Khó ngăn 'thịt bẩn'

Các đối tượng bị khởi tố trong đường dây giết mổ, tiêu thụ thịt lợn bệnh trên địa bàn TP Hà Nội.

Chiều 13.1, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hải Phòng khởi tố bị can đối với Trương Sỹ Toàn – Tổng Giám đốc Công ty CP Đồ hộp Hạ Long – về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”. Đồng thời, ba nhân viên phụ trách quản lý chất lượng của doanh nghiệp này cũng bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”.

Trước đó, từ tháng 9.2025, lực lượng chức năng Hải Phòng đã phát hiện hơn 1,2 tấn thịt lợn ôi thiu, không rõ nguồn gốc, dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi đang trên đường đưa vào các cơ sở chế biến của Công ty Đồ hộp Hạ Long.

Đây chính là mắt xích đầu tiên cho thấy thịt nhiễm bệnh hoàn toàn có thể len lỏi vào chuỗi sản xuất nếu không bị phát hiện kịp thời.

Không dừng lại ở đó, một vụ việc nghiêm trọng hơn vừa bị triệt phá tại Hà Nội cho thấy quy mô và mức độ tinh vi của hành vi này đã được "nâng cấp" tinh vi hơn.

Ngày 17.3, Công an TP Hà Nội kiểm tra một cơ sở và phát hiện một đường dây thu gom, giết mổ, tiêu thụ lợn bệnh quy mô lớn. Các đối tượng đã tổ chức chuỗi khép kín từ thu gom lợn bệnh tại nhiều tỉnh, vận chuyển về Hà Nội, giết mổ tập trung rồi phân phối ra thị trường.

Đáng chú ý, đường dây này còn móc nối với một số cán bộ kiểm dịch để bỏ qua các khâu kiểm soát bắt buộc. Nhờ đó, lợn bệnh, thậm chí lợn đã chết, vẫn được đưa vào giết mổ và tiêu thụ.

Chỉ trong thời gian ngắn từ đầu năm 2026, khoảng 3.600 con lợn mắc dịch – tương đương gần 300 tấn thịt – đã được tiêu thụ trót lọt. Số thịt này đi qua chợ đầu mối, chợ dân sinh, sau đó được cung cấp cho doanh nghiệp chế biến thực phẩm, và cuối cùng lọt vào bếp ăn của một số trường học trên địa bàn Hà Nội.

Từ hai vụ việc trên có thể thấy, việc thịt lợn nhiễm bệnh xâm nhập thị trường không phải là hiện tượng đơn lẻ mà đang xảy ra ngày một phổ biến hơn, tần suất dày hơn, quy mô lớn hơn. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới thực trạng này, nhưng chưa được xử lý triệt để, hiệu quả.

Theo các cơ quan chức năng, hiện tỷ lệ hộ chăn nuôi nhỏ lẻ tại Việt Nam còn lớn (năm 2024 chiếm khoảng 47,5% tổng đàn). Chính quyền, người chăn nuôi nhận thức chưa đầy đủ, chưa đúng, tính chất nguy hiểm của dịch tả lợn châu Phi, chưa tuân thủ đầy đủ các biện pháp phòng dịch.

Tình trạng giết mổ nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ lệ lớn. Việc tổ chức thu gom, tiêu hủy lợn bệnh và xử lý chất thải tại các ổ dịch gặp rất nhiều khó khăn, không đủ lực lượng, thiếu kinh phí.

Ngoài ra, hiện lực lượng cán bộ thú y tại cơ sở rất mỏng. Đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong công tác tham mưu, phòng, chống và khống chế dịch bệnh.

Tuy nhiên, do triển khai thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương thực hiện sáp nhập, nhiều nhân viên thú y cơ sở đã nghỉ chế độ nên xuất hiện tình trạng thiếu lực lượng để phát hiện, khoanh vùng, giám sát và thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch ngay tại cơ sở.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai, sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chính quyền cấp xã thiếu cán bộ có chuyên môn, gây khó khăn trong công tác chỉ đạo và triển khai nhiệm vụ chăn nuôi trên địa bàn, nhất là các nội dung như: kê khai hoạt động chăn nuôi, quản lý đàn vật nuôi, quản lý các trang trại chăn nuôi và công tác điều tra, phát hiện, dự tính, dự báo sinh vật gây hại. Đây cũng là thực trạng chung của nhiều địa phương trên cả nước.

Trước những khó khăn của cơ quan quản lý, các đối tượng phạm tội đã nhìn rõ “cơ hội” để bắt tay, hình thành các đường dây tiêu thụ lợn nhiễm dịch bệnh theo kiểu khép kín có tổ chức.

Như tại Hà Nội, từ khâu thu gom, vận chuyển đến giết mổ và tiêu thụ đều được kiểm soát chặt chẽ trong nội bộ nhóm đối tượng, giúp thịt bẩn dễ dàng vượt qua nhiều lớp kiểm tra thông thường.

Nguy hiểm hơn là sự tiếp tay từ một bộ phận cán bộ kiểm dịch. Trong vụ thịt lợn nhiễm bệnh được đưa vào sản xuất tại Công ty Đồ hộp Hạ Long, 1 cán bộ thú y đã cấp giấy chứng nhận kiểm dịch khống cho doanh nghiệp này và nhận hối lộ khoảng 70 triệu đồng.

Tương tự, tại Hà Nội, vụ 300 tấn thịt lợn bẩn tuồn ra thị trường, có 4 bị can là cán bộ trong ngành thú y, kiểm dịch. Trong đó, Lê Ngọc Anh, Trạm trưởng Trung tâm Chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ thuộc Chi cục Chăn nuôi, thủy sản và thú y Hà Nội; Nguyễn Phong Nam và Nguyễn Thị Phương Lan, cùng là cán bộ của trung tâm này, bị khởi tố về tội Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. Vũ Kim Tuấn, cán bộ Trung tâm Chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm dịch động vật thuộc Chi cục Chăn nuôi, thủy sản và thú y tỉnh Phú Thọ, bị khởi tố về tội Giả mạo trong công tác.

Có thể nhận thấy, dịch bệnh kéo dài tại nhiều địa phương khiến công tác khống chế, dập dịch gặp không ít trở ngại, trong khi lực lượng thú y cơ sở lại quá mỏng, khó bao quát địa bàn.

Việc quản lý đàn vật nuôi, phát hiện sớm ổ dịch vì thế không kịp thời, kéo theo các khâu kiểm dịch và kiểm soát vận chuyển bị lỏng lẻo.

Khi “tuyến phòng thủ” từ cơ sở suy yếu, lợn bệnh dễ bị thu gom, vận chuyển đi nơi khác, đưa vào giết mổ và âm thầm thâm nhập thị trường. Điều này không chỉ khiến người dân lo lắng, bất an, đặc biệt khi thịt bẩn có thể len lỏi vào bếp ăn trường học, mà còn làm suy giảm niềm tin vào thị trường thực phẩm qua đó tác động tiêu cực đến toàn bộ ngành chăn nuôi.

Khởi Anh