Khi trường học, bệnh viện giúp học sinh nói không với thuốc lá

ĐNO - Trong bối cảnh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng ngày càng xâm nhập học đường, công tác tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tác hại thuốc lá trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Từ trường học, bệnh viện đến gia đình, sự phối hợp đồng bộ đang góp phần hình thành “lá chắn” bảo vệ học sinh trước những cám dỗ tiềm ẩn.

Xây dựng trường học không thuốc lá

Sân Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hòa Khánh) trong tiết chào cờ đầu tuần trở nên sôi nổi với buổi truyền thông về tác hại của thuốc lá. Bác sĩ Nguyễn Thị Hiền và bác sĩ Trần Quang Khải (Khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Phổi Đà Nẵng) trò chuyện gần gũi, đặt câu hỏi gợi mở và tương tác trực tiếp với học sinh.

Thông qua hình thức trao đổi gần gũi, kiến thức về tác hại của thuốc lá được chuyển tải dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi học đường.

Các bác sĩ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine mới; nguy cơ gây nghiện; những tổn thương do hút thuốc thụ động.

Đặc biệt, tác động nghiêm trọng của khói thuốc đối với phổi - cơ quan giữ vai trò sống còn của cơ thể được nhấn mạnh, với hàng loạt bệnh lý như: viêm phổi, hen suyễn, suy giảm chức năng hô hấp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và ung thư phổi.

Điểm nhấn của buổi truyền thông là phần học sinh “vào vai” xử lý tình huống thực tế. Trên sân khấu nhỏ giữa sân trường, các em tự tin thể hiện những tiểu phẩm ngắn: khi bị bạn bè rủ rê hút thuốc, nên từ chối ra sao, làm thế nào để khuyên bạn dừng lại...

Học sinh hào hứng tham gia các tình huống “vào vai”, học cách nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử.

Những màn thể hiện mộc mạc, đời thường vừa tạo tiếng cười, vừa giúp học sinh lắng lại để suy ngẫm. Nhờ đó, thông điệp “Nói không với thuốc lá” được chuyển tải nhẹ nhàng nhưng rõ ràng, dễ ghi nhớ.

Sự tham gia trực tiếp của học sinh không chỉ giúp buổi truyền thông thêm sinh động mà còn góp phần hình thành kỹ năng nhận biết, phòng tránh và từ chối thuốc lá ngay từ lứa tuổi học đường.

Em Lương Tuệ Như (lớp 9/4) chia sẻ, những năm đầu THCS, em từng nghĩ hút thuốc khiến một số bạn trông “ngầu” hơn. Song, suy nghĩ ấy thay đổi khi em hiểu về tác hại của nicotine và những tổn thương âm thầm nhưng kéo dài mà khói thuốc gây ra. “Với em, trưởng thành là biết tự bảo vệ mình”, Như nói.

Trong khi đó, em Trần Khả Tú (lớp 9/9) cho rằng, hút thuốc là biểu hiện của việc không vượt qua được cám dỗ. Nếu gặp bạn bè hút thuốc, Tú lựa chọn cách khuyên nhủ và báo với thầy cô hoặc người lớn để cùng tìm giải pháp, thay vì im lặng làm ngơ.

Còn Nguyễn Thanh Phong (lớp 9/1) nhìn nhận, bản lĩnh của tuổi học trò không nằm ở việc bắt chước thói quen xấu, mà ở lựa chọn sau khi đã hiểu rõ tác hại. “Biết nói không với thuốc lá mới là sự chững chạc”, Phong bày tỏ.

Theo bà Bùi Thị Minh Duệ, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, công tác xây dựng môi trường học đường không khói thuốc được triển khai đồng bộ bằng nhiều hình thức.

Nhà trường đẩy mạnh tuyên truyền trong các buổi sinh hoạt dưới cờ và hoạt động ngoại khóa; bố trí pano, áp phích, infographic tại bảng tin, hành lang, căng tin để học sinh dễ tiếp cận.

Bên cạnh đó, các cuộc thi tìm hiểu về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử dưới hình thức thiết kế video clip được tổ chức với sự tham gia của toàn bộ các lớp học.

Đặc biệt, chương trình truyền thông về tác hại thuốc lá và thuốc lá điện tử của Bệnh viện Phổi Đà Nẵng giúp học sinh tiếp cận kiến thức sinh động qua các dẫn chứng thực tế.

Đánh giá những thách thức hiện nay, bà Minh Duệ cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội khiến học sinh dễ tiếp cận các nội dung khó kiểm soát, trong đó có việc mua bán thuốc lá qua mạng.

"Từ thực tế, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng trong quản lý môi trường học đường và thời gian sinh hoạt ngoài giờ của học sinh. Chỉ khi có sự vào cuộc đồng bộ thì công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá mới đạt hiệu quả bền vững", bà Duệ nói.

[VIDEO] - Khi trường học, bệnh viện giúp học sinh nói không với thuốc lá.

Không đơn độc trên hành trình phòng, chống thuốc lá

Chia sẻ về các biện pháp tuyên truyền phù hợp với giới trẻ trong bối cảnh thuốc lá điện tử ngày càng phổ biến, bác sĩ Nguyễn Thị Hiền cho biết, Bệnh viện Phổi Đà Nẵng lựa chọn cách tiếp cận gần gũi, lấy học sinh làm trung tâm.

Thay vì truyền đạt một chiều, các bác sĩ tập trung vào những vấn đề học sinh quan tâm, đồng thời tạo điều kiện để các em trực tiếp tham gia, “đặt mình vào tình huống thật”.

“Các em không chỉ nghe nói về tác hại của thuốc lá, mà còn được nhập vai: trở thành người nói không với thuốc lá, người khuyên người thân từ bỏ thuốc lá, người chủ động phòng, chống tác hại. Khi trực tiếp trải nghiệm, các em sẽ có góc nhìn trực quan và sâu sắc hơn”, bác sĩ Hiền chia sẻ.

Chương trình tuyên truyền được Bệnh viện Phổi Đà Nẵng triển khai từ tháng 5/2025, đến nay đã tiếp cận 10 trường THCS và THPT. Qua mỗi điểm trường, các bác sĩ nhận thấy sự khác biệt về tâm lý và mức độ tiếp nhận thông tin của học sinh, song điểm chung là sự tò mò rất lớn của các em.

“Nhiệm vụ của chúng tôi là chuyển sự tò mò từ “hút thuốc có gì hay” sang “vì sao phải bỏ thuốc”. Làm sao để các em nhớ buổi tuyên truyền vì thấy thú vị, thấy gần gũi, từ đó tự giác nói không với thuốc lá và ủng hộ người thân cai thuốc”, bác sĩ Hiền nói.

Xây dựng môi trường học đường không khói thuốc là một trong những giải pháp bảo vệ sức khỏe học sinh.

Từ thực tế tuyên truyền tại trường học, bác sĩ Hiền đánh giá, việc sử dụng thuốc lá trong học sinh chưa giảm. Theo bác sĩ, bên cạnh vai trò của ngành y tế và nhà trường, gia đình giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong việc ngăn ngừa học sinh tiếp cận thuốc lá.

“Gia đình là môi trường gần gũi nhất, có sức ảnh hưởng sâu sắc nhất đến các em. Khi cha mẹ quan tâm, định hướng đúng và đồng hành cùng con, hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ bền vững hơn”, bác sĩ Hiền nhấn mạnh.

Song song với tuyên truyền tại trường học - hoạt động được xác định là trọng tâm, Bệnh viện Phổi Đà Nẵng còn lồng ghép nội dung phòng, chống thuốc lá trong quá trình khám, điều trị.

Mỗi bệnh nhân đến khám đều được hỏi về thói quen hút thuốc và tư vấn cách cai thuốc. Người nhà bệnh nhân cũng được hướng dẫn phòng tránh tác hại của hút thuốc thụ động ngay tại khoa, phòng điều trị.

Thuốc lá là mối nguy âm thầm nhưng dai dẳng.

Đánh giá về tác hại của thuốc lá, bác sĩ cho rằng đây là mối nguy âm thầm nhưng dai dẳng. Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến phổi, thuốc lá (bao gồm cả thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng) còn gây tổn thương đến tim mạch, gan, thận, não bộ; đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, hàng năm có khoảng 8 triệu người trên toàn cầu tử vong do thuốc lá. Trong đó, hơn 7 triệu người tử vong do hút thuốc lá và khoảng 1,2 triệu người tử vong do tiếp xúc với khói thuốc dù không hút thuốc lá.

Theo Quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá (Bộ Y tế), tỉ lệ học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 sử dụng thuốc lá điện tử tăng nhanh, từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Trong nhóm tuổi 13 - 15, tỉ lệ tăng gấp đôi chỉ trong một năm, từ 3,5% (2022) lên 8% (2023).