Khi người giữ rừng có thêm “trợ thủ số”

Số hóa và kiểm tra rừng đến từng lô khoảnh bằng thiết bị GPS.

Những “mắt thần” giữ rừng

Trên những điểm cao, các camera chuyên dụng vẫn ngày đêm dõi theo những cánh rừng. Có khả năng xoay quét 360 độ, độ phân giải cao, tầm quan sát khoảng 10km, hệ thống camera thu nhận hình ảnh liên tục 24/24 giờ và truyền về máy tính, thiết bị di động của cán bộ trực chỉ huy.

Hiện Thanh Hóa có 14 trạm camera được lắp đặt tại các điểm nóng có nguy cơ cháy rừng, bao quát hơn 40.000ha rừng. Từ hình ảnh truyền về, cán bộ có thể nhận biết những điểm phát lửa từ xa, nhanh chóng thông tin cho lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý ngoài thực địa. Thay vì chỉ phát hiện nguy cơ khi lực lượng tuần tra có mặt tại hiện trường, những hình ảnh từ camera giúp công tác giám sát được thực hiện liên tục, chủ động hơn.

Theo ông Lê Văn Quyết, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Thường Xuân, trước đây vào thời điểm nắng nóng, khô hanh, tại những khu vực trọng điểm có nguy cơ cháy cao, lực lượng kiểm lâm phải bố trí nhiều tổ, chốt, mỗi tổ từ 2 - 3 người túc trực 24/24 giờ. Từ khi có hệ thống camera, việc giám sát từ xa được tăng cường, giúp giảm đáng kể nhu cầu bố trí chốt trực, tiết kiệm nhân lực, kinh phí mà vẫn nâng cao khả năng phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng.

Hiệu quả của những “mắt thần” được thể hiện rõ qua thực tế. Từ năm 2020 đến nay, hệ thống camera đã phát hiện sớm 27 đám cháy rừng và những điểm cháy có nguy cơ lan vào rừng tại một số khu vực trọng điểm. Nhờ thông tin kịp thời, lực lượng chức năng và chính quyền địa phương có thể nhanh chóng huy động lực lượng xử lý, dập tắt đám cháy từ sớm, không để cháy lan rộng.

Không chỉ phục vụ phòng cháy, dữ liệu từ camera còn tạo thêm nguồn thông tin để lực lượng chức năng theo dõi rừng thường xuyên. Những thay đổi bất thường trên thực địa có thể được phát hiện sớm hơn, từ đó xác định khu vực cần kiểm tra, thay vì phải tổ chức lực lượng kiểm tra trên diện rộng.

Khi từng lô rừng lên bản đồ số

Từ những hình ảnh quan sát trên cao, công nghệ số đang tiếp tục được đưa vào sâu hơn trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Tại Hạt Kiểm lâm Như Thanh, các phần mềm Cảnh báo cháy rừng, Cảnh báo biến động rừng, FRMS cập nhật diễn biến tài nguyên rừng được sử dụng cùng nhiều ứng dụng trên điện thoại thông minh như Forestry 4.0, ArcGIS Earth, Google Earth, QField, Tracklia, vTools Survey - GPS. Nhờ đó, cán bộ kiểm lâm có thể tra cứu thông tin về lô rừng, diện tích, trạng thái rừng, chủ rừng, loài cây trồng, năm trồng, trữ lượng... ngay tại thực địa; đồng thời cập nhật nhanh những biến động về rừng và đất lâm nghiệp. Những dữ liệu trước đây phải mất thời gian tra cứu, đối chiếu nay có thể được tiếp cận ngay trên thiết bị cầm tay.

Lực lượng kiểm lâm đang kiểm tra rừng vùng giáp ranh bằng flycam.

Chị Lê Thị Hằng, kiểm lâm viên địa bàn, Hạt Kiểm lâm Như Thanh, cho biết: Các phần mềm giúp cán bộ thuận lợi hơn trong tra cứu, kiểm tra và cập nhật diễn biến rừng, giảm thời gian đối chiếu thủ công. Khi đến một khu vực, cán bộ có thể xác định vị trí, đối chiếu thông tin trên bản đồ với thực tế, từ đó chủ động hơn trong kiểm tra.

Tại xã Xuân Du, những công cụ số cũng hỗ trợ chính quyền cơ sở chủ động hơn trong công tác bảo vệ rừng. Ông Nguyễn Quang Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Du cho biết, trên điện thoại của lãnh đạo xã được cài đặt ứng dụng camera và một số phần mềm cảnh báo cháy rừng, giúp địa phương theo dõi, phát hiện và xử lý sớm những nguy cơ đối với rừng.

Nếu camera giúp “nhìn” rừng từ xa thì GPS giúp cán bộ xác định vị trí chính xác hơn trên thực địa. Từ tọa độ, bản đồ số và dữ liệu về từng lô, khoảnh, cán bộ có thể xác định nhanh khu vực cần kiểm tra, lựa chọn tuyến đi phù hợp, đồng thời đối chiếu hiện trạng với dữ liệu quản lý.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa ở những khu vực rừng có địa hình phức tạp. Thay vì phải đi qua nhiều khu vực để tìm kiếm dấu hiệu bất thường, lực lượng bảo vệ rừng có thể sử dụng dữ liệu để xác định trước điểm cần đến, dành thời gian và nhân lực cho những nơi thực sự cần kiểm tra.

Tại vùng rừng giáp ranh thuộc Vườn Quốc gia Xuân Liên (Thanh Hóa) và Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt (Nghệ An) công nghệ lại phát huy một giá trị khác. Hơn 60km đường ranh giới đi qua địa hình hiểm trở, nhiều khu vực rừng nằm sâu, trong đó có những cánh rừng còn giàu tài nguyên. Với lực lượng bảo vệ rừng, mỗi chuyến tuần tra vào những khu vực này thường mất nhiều thời gian, công sức; có nơi phải đi từ sáng sớm đến tối muộn mới trở về.

Trong điều kiện đó, flycam trở thành một công cụ hỗ trợ hiệu quả. Từ trên cao, thiết bị có thể quan sát phạm vi rộng, cung cấp hình ảnh trực quan về địa hình và hiện trạng rừng, giúp lực lượng chức năng có thêm thông tin trước khi tổ chức kiểm tra thực địa. Những khu vực có dấu hiệu bất thường hoặc cần xác minh có thể được khoanh vùng, từ đó lựa chọn vị trí và tuyến tiếp cận phù hợp.

Cái lợi của flycam không chỉ nằm ở việc “nhìn được từ trên cao”, mà quan trọng hơn là giúp lực lượng bảo vệ rừng biết cần đi đâu và kiểm tra khu vực nào trước. Với những cánh rừng nằm sâu, địa hình hiểm trở, cách làm này góp phần giảm những chuyến tuần tra không cần thiết, đồng thời hỗ trợ lực lượng chủ động hơn trong quá trình tiếp cận, kiểm tra.

Với những người trực tiếp bám rừng, sự hỗ trợ của công nghệ cũng đang làm thay đổi cách tuần tra. Anh Chảo Văn Khơi, thành viên tổ bảo vệ rừng thôn Lửa, xã Yên Nhân cho biết, trước đây anh và các thành viên thường cùng lực lượng kiểm lâm đi sâu vào những khu rừng còn giàu tài nguyên. Có những chuyến từ sáng sớm đến tối muộn mới trở về. Nay, nhờ công nghệ hỗ trợ xác định trước những khu vực cần kiểm tra, những chuyến tuần tra sâu được giảm bớt. Lực lượng bảo vệ rừng cộng đồng có điều kiện tập trung hơn ở khu vực ven rừng để kiểm tra, tuyên truyền, nhắc nhở người dân; đồng thời phối hợp với lực lượng chức năng khi phát hiện những dấu hiệu cần kiểm tra sâu hơn.

Từ camera trên các điểm cao, dữ liệu về từng lô rừng trên bản đồ số đến những hình ảnh thu được từ flycam, công nghệ đang từng bước thay đổi cách lực lượng chức năng tiếp cận và quản lý rừng. Không thay thế những chuyến tuần tra thực địa, những công cụ này giúp mỗi chuyến đi có thêm thông tin, xác định đúng trọng tâm và sử dụng hiệu quả hơn nhân lực, thời gian.

Khi mỗi cánh rừng được đặt lên bản đồ số, mỗi điểm cháy được phát hiện từ xa, người giữ rừng có thêm một “trợ thủ” để chủ động hơn trong công việc. Công nghệ đang góp thêm sức mạnh cho những người ngày ngày bám rừng, giữ rừng.