Khó khăn mang tính cơ chế của NATO trong xử lý tham vọng với Greenland của Mỹ

Vấn đề Greenland không chỉ là tranh chấp lãnh thổ, mà trở thành phép thử sinh tử với NATO, buộc các thành viên châu Âu phải lựa chọn giữa bảo vệ chủ quyền đồng minh và phụ thuộc an ninh vào Mỹ (trong ảnh: Quốc kỳ các nước thành viên NATO tại trụ sở NATO ở Bỉ). Ảnh: Kyodo/TTXVN

Theo đài phát thanh quốc tế DW (Đức) và tờ Telegraph (Anh), tham vọng của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Greenland đã không còn dừng lại ở những lời đề nghị mua bán thông thường mà đã leo thang thành một cuộc khủng hoảng địa chính trị nghiêm trọng. Trước những cảnh báo sử dụng vũ lực từ thành viên chủ chốt nhất, liên minh quân sự NATO đang đứng trước một nghịch lý chưa từng có trong lịch sử.

Một kịch bản không có trong tiền lệ

Ed Arnold thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh (RUSI) có trụ sở ở Anh lưu ý, NATO được thành lập dựa trên các giá trị chung và niềm tin giữa 32 quốc gia thành viên. Liên minh này sở hữu các kế hoạch quân sự chi tiết để đối phó với các cuộc tấn công từ bên ngoài. Tuy nhiên, NATO hoàn toàn không có "cẩm nang" để xử lý kịch bản một quốc gia thành viên - đặc biệt là quốc gia đứng đầu - đe dọa chiếm đóng lãnh thổ của một đồng minh khác.

Phát biểu với DW, chuyên gia Arnold nêu rõ: "Đây là một liên minh được xây dựng trên các giá trị và lòng tin. Việc tổ chức các cuộc tham vấn của NATO về vấn đề này cũng sẽ tạo ra hình ảnh không tốt, khi 32 đồng minh cùng ngồi quanh bàn và thách thức cũng như mối đe dọa chính lại đến từ chính những người ngồi quanh bàn đó. Khi mối đe dọa đến từ bên ngoài, bạn sẽ thấy một yếu tố củng cố và NATO sẽ đoàn kết lại. Khi là một thách thức nội bộ, nó sẽ gây ra tác dụng ngược và bắt đầu chia rẽ, làm rạn nứt liên minh”.

Về phần mình, chuyên gia Patrik Oksanen tại Diễn đàn Thế giới Tự do Stockholm nói: "Chúng tôi đang xem xét vấn đề này rất nghiêm túc, cụ thể là sự kết hợp giữa việc những phát ngôn này được đưa ra quá nhanh sau vụ Venezuela và việc chúng được củng cố bởi cả Tổng thống Trump lẫn cố vấn của ông ấy [Stephen] Miller, người đã đặt câu hỏi về chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland và liệu quân đội châu Âu có dám đứng lên chống lại Mỹ hay không".

Việc thảo luận về một cuộc xung đột nội bộ giữa Mỹ và Đan Mạch (quốc gia sở hữu Greenland) đã được các chuyên gia như ông Oksanen đánh giá là một "thắng lợi lớn đối với Nga", cho rằng tình trạng rạn nứt trên chính là "mong muốn của các nhà lãnh đạo Liên Xô cũ", khi nền tảng răn đe của NATO bị lung lay từ bên trong.

Quyết tâm của ông Trump xuất phát từ nhận định cho rằng Mỹ cần kiểm soát Greenland để đảm bảo an ninh quốc gia, ngăn chặn Nga và Trung Quốc kiểm soát hòn đảo lớn nhất thế giới. Ông Trump khẳng định Mỹ sẽ hành động "bất kể họ có thích hay không" và tuyên bố sẵn sàng thâu tóm Greenland dù bằng "cách dễ hay cách khó".

Những lý do chính khiến Greenland trở thành mục tiêu chiến lược của Washington là: Về tài nguyên thiên nhiên, hòn đảo sở hữu trữ lượng dầu mỏ và khoáng sản quan trọng cực lớn. Về vị trí chiến lược, khi băng tan, các tuyến đường hàng hải mới ở Bắc Cực mở ra, mang lại giá trị kinh tế và quân sự khổng lồ.

Phản ứng quyết liệt từ Đan Mạch và châu Âu

Trước áp lực từ Washington, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã đưa ra một cảnh báo mạnh mẽ: Mọi hoạt động hợp tác với Washington sẽ dừng lại nếu Mỹ tấn công một quốc gia NATO khác, nhấn mạnh rằng hành động này sẽ là "sự kết thúc của liên minh NATO" và phá hủy trật tự an ninh thế giới được thiết lập từ sau Thế chiến II.

Bên cạnh Đan Mạch, các cường quốc châu Âu gồm Đức, Pháp, Italy, Ba Lan, Tây Ban Nha và Anh đã đưa ra tuyên bố chung khẳng định chỉ người dân Greenland và Đan Mạch mới có quyền quyết định tương lai của hòn đảo trên. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo này vẫn đang ở trong thế tiến thoái lưỡng nan khi vừa phải bảo vệ chủ quyền đồng minh, vừa phải thừa nhận Mỹ là "đối tác thiết yếu".

Trước sự im lặng mang tính chiến lược của Tổng thư ký NATO Mark Rutte liên quan đến Greenland, các chuyên gia và chính trị gia châu Âu đang đề xuất những phương án đối phó cụ thể:

Thứ nhất, gia tăng hiện diện quân sự: Một số nhà quan sát gợi ý các nước châu Âu nên gửi quân đến Greenland để lấp đầy các lỗ hổng an ninh, chứng minh với ông Trump rằng việc Mỹ triển khai quân đơn phương là không cần thiết.

Thứ hai, đòn bẩy kinh tế: Per Clausen, thành viên Nghị viện châu Âu, đã đề xuất tạm dừng các thỏa thuận thuế quan xuyên Đại Tây Dương có lợi cho Mỹ. Ông cho rằng châu Âu cần sử dụng "vũ khí kinh tế" để Washington thấy rằng Đan Mạch không hề bị cô lập.

Thứ ba, cứng rắn ngoại giao: Nghị sĩ Đan Mạch Anders Vistisen kêu gọi châu Âu ngừng "chơi trò ngoại giao nhượng bộ" và cần có lời phản bác mạnh mẽ để Mỹ hiểu rằng họ không thể dùng quyền lực để bắt nạt các đồng minh.

Cho đến nay, tình hình vẫn hết sức căng thẳng. Việc chính quyền Trump đặt câu hỏi về chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland đã gây ra thiệt hại không chỉ về mặt chính trị mà còn làm tổn hại sâu sắc đến lòng tin trong NATO - chất keo kết dính liên minh quân sự lớn nhất hành tinh.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc