Khi nào nên thu hái lá đinh lăng để giữ được nhiều dược chất nhất?

Lá đinh lăng được hái đúng cách, khi pha trà hoặc nấu canh sẽ phát huy tối đa các công năng quý giá: Dưỡng huyết, thông tắc sữa cho phụ nữ sau sinh, bồi bổ cơ thể, giúp ngủ ngon, giảm đau mỏi xương khớp và đặc biệt là tăng cường trí nhớ.

Sử dụng đều đặn lá đinh lăng được hái và chế biến đúng cách, người dùng sẽ cảm nhận được sự khác biệt rõ rệt so với lá hái tùy tiện, bởi đó là sự kết tinh của thiên nhiên và lòng cẩn trọng trong từng thao tác.

1. Chọn đúng thời điểm để hái lá đinh lăng

Dược tính trong lá cây thay đổi theo chu kỳ ngày đêm và mùa trong năm nên nguyên tắc quan trọng nhất trong y học cổ truyền là "thiên thời, địa lợi". Chính vì vậy, việc thu hái đúng thời điểm sẽ giúp dược liệu giữ trọn tác dụng với sức khỏe.

Thời điểm trong ngày: Tuyệt đối không nên hái lá vào sáng sớm khi sương còn đọng hoặc sau cơn mưa. Lúc này, khí âm (hơi ẩm) đang thịnh, các hoạt chất trong lá bị loãng và dễ khiến lá bị thối, mốc trong quá trình bảo quản.

Thời điểm thu hái lý tưởng nhất là vào buổi sáng muộn, từ 9 giờ đến 11 giờ, khi nắng đã ráo sương, khí dương đang lên. Đây là lúc cây quang hợp mạnh nhất, các tinh chất quý như saponin, vitamin B1, và các axit amin tập trung ở mức cao nhất trong phiến lá. Nếu hái vào buổi chiều muộn, lá sẽ tích tụ nhiều khí thải từ quá trình hô hấp của cây, làm giảm dược lực.

Thời điểm thu hái lá đinh lăng tốt nhất trong ngày là từ 9-11 giờ. Ảnh AI

Thời điểm theo mùa: Nên thu hái lá vào cuối mùa xuân hoặc đầu mùa hạ (khoảng tháng 3 đến tháng 5 âm lịch). Lúc này cây phát triển tươi tốt, lá non vừa trưởng thành, xanh mướt, chứa nhiều năng lượng sinh khí nhất. Hạn chế hái vào mùa đông hoặc khi cây đang ra hoa, kết trái vì dược chất lúc này tập trung nuôi hoa và rễ, lá sẽ kém chất lượng

2. Cách thu hái lá đinh lăng

Y học cổ truyền coi trọng tính toàn vẹn của năng lượng trong dược liệu. Việc hái lá đinh lăng tưởng chừng đơn giản nhưng cần sự cẩn trọng để không làm tổn thương cây, giúp cây mẹ nhanh chóng phục hồi và tiếp tục cho những lứa lá khỏe mạnh sau.

Dụng cụ hái: Nên dùng kéo sắc hoặc móng tay để ngắt cuống lá, không dùng tay giật mạnh vì sẽ làm xước thân cây, tạo vết thương hở khiến sâu bệnh xâm nhập. Dụng cụ hái cần sạch sẽ, tránh nhiễm khuẩn chéo làm hỏng lá.

Chọn lá: Nguyên tắc là những lá đã trưởng thành hoàn toàn, có màu xanh lục đậm, phiến lá dày, gân lá nổi rõ nhưng chưa chuyển sang già úa. Lá non quá (màu xanh nhạt, mềm) tuy có vị thơm nhưng dược tính chưa đầy đủ và dễ bị teo khi phơi. Lá già quá thường có xơ, mùi vị hăng, hoạt chất đã suy giảm đáng kể.

Vị trí và mật độ: Khi hái, hãy tỉa bớt những cành lá mọc quá dày ở tầng thấp và tầng giữa của cây, giúp cây thông thoáng. Mỗi cành chỉ nên hái 1/3 tổng số lá, tuyệt đối không hái "trụi lá" một cành hay một cây. Hành động này đảm bảo cây còn đủ lá để duy trì sự sống và phát triển.

3. Sơ chế và bảo quản sau khi hái

Dược tính của lá đinh lăng có thể thất thoát nhiều nếu sơ chế sai cách. Vì vậy, ngay sau khi hái, cần phân loại lá, loại bỏ lá sâu, lá dị dạng.

Rửa và làm khô: Rửa nhẹ nhàng dưới vòi nước chảy để loại bỏ bụi bẩn. Sau đó, để ráo nước tự nhiên trong bóng râm, tránh phơi nắng gắt vì tia UV phá hủy các hoạt chất nhạy cảm. Có thể dùng quạt mát để thổi cho lá nhanh khô bề mặt.

Cách chế biến: Cách chế biến công phu nhất để giữ tinh dầu là sao vàng hạ thổ. Cho lá vào chảo, sao với lửa nhỏ, đảo đều tay liên tục cho đến khi lá săn lại, dậy mùi thơm, có màu vàng chanh. Sau đó, nhanh chóng trải lá ra một tấm vải sạch đặt trên nền đất (hạ thổ) để hấp thu khí âm của đất, giúp trà dịu hơn, không gây nóng. Khi lá nguội hoàn toàn, bảo quản trong hũ thủy tinh kín, tránh ánh sáng.