Khi biến đổi khí hậu đã trở thành 'hóa đơn tương lai'

Báo cáo mới đây từ công ty tư vấn Deloitte Access Economics (Australia) gây chú ý khi ước tính mỗi người thuộc thế hệ Alpha có thể phải gánh tới 185.000 USD chi phí liên quan đến biến đổi khí hậu trong suốt cuộc đời, nếu thế giới không hành động khẩn cấp.

Để so sánh, thế hệ Millennials (những người sinh trong giai đoạn 1981 - 1996) chịu mức thiệt hại khoảng 130.000 USD, còn Gen Z (từ 1997 - 2012) là 165.000 USD. Điều này khẳng định một xu hướng: Càng sinh ra muộn, cái giá phải trả cho hành tinh nóng lên càng đắt đỏ.

Tại Mỹ, các nghiên cứu tương tự cho thấy mức chi phí khí hậu mà một đứa trẻ sinh ra ngày nay có thể phải đối mặt thậm chí cao hơn nhiều, lên tới hàng trăm nghìn USD. Tại bang California - nơi thường xuyên hứng chịu cháy rừng và hạn hán - biến đổi khí hậu đang khiến cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trở nên trầm trọng hơn, từ hóa đơn điện tăng vọt đến phí bảo hiểm nhà ở ngày càng đắt đỏ.

Biến đổi khí hậu đang dần trở thành một “loại thuế vô hình” đánh vào thế hệ Alpha. Ảnh: American Society of Civil Engineers (ASCE)

Nếu 185.000 USD là con số gây sốc tại một quốc gia phát triển như Australia, thì tại châu Á - khu vực đang nóng lên nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu - gánh nặng này còn mang hình thái khốc liệt hơn.

Theo Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), khu vực này có thể đối mặt với mức sụt giảm GDP lên tới 16,9% vào năm 2070. Thế hệ Alpha không chỉ đối mặt với chi phí cá nhân tăng cao mà còn phải gia nhập một thị trường lao động bị thu hẹp đáng kể về quy mô và cơ hội.

Nắng nóng cực đoan tại châu Á đang trở thành một "kẻ trộm thu nhập" thầm lặng. Đối với các ngành xây dựng, nông nghiệp và logistics, năng suất có thể giảm tới 80% trong những ngày nắng nóng đỉnh điểm. Bên cạnh đó, gánh nặng y tế từ các bệnh truyền nhiễm và ô nhiễm không khí sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thu nhập hàng tháng của người trẻ châu Á, làm suy giảm khả năng tích lũy và đầu tư cho tương lai.

Các chuyên gia nhận định biến đổi khí hậu đang dần trở thành một “loại thuế vô hình” đánh vào tương lai của thế hệ trẻ. Không giống những cú sốc kinh tế ngắn hạn, các chi phí này tích lũy theo thời gian và lan rộng sang nhiều lĩnh vực, từ y tế, giáo dục đến việc làm và an sinh xã hội.

Ở quy mô toàn cầu, bức tranh còn đáng lo ngại hơn. Các tổ chức quốc tế cảnh báo trẻ em ngày nay đã và đang chịu tác động trực tiếp từ biến đổi khí hậu, chứ không còn là câu chuyện của tương lai xa. Nắng nóng cực đoan, lũ lụt, hạn hán và ô nhiễm không khí không chỉ đe dọa sức khỏe mà còn làm gián đoạn việc học, giảm cơ hội phát triển và kéo theo những hệ lụy lâu dài về kinh tế.

Đặc biệt, tại các quốc gia đang phát triển, nơi hệ thống hạ tầng và an sinh còn hạn chế, gánh nặng này càng trở nên rõ rệt. Tại nhiều khu vực châu Phi, hàng trăm triệu trẻ em đang phải sống trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng khắc nghiệt. Điều nghịch lý là những quốc gia này lại đóng góp rất ít vào lượng phát thải toàn cầu, song lại phải chịu hậu quả nặng nề nhất - một thực tế thường được gọi là “bất công khí hậu”.

Không chỉ dừng ở những con số dự báo, thiệt hại kinh tế do các hiện tượng thời tiết cực đoan đã hiện hữu rõ ràng. Các cơn bão, lũ lụt và cháy rừng trong những năm gần đây đã gây ra thiệt hại hàng trăm tỷ USD mỗi năm trên toàn cầu. Khi ngân sách quốc gia bị bào mòn bởi chi phí khắc phục hậu quả, nguồn lực dành cho giáo dục, y tế hay phát triển dài hạn cũng bị thu hẹp - gián tiếp chuyển gánh nặng sang các thế hệ kế tiếp.

Một điểm chung trong các nghiên cứu là cảnh báo: Chi phí khí hậu sẽ tăng theo cấp số nhân nếu các chính phủ tiếp tục chậm trễ trong việc cắt giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi năm trì hoãn hành động, “hóa đơn khí hậu” mà thế hệ trẻ phải trả lại càng phình to.

Dù các con số rất bi quan, nhưng báo cáo của các tổ chức quốc tế nhấn mạnh: Nếu thế giới đạt được mục tiêu Net Zero và giữ mức tăng nhiệt ở 1,5°C, gánh nặng tài chính của mỗi cá nhân thế hệ Alpha có thể giảm được hơn 80.000 USD. Những chính sách đúng đắn hôm nay có thể giúp giảm hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD chi phí suốt đời cho mỗi cá nhân trong tương lai.

Quan trọng hơn, cách thế giới phản ứng với khủng hoảng khí hậu sẽ định hình không chỉ môi trường sống mà còn cả cấu trúc kinh tế - xã hội của nhiều thập kỷ tới. Nếu không có sự thay đổi, thế hệ Alpha có nguy cơ trở thành thế hệ đầu tiên trong lịch sử hiện đại phải sống trong điều kiện kém ổn định hơn cha mẹ mình, cả về môi trường lẫn kinh tế.

Thông điệp lớn nhất từ các nghiên cứu là biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của những tảng băng tan hay mực nước biển dâng, mà đã trở thành bài toán chi phí cụ thể, đo đếm được và đang tăng tốc từng ngày.

Và nếu không có hành động quyết liệt ngay từ bây giờ, “hóa đơn khí hậu” sẽ tiếp tục được chuyển tiếp - từ thế hệ này sang thế hệ khác, với mức giá ngày càng đắt đỏ hơn.

Anh Kiệt