Khi dữ liệu phát thải trở thành "hộ chiếu xanh" của doanh nghiệp

Từ những bản báo cáo thủ công đến hệ thống dữ liệu phát thải theo thời gian thực

Trong nhiều năm, hoạt động kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính tại nhiều doanh nghiệp chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp thủ công. Dữ liệu được tổng hợp từ nhiều bộ phận, tính toán trên bảng tính rồi lập thành báo cáo gửi cơ quan quản lý theo định kỳ. Cách làm này từng phù hợp trong giai đoạn đầu triển khai kiểm kê khí nhà kính, nhưng khi số lượng doanh nghiệp thuộc diện phải báo cáo ngày càng tăng và yêu cầu về độ chính xác ngày càng cao, những hạn chế cũng dần bộc lộ. Việc nhập liệu bằng tay dễ phát sinh sai sót, số liệu thiếu tính đồng nhất, quá trình đối chiếu mất nhiều thời gian và khó phản ánh kịp thời tình hình phát thải thực tế.

Hệ thống MRV đang được áp dụng trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

Trong khi đó, các thị trường quốc tế đang chuyển sang yêu cầu dữ liệu phát thải phải minh bạch, có thể kiểm chứng và truy xuất nguồn gốc. Điều này khiến việc số hóa hệ thống MRV trở thành xu hướng tất yếu. MRV là viết tắt của ba hoạt động cốt lõi gồm đo đạc (Measurement), báo cáo (Reporting) và thẩm định (Verification). Đây được xem là nền tảng để quản lý phát thải khí nhà kính, đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm phát thải cũng như chuẩn bị cho việc vận hành thị trường các-bon.

Khi được số hóa, toàn bộ quy trình này sẽ thay đổi đáng kể. Thay vì chờ đến cuối kỳ mới tổng hợp số liệu, dữ liệu phát thải được thu thập tự động từ các cảm biến, đồng hồ đo, thiết bị giám sát tại nhà máy hoặc dây chuyền sản xuất. Thông tin sau đó được truyền trực tiếp lên nền tảng quản lý thông qua hệ thống kết nối số. Nhờ đó, cơ quan quản lý có thể theo dõi lượng phát thải gần như theo thời gian thực, đồng thời phát hiện sớm những biến động bất thường để kịp thời kiểm tra hoặc hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục. Giá trị lớn nhất của MRV số không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở khả năng tạo ra một hệ thống dữ liệu đồng nhất, có thể truy xuất và phục vụ xác minh.

Minh bạch phát thải trở thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp

Nếu trước đây doanh nghiệp thường coi báo cáo phát thải là một thủ tục hành chính, thì hiện nay tư duy này đang thay đổi nhanh chóng. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, dữ liệu phát thải minh bạch đã trở thành yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín trên thị trường. Nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện yêu cầu các nhà cung cấp phải công bố lượng phát thải khí nhà kính, có hệ thống kiểm kê rõ ràng và được xác minh độc lập trước khi ký kết hợp đồng. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có hệ thống MRV hiện đại sẽ có lợi thế lớn hơn khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ phục vụ hoạt động thương mại, MRV số còn là điều kiện quan trọng để tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Hiện nay, nhiều tổ chức tài chính, quỹ đầu tư và ngân hàng quốc tế ưu tiên những doanh nghiệp có dữ liệu phát thải minh bạch, có lộ trình giảm phát thải rõ ràng và được xác minh theo các tiêu chuẩn quốc tế. MRV số cũng đóng vai trò nền tảng cho thị trường các-bon. Muốn mua bán tín chỉ các-bon hay chứng minh lượng phát thải đã cắt giảm, doanh nghiệp cần có số liệu chính xác, minh bạch và được thẩm định. Nếu dữ liệu thiếu tin cậy, giá trị của tín chỉ các-bon cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Hệ thống MRV đang được áp dụng trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

Tại Việt Nam, việc xây dựng hệ thống MRV số cũng phù hợp với lộ trình thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, công tác kiểm kê khí nhà kính và chuẩn bị cho thị trường các-bon trong nước. Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm ít nhất 30% phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020 và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, như cam kết của nước ta tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc (COP26).

Từ năm 2023, Viện Môi trường Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với các chuyên gia trong và ngoài nước triển khai nhiều mô hình thực hành MRV trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long như rút nước giữa vụ, giảm phân đạm, điều tiết nước đầu vụ... Hệ thống MRV sẽ là nền tảng để kiểm đếm và đánh giá lượng giảm phát thải khí nhà kính một cách chính xác trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp, đồng thời hỗ trợ xây dựng thương hiệu gạo phát thải thấp và tạo cơ sở tham gia thị trường tín chỉ các-bon.

Trong nền kinh tế xanh đang hình thành, uy tín của doanh nghiệp sẽ không chỉ được đo bằng doanh thu hay quy mô sản xuất, mà còn bằng mức độ minh bạch trong quản lý phát thải. MRV số vì thế không đơn thuần là một công cụ kỹ thuật, mà đang trở thành thước đo mới về năng lực cạnh tranh và trách nhiệm phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi xanh.