Khi điểm số mang sức nặng: Những thách thức mới của thi cử toàn cầu

Các thí sinh dự tuyển vào Đại học Tự trị Quốc gia Mexico biểu tình phản đối việc phải thi lại kỳ thi tuyển sinh. Ảnh: Jose Luis Torales/NurPhoto/Shutterstock

Mùa thi vốn là khoảng thời gian đầy áp lực với học sinh, sinh viên và gia đình. Nhưng trong năm nay, những lo lắng thường chỉ diễn ra âm thầm trong từng gia đình đã bùng phát thành bất ổn xã hội tại nhiều quốc gia.

Tại Mexico, gần 60.000 thí sinh phải thi lại kỳ thi tuyển sinh đại học sau khi xuất hiện nghi vấn gian lận. Tại Bồ Đào Nha, nỗ lực số hóa quy trình chấm thi dẫn đến nhiều sai sót, gây ra cuộc khủng hoảng giáo dục nghiêm trọng. Trong khi đó, Ấn Độ đối mặt với một vụ bê bối nghiêm trọng hơn nhiều khi đề thi bị rò rỉ, ảnh hưởng tới hàng triệu thí sinh.

Những diễn biến này cho thấy khủng hoảng thi cử không còn là câu chuyện riêng của từng trường học hay từng quốc gia. Nó phản ánh một vấn đề rộng hơn: khi một kỳ thi có thể quyết định tương lai của một người trẻ, mọi sai sót, gian lận hoặc thiếu minh bạch đều có thể trở thành nguồn cơn của bất ổn.

Khi điểm số quyết định tương lai

Tiến sĩ Sarah Eaton, chuyên gia về đạo đức học thuật tại Trường Giáo dục Werklund thuộc Đại học Calgary cho rằng, các kỳ thi đang trở nên căng thẳng hơn trên quy mô toàn cầu.

Theo bà, tình hình kinh tế thế giới đã thay đổi đáng kể trong thập niên qua, trong khi thị trường lao động ngày càng khó khăn. Trong bối cảnh đó, kết quả của một kỳ thi có thể được xem như yếu tố quyết định cơ hội học tập, việc làm và cả tương lai của một người trẻ.

“Áp lực đối với người trẻ chắc chắn đã thay đổi”, bà Eaton nhận định. Theo bà, khi chỉ một bài thi có thể quyết định tương lai, gian lận không còn đơn thuần là vấn đề đạo đức của một cá nhân. Nó có thể trở thành vấn đề mang tính hệ thống, đặc biệt khi xuất hiện những mạng lưới thương mại chuyên đánh cắp và bán đề thi.

Gian lận ngày càng trở nên tinh vi

Tiến sĩ Thomas Lancaster, nhà khoa học máy tính tại Imperial College London cho rằng công nghệ đã làm thay đổi đáng kể bản chất của gian lận trong thi cử.

Trong quá khứ, học sinh có thể giấu tài liệu trong phòng thi hoặc trao đổi đáp án với nhau. Ngày nay, các thiết bị liên lạc nhỏ gọn, camera siêu nhỏ, tai nghe và kết nối internet đã mở ra nhiều khả năng mới.

Thí sinh không nhất thiết phải biết câu trả lời. Họ có thể liên lạc với một người bên ngoài phòng thi, người có thể tìm kiếm thông tin trên internet hoặc thậm chí sử dụng AI để tìm đáp án.

Điều này khiến gian lận trở thành một cuộc chơi giữa công nghệ và công nghệ: các trường học phát triển công cụ phát hiện gian lận, trong khi những người tìm cách gian lận lại sử dụng những công nghệ mới hơn để vượt qua các biện pháp kiểm soát.

Vấn đề lớn hơn nằm ở chính hệ thống

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không nên nhìn khủng hoảng thi cử chỉ dưới góc độ học sinh gian lận. Theo bà Eaton, việc các cơ sở giáo dục quá phụ thuộc vào những kỳ thi quy mô lớn có thể khiến quá trình học tập bị biến thành một cuộc chạy đua điểm số.

Khi kỳ thi được tổ chức trên quy mô hàng triệu người, một sai sót nhỏ trong đề thi, chấm điểm hoặc bảo mật có thể ảnh hưởng tới hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu thí sinh. Trong khi đó, giáo viên và nhà trường lại phải dành ngày càng nhiều nguồn lực để kiểm soát gian lận, xác minh bài làm và triển khai các hệ thống công nghệ mới.

Từ khủng hoảng thi cử đến khủng hoảng niềm tin

Những diễn biến tại Ấn Độ, Bồ Đào Nha và Mexico có điểm chung: khi niềm tin vào tính công bằng của kỳ thi bị phá vỡ, phản ứng của xã hội có thể vượt xa phạm vi giáo dục.

Tại Mexico, nghi vấn gian lận khiến hàng chục nghìn thí sinh phải thi lại. Tại Bồ Đào Nha, lỗi chấm điểm trở thành vấn đề chính trị. Tại Ấn Độ, bê bối thi cử hòa vào những bất mãn sâu rộng hơn về việc làm và cơ hội của thế hệ trẻ.

Điều đó cho thấy bài toán của các hệ thống giáo dục không chỉ là làm thế nào để tổ chức một kỳ thi an toàn hơn. Đó còn là câu hỏi về liệu một bài thi có nên mang sức nặng quyết định đến mức có thể định hình cả tương lai của một người trẻ? Công nghệ có thể giúp phát hiện gian lận, tự động hóa chấm thi và xử lý hàng triệu bài kiểm tra, nhưng công nghệ không thể tự mình giải quyết vấn đề niềm tin, công bằng hay áp lực xã hội.

Như bà Eaton cảnh báo, giáo dục có nguy cơ đánh mất trọng tâm nếu kỳ thi trở thành mục tiêu thay vì công cụ.

“Việc tổ chức các kỳ thi hàng loạt trên quy mô lớn phần nào làm mất đi tính nhân văn của quá trình học tập và quá trình đánh giá”, bà nói. “Chúng ta đã đánh mất mạch kết nối. Điều quan trọng nhất đối với học sinh vẫn phải là việc học”.