Khi lãnh đạo dùng AI

Tôi dùng AI gần như hằng ngày: đọc báo cáo, kiểm tra số liệu, tìm tài liệu, đối chiếu quy định, xem kinh nghiệm nơi khác, chuẩn bị cho một cuộc họp hoặc rà lại một văn bản. Gặp việc đang vướng, tôi dùng AI để tìm thêm phương án hoặc xem nơi khác đã xử lý ra sao. Có những việc trước đây mất khá nhiều thời gian, nay làm nhanh hơn đáng kể. Tôi cũng không ngại khi có người nói: "Cái này chắc AI làm".

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa phát biểu tại buổi làm việc với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam về một số nội dung về hợp tác phát triển chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh.

Tôi quan tâm đến kết quả. Dùng AI rồi mình có nắm công việc tốt hơn không, việc có chạy nhanh hơn không, bộ máy có bớt được những việc không cần thiết không, người dân có được phục vụ tốt hơn không. Công nghệ mới mà công việc vẫn như cũ thì cũng chẳng có nhiều ý nghĩa.

Chuyện công chức dùng AI đang dần trở nên bình thường ở nhiều nước. Singapore đã xây dựng Pair, một trợ lý AI dành cho khu vực công, được Open Government Products mô tả là phiên bản ChatGPT nhanh và an toàn, được tùy chỉnh cho Chính phủ Singapore. Theo số liệu Chính phủ Singapore công bố, đến đầu năm 2026 đã có hơn một nửa trong tổng số 150.000 công chức nước này sử dụng Pair Chat. Tháng 3/2026, Singapore công bố thành lập Institute of Digital Government để trang bị kỹ năng số, dữ liệu và AI cho hơn 150.000 công chức.

Ở Việt Nam, từ tháng 3/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã có hướng dẫn cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước sử dụng chatbot AI phục vụ công việc, yêu cầu người dùng kiểm tra kết quả do AI cung cấp và không phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ. Tháng 6/2026, Văn phòng Chính phủ tổ chức chương trình bồi dưỡng ứng dụng AI trong công tác hành chính, tham mưu tổng hợp. Nội dung thực hành khá sát công việc hằng ngày: tóm lược báo cáo, rà hồ sơ, đối chiếu căn cứ pháp lý, dự thảo phiếu trình và thông báo kết luận.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh, các sở, ban ngành tập huấn ứng dụng AI trong công việc.

Ngày 28/8/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với mục tiêu đến năm 2030 là 100% dịch vụ công trực tuyến được tích hợp, hỗ trợ bởi AI và 100% hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ xử lý bằng AI.

Với tốc độ này, tôi nghĩ chỉ vài năm nữa, hỏi một lãnh đạo "có dùng AI không?" có lẽ cũng giống như hôm nay hỏi "có dùng Internet không?", "có dùng điện thoại thông minh không?". Chuyện ai cũng dùng không có nghĩa là ai cũng dùng tốt. Dùng đến đâu thì mình vẫn phải làm chủ công việc đến đó.

Khi việc ra một văn bản trở nên quá dễ

Một tập tài liệu hàng trăm trang, AI có thể bóc khá nhanh những số liệu đáng chú ý, những chỗ các báo cáo không khớp nhau. Cần biết một địa phương khác hay một nước khác từng xử lý vấn đề tương tự thế nào, AI cũng giúp tìm nhanh hơn. Những việc trước đây mất hàng giờ, có khi vài ngày, nay thời gian có thể rút xuống đáng kể. Nhưng AI cũng khiến việc làm ra một văn bản hay một mệnh lệnh trở nên rất dễ theo chiều ngược lại.

Một việc nhỏ có thể thành một công văn năm trang. Một ý tưởng vừa nảy ra có thể lập tức biến thành mười nhiệm vụ, hai mươi đầu việc. Người ký mất vài phút, nhưng phía sau văn bản ấy là hàng chục người phải đọc, báo cáo và thực hiện. Người ra chỉ đạo có thể làm được nhiều hơn trước, chưa chắc cả bộ máy đã làm việc hiệu quả hơn.

Vì thế tôi ít quan tâm AI viết công văn hay đến đâu. Tôi dùng nó nhiều để đọc hồ sơ. Báo cáo có khớp với phụ lục không, số liệu giữa các đơn vị có vênh nhau không, giải trình có chỗ nào chưa ổn - những việc này AI làm khá nhanh.

Người dùng vẫn phải hiểu việc. Nhìn số giải ngân thì phải biết đối chiếu với khối lượng thực tế; thấy báo cáo và phụ lục khác nhau thì phải biết con số nào cần kiểm tra. AI trả lời nghe rất xuôi vẫn có thể sai số liệu, sai căn cứ hoặc bỏ sót một chi tiết quan trọng.

Tôi thường dùng AI để lần vào những câu hỏi cụ thể: việc đang chậm ở đâu, vướng ở khâu nào, trách nhiệm của đơn vị nào, muốn xong đúng hạn thì mỗi ngày phải làm được bao nhiêu. Sau đó quay lại hồ sơ và số liệu để kiểm tra trước khi quyết định.

Cán bộ, phóng viên, biên tập viên Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng tham gia tập huấn ứng dụng AI trong tác nghiệp báo chí.

Một báo cáo 100 trang và một câu hỏi đúng

Trước một cuộc họp, nếu có báo cáo 100 trang, tôi có thể để AI đọc trước, bóc số liệu, tìm những chỗ mâu thuẫn và đánh dấu phần cần chú ý. Nhờ vậy, tôi biết chỗ nào cần đọc kỹ.

Chẳng hạn: "Báo cáo nói giải ngân đạt 62%, nhưng bốn dự án trong phụ lục chưa có khối lượng. Vậy 62% nằm ở những dự án nào?"

AI phát hiện được một điểm như vậy đã có ích. Vì sao con số bất thường, đơn vị giải trình có hợp lý không, sau cuộc họp xử lý thế nào thì người chủ trì phải quyết định.

Một rủi ro rất dễ xảy ra là cả một chuỗi công việc lần lượt qua tay AI mà không ai còn đọc bản gốc: chuyên viên dùng AI làm báo cáo, cấp trên dùng AI tóm tắt, văn phòng dùng AI tổng hợp lại, rồi người quyết định cũng đọc bản tóm tắt do AI viết. Quy trình vẫn đủ, văn bản vẫn đủ, nhưng hồ sơ gốc thì có khi chẳng còn mấy người đọc.

Microsoft Research và Đại học Carnegie Mellon đã khảo sát 319 lao động tri thức, ghi nhận 936 trường hợp sử dụng AI tạo sinh trong công việc. Kết quả có một điểm đáng chú ý: càng tin câu trả lời của AI, người dùng càng ít kiểm tra và ít tự suy nghĩ lại; còn người tin vào kiến thức và khả năng của chính mình thì thường kiểm tra AI kỹ hơn, cân nhắc nhiều hơn trước khi sử dụng kết quả. Một bên dễ giao phần suy nghĩ cho AI, một bên vẫn coi AI là công cụ và tự mình kiểm tra lại. Đây là khảo sát dựa trên tự đánh giá của người tham gia, nên chưa thể kết luận rằng dùng AI sẽ làm con người kém tư duy.

Cán bộ cơ sở được hướng dẫn sử dụng AI trong công việc.

Cơ quan nhà nước cũng không tránh được nguy cơ này. Nếu cứ để AI đọc hồ sơ thay, tóm tắt báo cáo thay, tìm hộ luôn phương án xử lý, cán bộ sẽ dần quen với việc không đọc bản gốc, không tự kiểm tra số liệu, gặp việc gì cũng hỏi AI trước khi tự tư duy tìm câu trả lời.

Đáng ngại nhất là dùng AI ngày càng nhiều, nhưng đến lúc AI trả lời sai, mình không còn đủ hiểu biết để nhận ra.

Việc nào có thể nhờ AI, việc nào mình vẫn phải làm

AI có thể tổng hợp ý kiến, tìm kinh nghiệm ở nơi khác, đưa thêm phương án, nhắc những rủi ro hoặc chi tiết mình bỏ sót. Những việc đó tôi sử dụng khá thường xuyên.

Nhưng AI không đi thực địa thay tôi được. Nó cũng không thể thay mình ngồi nghe người dân nói để hiểu một việc ngoài thực tế khác thế nào so với những gì ghi trong báo cáo.

Trong một cuộc họp, đôi khi cách một cán bộ trả lời, sự lúng túng trước một câu hỏi hay một chi tiết rất nhỏ cũng cho mình thêm thông tin mà hồ sơ không có. Có những lúc tiền thiếu, người thiếu, thời gian không còn nhiều, dữ liệu cũng chưa đủ. Phải quyết định việc nào làm trước, việc nào để sau. Có khi hai phương án đều có lý và chọn phương án nào cũng phải chấp nhận một cái giá nhất định. AI có thể phân tích, người có thẩm quyền vẫn phải quyết định và chịu trách nhiệm.

Nếu dùng AI mà văn bản ngày càng dài, công văn ngày càng nhiều, nghĩ thêm được nhiều phong trào nhưng việc ngoài thực tế vẫn thế thì cách làm chưa thay đổi bao nhiêu, chỉ là làm nhanh hơn.

Tôi muốn AI giúp theo cách khác. Đọc nhanh một báo cáo 100 trang để có thêm thời gian xuống cơ sở. Phát hiện một con số bất thường trước cuộc họp. Tìm được kinh nghiệm ở một nơi trước đây mình chưa biết tới. Kiểm tra thêm một lần trước khi ký. Cuộc họp nào không cần thiết thì bỏ. Công văn năm trang nếu rút được xuống một trang mà người nhận vẫn hiểu ai làm, làm việc gì, bao giờ phải xong thì càng tốt.

Tôi sẽ tiếp tục dùng AI hằng ngày. Nhưng thực tế ở địa phương thế nào thì mình phải biết. Việc gì cần làm trước, việc gì có thể để sau, nói thế nào để anh em cùng làm, xử lý thế nào khi có ý kiến khác nhau cũng phải tự quyết định. Sai ở đâu, người gánh vẫn là mình.

Rồi sẽ đến lúc chẳng mấy ai còn quan tâm một lãnh đạo có dùng AI hay không. Người dân và doanh nghiệp quan tâm những việc cụ thể hơn: hồ sơ có được giải quyết nhanh không, vướng mắc có được tháo gỡ không, cán bộ có hiểu việc và giải quyết được việc không.

Nếu dùng AI mà làm được những điều đó thì cứ dùng.

Câu "lãnh đạo toàn dùng AI" khi ấy có lẽ cũng bình thường như bây giờ hỏi một người: "Anh có dùng Internet không?".