Khi thuê nhà, đừng để mất tiền cọc vì những điều rất nhỏ

Trong bối cảnh giá nhà đất liên tục neo ở mức cao, thuê nhà trở thành lựa chọn của phần lớn sinh viên, người lao động và các gia đình trẻ tại các TP lớn. Từ phòng trọ bình dân, căn hộ chung cư đến nhà nguyên căn, thị trường cho thuê ngày càng đa dạng nhằm đáp ứng nhu cầu chỗ ở của nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Tuy nhiên, cùng với sự sôi động của thị trường là hàng loạt tranh chấp phát sinh giữa người thuê và người cho thuê. Từ việc mất tiền cọc, bị tăng giá thuê đột ngột, nhà ở không đúng hiện trạng cam kết đến những mâu thuẫn liên quan đến thời hạn thuê hay trách nhiệm sửa chữa tài sản. Đã có không ít trường hợp đã phải chấm dứt hợp đồng trong căng thẳng hoặc kéo dài tranh chấp do thiếu căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền lợi của đôi bên.

Rủi ro phát sinh từ sự chủ quan của người thuê

Thực tế cho thấy phần lớn các tranh chấp trong quan hệ thuê nhà không xuất phát từ những vấn đề quá phức tạp, mà bắt nguồn từ sự chủ quan của các bên, đặc biệt là người thuê.

Khi tìm kiếm chỗ ở, nhiều người thường đặt ưu tiên hàng đầu vào giá thuê và vị trí. Một căn nhà nằm gần nơi làm việc, trường học hoặc có mức giá hấp dẫn thường dễ dàng được quyết định chỉ sau một lần xem. Trong tâm lý lo ngại người khác thuê mất, không ít người sẵn sàng đặt cọc ngay, mà chưa kiểm tra đầy đủ thông tin liên quan đến căn nhà hoặc người cho thuê.

Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều trường hợp người thuê giao tiền cọc cho người không phải chủ sở hữu hoặc người không có quyền cho thuê. Khi phát sinh tranh chấp, việc đòi lại tiền trở nên khó khăn, đặc biệt trong những trường hợp các bên chỉ thỏa thuận bằng miệng hoặc giấy tờ sơ sài.

Người dân cần lưu ý khi thuê nhà để tránh rủi ro. Ảnh minh họa: HUỲNH THƠ

Một thực trạng khác là nhiều người thuê không dành thời gian đọc kỹ hợp đồng. Không ít hợp đồng chỉ được xem lướt qua trước khi ký, trong khi các điều khoản về tiền cọc, điều kiện chấm dứt hợp đồng, trách nhiệm bồi thường hay nguyên tắc tăng giá thuê lại chính là những nội dung dễ phát sinh mâu thuẫn nhất.

Bên cạnh đó, hiện trạng thực tế của căn nhà cũng thường bị bỏ qua. Người thuê chủ yếu quan tâm đến diện tích và hình thức bên ngoài mà ít chú ý đến hệ thống điện, nước, chống thấm, các thiết bị đi kèm hoặc tình trạng xuống cấp của công trình. Chỉ sau khi chuyển đến sinh sống, nhiều vấn đề mới dần xuất hiện, kéo theo những tranh cãi về trách nhiệm sửa chữa và chi phí phát sinh.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở tâm lý xem việc thuê nhà là giao dịch đơn giản, mang tính tạm thời nên không cần quá chặt chẽ. Trong khi đó, về bản chất, đây vẫn là một giao dịch dân sự có giá trị tài sản đáng kể và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích của các bên trong thời gian dài.

Ngoài ra, sự thiếu hiểu biết về các quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng thuê nhà cũng khiến nhiều người rơi vào thế bị động khi tranh chấp xảy ra. Đến lúc phát hiện quyền lợi bị ảnh hưởng, việc khắc phục thường mất nhiều thời gian và công sức hơn so với việc phòng ngừa từ đầu.

Đọc kỹ hợp đồng, kiểm tra tính pháp lý

Cách tốt nhất để hạn chế tranh chấp là chủ động kiểm tra thông tin và thiết lập các thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu.

Trước khi quyết định thuê, người thuê cần xác minh người cho thuê có phải là chủ sở hữu hợp pháp của căn nhà hay không. Trường hợp người ký hợp đồng là người thân, người quản lý hoặc bên thứ ba, cần kiểm tra giấy ủy quyền hoặc các tài liệu chứng minh quyền cho thuê. Đây là bước quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong thực tế.

Song song đó, cần dành thời gian kiểm tra kỹ hiện trạng nhà ở. Hệ thống điện, nước, cửa ra vào, thiết bị vệ sinh, điều hòa, tủ lạnh và các tài sản đi kèm cần được ghi nhận cụ thể. Nếu có thể, người thuê nên chụp ảnh hoặc quay video hiện trạng trước khi nhận nhà để làm căn cứ đối chiếu khi kết thúc hợp đồng.

Đối với tiền đặt cọc, các bên cần thống nhất rõ số tiền cọc, mục đích đặt cọc, điều kiện hoàn trả và các trường hợp bị khấu trừ hoặc mất cọc. Đây là nội dung thường xuyên phát sinh tranh chấp nhưng lại không được quy định đầy đủ trong nhiều hợp đồng hiện nay.

Một nội dung quan trọng khác là các khoản chi phí phát sinh trong quá trình thuê nhà. Ngoài giá thuê, người thuê cần làm rõ cách tính tiền điện, nước, Internet, phí giữ xe, phí quản lý và các khoản dịch vụ khác. Việc thỏa thuận cụ thể ngay từ đầu sẽ giúp tránh những bất đồng không đáng có trong quá trình sinh sống.

Đặc biệt, người thuê cần đọc kỹ điều khoản liên quan đến việc điều chỉnh giá thuê. Trong bối cảnh thị trường nhà ở liên tục biến động, việc chủ nhà tăng giá sau một thời gian cho thuê không phải là chuyện hiếm gặp. Hợp đồng nên quy định rõ thời điểm điều chỉnh, mức tăng hoặc nguyên tắc xác định giá thuê mới để bảo đảm tính minh bạch.

Bên cạnh đó, các quy định về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng, thời gian báo trước và trách nhiệm bồi thường cũng cần được ghi nhận cụ thể. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết các tình huống phát sinh khi một trong hai bên muốn kết thúc việc thuê nhà trước thời hạn.

Cuối cùng, người thuê nên lưu giữ đầy đủ hợp đồng, biên nhận tiền cọc, chứng từ thanh toán và các nội dung trao đổi liên quan. Những tài liệu này có thể trở thành chứng cứ quan trọng nếu xảy ra tranh chấp.•