Khi thuật toán giữ chân con người trong vòng xoáy video ngắn

Người dùng dễ dàng tiếp cận các nền tảng video ngắn trên điện thoại thông minh. Ảnh minh họa.

Chỉ bằng một thao tác chạm màn hình, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt video ngắn trong vài giây. Tik Tok, Facebook Reels, YouTube Shorts đang trở thành những nền tảng quen thuộc trong đời sống số hiện nay.

Video ngắn giúp kết nối cộng đồng, lan tỏa kiến thức, hỗ trợ kinh doanh và mở ra cơ hội sáng tạo nội dung. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của loại hình này cũng đặt ra nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần, nhận thức và văn hóa ứng xử trên không gian mạng.

Từ nhu cầu giải trí đơn thuần, một bộ phận người dùng có thể dần hình thành thói quen lướt xem liên tục, khó kiểm soát thời gian sử dụng.

Video ngắn vài chục giây giải trí thành nhiều giờ

Khác với phương thức tiếp nhận thông tin truyền thống, video ngắn được thiết kế dựa trên khả năng đề xuất liên tục. Thuật toán phân tích hành vi, sở thích để đưa đến người dùng những nội dung có khả năng giữ chân cao.

Điều này giúp người dùng nhanh chóng tiếp cận nội dung phù hợp. Tuy nhiên, chính sự thuận tiện ấy cũng khiến nhiều người khó dừng lại sau một vài video như dự định ban đầu.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc sử dụng mạng xã hội ở mức có vấn đề trong thanh thiếu niên đang là một vấn đề cần quan tâm. Khảo sát tại 44 quốc gia và khu vực cho thấy tỷ lệ thanh thiếu niên có dấu hiệu sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát tăng từ 7% năm 2018 lên 11% năm 2022.

Các chuyên gia tâm lý cho rằng, vấn đề không nằm ở việc sử dụng mạng xã hội, mà ở khả năng kiểm soát hành vi của mỗi người. Khi thời gian trực tuyến chiếm quá nhiều trong ngày, người dùng có thể bị ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung và các mối quan hệ ngoài đời thực.

Sinh viên P.Q.V chia sẻ, ban đầu em chỉ sử dụng TikTok và xem phim ngắn để giải trí. Việc lướt xem những nội dung ngắn khiến em cảm thấy thư giãn mà không nghĩ sẽ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

“Lúc đầu em chỉ lướt xem cho vui vì nghĩ đó chỉ là giải trí. Nhưng khi đã xem thì hết video này đến video khác, có lúc mất vài tiếng đồng hồ mà không nhận ra. Sau đó đầu óc trở nên rối bời, khó tập trung và rất mệt mỏi”, V chia sẻ.

Theo nam sinh này, việc cầm điện thoại để xem video ngắn dần trở thành phản xạ hằng ngày. Có những thời điểm không có điện thoại bên cạnh, em cảm thấy bứt rứt, khó chịu như đang thiếu một thói quen quen thuộc.

“Xem xong nhiều lúc em thấy đầu óc trống rỗng, không nhớ mình vừa xem gì. Em từng tự hỏi liệu mình có đang phụ thuộc quá nhiều vào việc lướt video ngắn hay không”, V nói.

Các chuyên gia tâm lý nhận định, việc liên tục muốn kiểm tra nội dung mới, khó kiểm soát thời lượng sử dụng hoặc cảm thấy khó chịu khi không được tiếp cận thiết bị số có thể là những dấu hiệu cho thấy thói quen sử dụng mạng xã hội đang mất cân bằng.

Nhiều người trẻ dành hàng giờ mỗi ngày để tiếp cận nội dung video ngắn trên mạng xã hội. Ảnh minh họa.

Từ áp lực lượt xem đến những hành vi lệch chuẩn

Không chỉ tác động đến thói quen sử dụng thời gian, video ngắn còn tạo ra áp lực về sự chú ý trong một bộ phận người dùng.

Lượt xem, lượt thích và bình luận đôi khi trở thành thước đo giá trị cá nhân trên môi trường mạng. Vì mong muốn được chú ý, một số người sẵn sàng tạo nội dung gây sốc, phản cảm hoặc xâm phạm đời tư để thu hút tương tác.

Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân liên quan mà còn tác động tiêu cực đến môi trường văn hóa trên không gian mạng.

Theo cơ quan chức năng, nhiều hành vi vi phạm trên mạng xã hội xuất phát từ nhận thức pháp luật hạn chế, thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin hoặc tâm lý muốn thu hút sự chú ý.

Một video sai sự thật có thể được chia sẻ với tốc độ rất nhanh, gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức trước khi sự việc được làm rõ.

Không gian mạng không nằm ngoài khuôn khổ pháp luật. Người dùng phải chịu trách nhiệm với nội dung do mình đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ.

Các hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc lợi dụng mạng xã hội để công kích người khác đều có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Xây dựng văn hóa số từ trách nhiệm mỗi người dùng

Sự phát triển của video ngắn là xu hướng tất yếu trong thời đại công nghệ. Vấn đề đặt ra không phải là loại bỏ mạng xã hội, mà là giúp người dân sử dụng công nghệ an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm.

Gia đình cần đồng hành cùng con trẻ trong quá trình sử dụng mạng xã hội. Việc hướng dẫn kỹ năng số, thay vì chỉ cấm đoán, giúp người trẻ hình thành khả năng tự bảo vệ mình trên môi trường trực tuyến.

Nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, ứng xử văn minh và trách nhiệm công dân số.

Đối với mỗi người dùng, việc kiểm soát thời gian sử dụng, lựa chọn nội dung tích cực và cân nhắc trước khi chia sẻ thông tin là những kỹ năng cần thiết.

Mạng xã hội có thể trở thành công cụ lan tỏa tri thức, kết nối cộng đồng và truyền cảm hứng tích cực nếu được sử dụng đúng cách.

Nhưng khi con người để thuật toán kiểm soát thói quen, cảm xúc và cách tiếp nhận thông tin, những tiện ích của công nghệ có thể biến thành áp lực vô hình.

Làm chủ không gian số không chỉ là biết sử dụng công nghệ, mà còn là biết dừng lại đúng lúc, suy nghĩ trước khi chia sẻ và chịu trách nhiệm với hành động của mình trên môi trường mạng.