Khi 'mắt thần' công nghệ giúp vận hành ổn định các tuyến cao tốc phía Nam

Sau gần 3 tháng triển khai đồng bộ hệ thống thu phí điện tử không dừng theo mô hình thu phí kín, tuyến cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây cơ bản vận hành ổn định, giao thông thông suốt. Việc thanh toán theo đúng quãng đường phương tiện sử dụng từng bước đi vào nền nếp khi người dân, doanh nghiệp vận tải đã dần thích ứng. Theo ghi nhận của PV Báo Xây dựng tại nhiều nút giao trên tuyến, hoạt động thu phí hiện diễn ra ổn định, phương tiện lưu thông thuận lợi, an toàn.

"Mắt thần" giúp vận hành cao tốc an toàn, thuận lợi, minh bạch hơn.

Tuyến cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây dài khoảng 99km, trong đó hơn 51km đi qua địa bàn TP Đồng Nai. Để phục vụ công tác thu phí, hệ thống bố trí các điểm ghi nhận và thu phí tại các nút giao quốc lộ 55 (Km 27+400), tỉnh lộ 720 (Km 37+800), quốc lộ 1, tỉnh lộ 765, quốc lộ 56 và Ba Bàu.

Có mặt tại khu vực thu phí nút giao quốc lộ 1 (TP Đồng Nai) vào nhiều khung giờ khác nhau trong ngày, PV ghi nhận lưu lượng phương tiện qua trạm khá thông thoáng. Các làn ETC hoạt động ổn định, xe giảm tốc khi đi qua khu vực kiểm soát, hệ thống tự động nhận diện rồi nhanh chóng tiếp tục hành trình. Tại hiện trường, nhân viên vận hành vẫn được bố trí túc trực nhằm hỗ trợ xử lý các tình huống phát sinh như thẻ lỗi, tài khoản giao thông không đủ số dư hoặc xe chưa dán thẻ ETC để đảm bảo lưu thông liên tục.

Ở nhiều khung giờ thấp điểm, lưu lượng phương tiện trên một số đoạn tuyến khá thưa vắng, khác với giai đoạn trước khi thu phí. Theo nhiều tài xế vận tải, ngoài yếu tố rút ngắn thời gian di chuyển, chi phí lưu thông cũng khiến doanh nghiệp cân nhắc kỹ hơn về lộ trình, đặc biệt đối với xe hàng hóa đường dài. Tuy nhiên, nhìn tổng thể sau gần 3 tháng vận hành, hoạt động thu phí đã dần đi vào ổn định, ý thức chấp hành của tài xế được nâng lên, góp phần giúp giao thông trên tuyến thông suốt hơn so với thời điểm mới triển khai.

Cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây áp dụng mô hình thu phí kín đa làn tự do. Khi phương tiện đi vào tuyến, camera tích hợp cùng đầu đọc thẻ ETC sẽ tự động nhận diện biển số, phân loại phương tiện, ghi nhận thời gian và vị trí vào cao tốc, đồng bộ với tài khoản giao thông của chủ xe. Khi phương tiện rời tuyến, hệ thống tự động đối soát dữ liệu, tính toán mức phí tương ứng với đúng quãng đường đã sử dụng.

Lúc này, trong phòng điều hành trung tâm, mọi thông tin về hành trình phương tiện đều được hiển thị trực tiếp trên màn hình giám sát - từ biển số xe, loại phương tiện, thời gian vào - ra, điểm lên xuống cao tốc cho đến mức phí giao dịch. Đội ngũ kỹ thuật theo dõi liên tục tín hiệu camera, cảm biến và phần mềm xử lý giao dịch để kịp thời phát hiện những bất thường như lỗi nhận diện, xe đi sai làn, giao dịch treo hoặc sự cố thiết bị.

Trung tâm điều hành tuyến cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây.

Theo ông Hoàng Nghĩa Việt, phụ trách điều hành dự án cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây, sau thời gian vận hành thực tế, hệ thống ngày càng ổn định hơn. Đơn vị vẫn duy trì lực lượng kỹ thuật trực nhằm xử lý nhanh các sự cố phát sinh, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến lưu thông trên tuyến.

Theo đơn vị vận hành, quá trình thu phí vẫn xuất hiện trường hợp phương tiện sử dụng biển số tạm khi đi vào tuyến nhưng kết hợp với mã ETC của xe khác, sau đó khi ra khỏi cao tốc lại thay đổi biển số tạm khác. Điều này gây khó khăn trong xác định dữ liệu hành trình đầu vào nhằm tính toán chính xác mức phí phải trả.

Một số trường hợp khác chủ động khóa thẻ ETC trên ứng dụng của nhà cung cấp dịch vụ như Epass hoặc VETC trước khi vào cao tốc, khiến giao dịch đầu ra bị gián đoạn, lực lượng vận hành phải mất thêm thời gian xử lý thủ công. Theo đơn vị khai thác, các trường hợp có dấu hiệu vi phạm sẽ được tổng hợp dữ liệu, chuyển thông tin đến lực lượng C08 để xem xét, xử lý theo quy định.

Để tránh phát sinh lỗi khi lưu thông, đơn vị vận hành khuyến cáo người dân và doanh nghiệp vận tải cần chủ động kiểm tra số dư tài khoản ETC trước khi vào cao tốc, nhất là với hành trình dài. Trường hợp thay đổi biển số phương tiện, chủ xe cần cập nhật kịp thời thông tin với đơn vị cung cấp dịch vụ nhằm tránh lỗi nhận diện trong quá trình di chuyển.

Xe ra vào các điểm thu phí đã ổn định, thuận lợi.

Không chỉ trên tuyến Phan Thiết - Dầu Giây, việc ứng dụng công nghệ trong thu phí hiện tiếp tục được mở rộng để xử lý một số tình huống vận hành mới phát sinh tại khu vực phía Nam.

Một ví dụ điển hình là việc khai thác nút giao Long Thành, vị trí kết nối cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

Trong bối cảnh một số hạ tầng thu phí tại các nhánh kết nối chưa hoàn thiện đồng bộ nhưng nhu cầu khai thác thực tế đã phát sinh, đơn vị vận hành đang áp dụng giải pháp xử lý dữ liệu theo cơ chế lập lệnh trừ sau nhằm vừa bảo đảm giao thông thông suốt, vừa tránh thất thoát doanh thu.

Theo phương án hiện nay, khi phương tiện lưu thông trên cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, hệ thống sẽ ghi nhận điểm vào nhưng chưa thực hiện trừ phí ngay. Sau khi xe kết thúc hành trình, nếu trong khoảng 3 giờ hệ thống không ghi nhận phương tiện rời tuyến tại các trạm thu phí hiện hữu, dữ liệu sẽ được tự động đối soát, xác định điểm ra mặc định là nút giao Long Thành kết nối với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu để tính mức phí tương ứng với quãng đường đã sử dụng.

Song song đó, tại Km16 và Km18, đơn vị vận hành đã và đang lắp đặt hệ thống ghi nhận phương tiện trên các giá long môn của cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu nhằm xác định chính xác điểm vào tuyến TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây. Từ dữ liệu ghi nhận này, hệ thống tiếp tục đối soát hành trình thực tế để tính phí đúng với cung đường phương tiện đã lưu thông, hạn chế thất thoát nguồn thu nhưng vẫn bảo đảm phương tiện từ nhiều hướng có thể ra vào nút giao Long Thành thuận lợi. Đây được xem là giải pháp công nghệ linh hoạt trong bối cảnh hạ tầng chưa hoàn thiện đồng bộ nhưng yêu cầu khai thác thực tế đã đặt ra cấp thiết.

Dòng xe lưu thông trên cao tốc phía Nam.

Việc triển khai các mô hình thu phí thông minh trên cao tốc cũng phù hợp với tinh thần của Luật Đường bộ năm 2024. Theo Điều 40 của luật, giao thông thông minh là việc ứng dụng công nghệ điện tử, công nghệ thông tin, truyền thông và khoa học quản lý hiện đại nhằm tối ưu hiệu quả quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng đường bộ, bảo đảm giao thông an toàn, thông suốt và hiệu quả hơn.

Luật cũng đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý giao thông thông minh (ITS) để tích hợp, lưu trữ, phân tích dữ liệu phục vụ quản lý vận hành, bảo trì kết cấu hạ tầng, hỗ trợ vận tải và thanh toán điện tử giao thông.

Từ những "mắt thần" nhận diện phương tiện trên tuyến, hệ thống dữ liệu thời gian thực đến các giao dịch điện tử không dừng, công nghệ đang từng bước thay đổi cách vận hành cao tốc phía Nam. Khi dữ liệu thay thế các thao tác thủ công, hạ tầng giao thông đang hình thành một nền tảng quản trị số, nơi lưu thông được tối ưu, doanh thu minh bạch và hiệu quả khai thác ngày càng được nâng cao.