Khi hoạt động thiện nguyện được soi chiếu bởi trí tuệ, sự tử tế và trách nhiệm

Với người Việt, việc giúp đỡ người nghèo khó, việc cho đi không chỉ là hành động xã hội, mà còn là một cách gom phúc, tích đức, gửi gắm mong cầu bình an mỗi khi Tết đến, xuân về. Nhưng cũng trong chính dòng chảy ấy, hoạt động từ thiện không còn là câu chuyện thuần túy của lòng trắc ẩn… Thời gian gần đây, khá nhiều vụ việc đau lòng xảy ra dưới danh nghĩa từ thiện khiến nhiều người giật mình. Lòng nhân ái, nếu không được đặt đúng chỗ, có thể trở thành thứ dễ bị lợi dụng nhất, khiến cho nỗi đau bị nhân lên.

Thượng tá Lưu Hồng Quân - Phó trưởng Ban Biên tập An ninh Thủ đô (thứ 2 từ phải sang) trao quà cho các hộ dân bị ảnh hưởng bão Yagi ở xã Tân Hưng, huyện Sóc Sơn (cũ) nay là xã Đa Phúc, Hà Nội

Vết xước của niềm tin nhưng lòng tốt chưa bao giờ cạn

Trong thời gian qua, những vụ việc liên quan đến các cá nhân, tổ chức từng được gắn với hình ảnh từ thiện đã để lại dư âm khá nặng nề. Điểm chung của các vụ việc ấy không chỉ là sai phạm về hàng hóa, tài chính hay thuế, mà là hệ quả kéo theo, đó là niềm tin xã hội bị tổn thương. Có những người từng sẵn sàng đóng góp, nay bắt đầu chần chừ. Không phải vì họ hết lòng trắc ẩn, mà vì sợ lòng tốt của mình bị đặt nhầm chỗ, bị lợi dụng. Sự dè dặt ấy, nếu kéo dài, có thể khiến những hoàn cảnh thực sự cần giúp đỡ đâu đó trong xã hội gặp khó thêm. Dẫu vậy, sẽ là không công bằng nếu chỉ nhìn các hoạt động từ thiện qua những vụ việc ồn ào. Trong thực tế đời sống xã hội, bên cạnh sự vào cuộc của các cấp chính quyền, cơ quan, đoàn thể, còn có rất nhiều người lặng lẽ làm thiện nguyện bằng sự tử tế và trách nhiệm, không phô trương, không mưu cầu danh xưng.

Tôi đã gặp rất nhiều người có tâm thiện lành thực sự như thế. Một trong số đó là chị Đoàn Phương Thanh, còn gọi là Thanh Maika. Là một công dân Thủ đô, và đang từng ngày chiến đấu với căn bệnh ung thư, chị Thanh Maila vẫn luôn xuất hiện ở những nơi ít người muốn đến: khi nước lũ còn cuộn xiết, khi đường sá ở vùng bị thiên tai chưa được an toàn. “Tôi hay đi thiện nguyện lúc nguy hiểm nhất, vì đó là lúc nhiều người cần mình nhất” - chị Thanh Maika nói. Trong đợt mưa lũ năm 2025, vừa trở về Hà Nội từ chuyến thiện nguyện cứu trợ đồng bào ở Huế, chị Thanh Maika lại có mặt ở Phú Yên - một trong những khu vực bị ngập lụt và thiệt hại nặng nề nhất. Tận mắt chứng kiến hàng chục người co ro trên tầng hai, trên các mái nhà giữa mênh mông nước, chị hiểu rằng từ thiện khi ấy không còn là trao quà, mà là giữ lại sự sống. Chính những trải nghiệm ấy khiến chị Thanh Maika sẵn sàng bán đi những tài sản có giá trị của mình để kịp mang lương thực, nước uống đến với bà con vùng lũ…

Trong khi đó, con đường thiện nguyện của Phùng Thị Phương, thành viên Câu lạc bộ Thiện nguyện Gieo Mầm Xanh Mỹ Đức (Hà Nội), lại thật đáng nể trọng vì sự bền bỉ. Khi tôi gọi điện hẹn gặp trao đổi về chủ đề thiện nguyện này, Phương cười giòn tan bảo: “Đoàn chúng em mới từ vùng khó khăn ở Quảng Trị về, và hiện đang ở Sơn La giúp các bé có thêm chiếc áo mới ấm áp đón Tết”. Là một cô giáo, Phương và Câu lạc bộ Thiện nguyện Gieo Mầm Xanh Mỹ Đức chủ trương và kiên trì những việc rất nhỏ: hộp cơm nóng, bao gạo, chiếc áo ấm, đôi giày, đôi dép... cho các em học sinh vùng cao khó khăn. Phương nhấn mạnh rằng, làm thiện nguyện là phải hiểu người cần giúp đỡ thực sự khó khăn gì, cần gì, tránh tình trạng cho đi theo cảm tính, vừa phản cảm, vừa không có giá trị thực, thậm chí là lãng phí với cộng đồng. “Không cần làm tất cả, và cũng không ai đủ sức giúp đỡ tất cả mọi người. Mỗi người chỉ cần làm thiện nguyện trong khả năng của mình là quá tốt rồi. Đặc biệt là mỗi người phải giữ sức khỏe, sự an toàn của bản thân, giữ sự tỉnh táo để đi được dài trên hành trình thiện nguyện” - cô giáo Phùng Thị Phương chia sẻ.

Cô giáo Phùng Thị Phương và các thành viên Câu lạc bộ Thiện nguyện Gieo Mầm Xanh Mỹ Đức (Hà Nội) trong một chuyến đi thiện nguyện ở Sơn La

Thiện nguyện cần trí tuệ, sự tỉnh giác và luật pháp soi đường

Có thể nhận thấy một điều rất rõ ràng, làm từ thiện mà chỉ có lòng tốt thôi là chưa đủ. Bởi lẽ, hoạt động thiện nguyện, nếu thiếu trí tuệ và sự tỉnh thức, giác ngộ, rất dễ bị cảm xúc dẫn dắt và sa ngã lúc nào không hay. Nếu thiếu minh bạch, rất dễ bị lợi dụng để trục lợi và gây ra mất niềm tin trong cộng đồng. Còn nếu không tuân thủ pháp luật trong quá trình làm thiện nguyện, chắc chắn mang đến rủi ro cho cả người nhận và người lan tỏa điều thiện lành.

Ngày xuân, chúng ta nhắc lại một số những vụ việc lợi dụng từ thiện để trục lợi hay đánh bóng tên tuổi… không phải để gieo thêm hoài nghi trong mỗi người, mà để nhắc nhau cùng trân trọng và gìn giữ lòng nhân ái đúng cách. Những con người như chị Thanh Maika, cô giáo Phùng Thị Phương, hay rất nhiều chương trình thiện nguyện của Báo An ninh Thủ đô và các đơn vị, cá nhân hảo tâm khác tiến hành, cho thấy, từ thiện tử tế vẫn đang hiện diện, lan tỏa mỗi ngày. Rất nhiều hoàn cảnh khó khăn đã và đang được chia sẻ, “tiếp sức” để đón mùa xuân mới trong niềm vui, ấm áp nghĩa tình. Những hoạt động từ tâm ấy không ồn ào, và có lẽ cũng không cần tôn vinh bằng những mỹ từ lớn lao. Có lẽ, chỉ cần tự tâm thấy an vui, hạnh phúc vì sự sẻ chia đến được với những hoàn cảnh khốn khó, để họ cải thiện cuộc sống, vươn lên vì một ngày mai ấm no, hạnh phúc, là đủ lắm rồi!

Chị Thanh Maika: “Tôi hay đi thiện nguyện lúc nguy hiểm nhất, vì đó là lúc nhiều người cần mình nhất”

* * *

Một khi hoạt động thiện nguyện được soi chiếu bởi trí tuệ, sự tỉnh thức, minh bạch và tuân thủ pháp luật, người thiện tâm chia sẻ sẽ an lòng, người nhận sự giúp đỡ sẽ được bảo vệ. Lòng nhân ái tự vươn xa, và niềm tin xã hội, thứ quý giá tưởng như khó đong đếm, mới có thể được bồi đắp, lan tỏa, nhân lên sự thiện lành và phước báu cho mỗi người qua từng mùa xuân.

Hà Văn Kiệm