất là giữ cho học sinh năng lực suy nghĩ độc lập, để dù công nghệ có tiến xa đến đâu, các em vẫn biết đặt ra những câu hỏi, tự mình tìm lời giải và làm chủ những lựa chọn của mình", cô Trang nhấn mạnh.