Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo: Trụ cột chiến lược trong quan hệ Việt-Hàn

Các học viên thực hành lập trình và vận hành Robot tại Trung tâm Đào tạo khu công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh. Trung tâm hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ cao, các trường đại học cao đẳng mở lớp bồi dưỡng đào tạo kỹ sư về các chuyên đề công nghệ cao. (Ảnh: Danh Lam/TTXVN)

Trong hơn 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, đến nay, với tầm mức quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, Việt Nam và Hàn Quốc đã xây dựng được một mô hình hợp tác toàn diện, hiệu quả và có chiều sâu.

Nếu như giai đoạn đầu, hợp tác kinh tế-thương mại và đầu tư giữa hai nước giữ vai trò chủ đạo thì trong bối cảnh chuyển dịch mô hình tăng trưởng toàn cầu hiện nay, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang nổi lên như một trục hợp tác mới mang tính dẫn dắt, góp phần định hình lại cấu trúc và chất lượng của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia.

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Lee Jae Myung và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Chính phủ Hàn Quốc từ ngày 21-24/4/2026 theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí đẩy mạnh hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác song phương và các mục tiêu phát triển của mỗi nước.

Điểm sáng trong quan hệ ngoại giao

Với mục tiêu thành lập một viện khoa học và công nghệ đạt tiêu chuẩn quốc tế, góp phần vào việc thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa của Việt Nam, nhân chuyến thăm chính thức Hàn Quốc vào tháng 3/2012, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã đề nghị Chính phủ Hàn Quốc hỗ trợ Việt Nam triển khai thành lập Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam-Hàn Quốc (VKIST) theo mô hình Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc (KIST).

Năm 2015, VKIST được thành lập theo Nghị định số 50/2015/NĐ-CP của Chính phủ ký ngày 18/5/2015.

Để hỗ trợ việc xây dựng VKIST, Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam cùng Bộ Ngoại giao Hàn Quốc đã ký thỏa thuận về việc phía Hàn Quốc sẽ hỗ trợ không hoàn lại 35 triệu USD để xây dựng VKIST tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Năm 2017, VKIST chính thức đi vào hoạt động.

Trong thời gian đầu, VKIST đã gặp không ít khó khăn trong việc tìm kiếm cán bộ quản lý cấp cao có uy tín và năng lực để điều hành và dẫn dắt Viện theo đúng các mục tiêu đề ra.

Nhờ sự hỗ trợ của phía Hàn Quốc, từ tháng 6/2017, Tiến sĩ Kum Dongwha - nguyên Viện trưởng KIST đã trở thành Viện trưởng đầu tiên của VKIST. Trong suốt 5 năm điều hành và xây dựng VKIST, với vai trò và trọng trách của Viện trưởng đầu tiên, Tiến sỹ Kum Dongwha đã nỗ lực xây dựng và phát triển Viện trên cơ sở áp dụng có chọn lọc những cách làm thành công của KIST và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội của Việt Nam, từng bước xây dựng VKIST theo mô hình mới.

Hiện tại, VKIST đã có một số thành quả đáng ghi nhận về cả phần cứng (cơ sở vật chất, trang thiết bị nghiên cứu, văn phòng…) và phần mềm (các quy chế nội bộ, hệ thống lương đặc thù, cơ chế triển khai dự án nghiên cứu...).

VKIST đang tập trung năng lực nghiên cứu vào phát triển các lĩnh vực như: Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, điện tử, vật liệu, công nghệ thực phẩm và môi trường…

Mô hình VKIST đang từng bước trở thành tiền đề cho các tổ chức nghiên cứu tại Việt Nam học hỏi và đổi mới, từ đó tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự chuyển mình của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.

VKIST chính là minh chứng mạnh mẽ nhất cho sự đồng thuận ngày càng rõ nét trong việc nâng tầm hợp tác khoa học công nghệ giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Đây cũng được coi là kết quả bước đầu tích cực cho hợp tác khoa học và công nghệ, một trụ cột mới, hình mẫu tiêu biểu trong qua hệ hai nước.

Trong dịp đến thăm VKIST nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 20-22/11/2025 của Chủ tịch Quốc hội Hàn Quốc Woo Won Shik, ông đã nhấn mạnh, VKIST đang hiện thực hóa tầm nhìn chung của lãnh đạo cấp cao hai nước về việc coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là hợp tác trọng tâm trong giai đoạn mới.

Không gian sáng chế của các đơn vị, doanh nghiệp, sinh viên khởi nghiệp tại Vườn ươm Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: An Hiếu/TTXVN)

Tri thức và công nghệ - trụ cột chiến lược

Từ những thành công của VKIST, trên cơ sở xác định rõ định hướng hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữa hai nước, các cơ quan quản lý về khoa học và công nghệ của Việt Nam và Hàn Quốc đã thống nhất thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Tại Khóa họp lần thứ 10 của Ủy ban hỗn hợp hợp tác khoa học và công nghệ Việt Nam-Hàn Quốc, các nhà lãnh đạo hai nước nhất trí hai bên sẽ tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học công nghệ; kết nối hợp tác hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, Hàn Quốc sẽ hỗ trợ Việt Nam triển khai giai đoạn 2 của Dự án Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam-Hàn Quốc (VKIST). Hai bên thống nhất cùng tuyển chọn nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo Nghị định thư năm 2025 của Chính phủ hai nước với 6 lĩnh vực ưu tiên công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ nano, công nghệ chuyển đổi số, công nghệ khí hậu/môi trường và công nghệ năng lượng sạch, năng lượng tái tạo.

Ngay tại các cuộc tiếp xúc cấp cao trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được cụ thể hóa rõ nét thông qua các phát biểu cấp cao và đặc biệt là hệ thống văn kiện hợp tác được ký kết dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước.

Tại hội đàm giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, hai bên đã nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.

Đồng thời, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Hàn Quốc tiếp tục hỗ trợ triển khai Dự án Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc (VKIST) như một mô hình hợp tác tiêu biểu.

Đáp lại, Tổng thống Lee Jae Myung khẳng định, Hàn Quốc sẵn sàng chia sẻ công nghệ trong các ngành công nghiệp tương lai như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng sạch, cũng như đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giữa hai nước.

Trong 12 văn kiện hợp tác được ký kết giữa Việt Nam và Hàn Quốc sau hội đàm, lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có nhiều nội dung quan trọng như Bản ghi nhớ về hợp tác số giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Khoa học, Công nghệ thông tin và Truyền thông Hàn Quốc; Khung Kế hoạch tổng thể hợp tác về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam-Hàn Quốc; Bản ghi nhớ về tăng cường hợp tác trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và cơ quan sở hữu trí tuệ Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, các văn kiện liên quan đến hạ tầng năng lượng, môi trường, y tế hay công nghiệp cũng góp phần mở rộng không gian ứng dụng khoa học công nghệ trong hợp tác song phương.

Những thỏa thuận và cam kết đạt được trong chuyến thăm không chỉ thể hiện mức độ tin cậy chính trị cao, mà còn cho thấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đang được hai nước đặt vào vị trí trung tâm, trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy hợp tác thực chất và bền vững trong giai đoạn phát triển mới. Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt ở vị trí trung tâm trong quan hệ Việt Nam-Hàn Quốc; là động lực tăng trưởng mới, đồng thời là nền tảng xây dựng niềm tin chiến lược.

Trong bối cảnh thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng và cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc hai nước cùng đặt khoa học công nghệ ở vị trí trung tâm không chỉ là lựa chọn hợp lý, mà còn là lựa chọn tất yếu.

Hợp tác khoa học công nghệ giữa Việt Nam và Hàn Quốc có tiềm năng trở thành một mô hình hợp tác kiểu mới, trong đó những mô hình như VKIST sẽ tiếp tục được nhân rộng, không chỉ trong phạm vi song phương mà có thể trở thành hình mẫu cho hợp tác giữa Việt Nam với các đối tác khác./.