Khơi dậy sức mạnh nội sinh từ các khu dân cư văn hóa
Những ngày tháng 11, đâu đâu cũng rộn ràng tiếng hát, tiếng khèn, tiếng đàn tính trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Đây cũng là thời điểm các khu dân cư trên toàn tỉnh Tuyên Quang bước vào chặng nước rút hoàn tất công tác bình xét danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa” trước mốc thời gian ngày 25 - 11 hằng năm. Không còn là những tiêu chí nằm trên giấy, phong trào xây dựng thôn, tổ dân phố văn hóa ở Tuyên Quang đang thực sự đi vào chiều sâu, trở thành động lực nội sinh gắn kết cộng đồng, xóa nghèo bền vững và kiến tạo diện mạo đô thị văn minh, nông thôn mới giàu bản sắc.

Tuyên truyền nếp sống văn hóa dân tộc Sán Dìu, thôn Ninh Lai, xã Sơn Thủy.
Những “hạt nhân” giữ lửa
Trong bộ tiêu chuẩn chấm điểm thôn, tổ dân phố văn hóa của tỉnh, tiêu chí về đời sống kinh tế đòi hỏi tỷ lệ người có việc làm trên dân số trong độ tuổi lao động phải đạt từ 90% trở lên đối với vùng đô thị (phường) và từ 80% trở lên đối với vùng nông thôn (xã), thu nhập bình quân đầu người bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung. Muốn khu dân cư đạt chuẩn văn hóa, trước hết cái bụng người dân phải no, kinh tế gia đình phải vững.
Ở thôn Quyền, xã Xuân Giang, câu chuyện về ông Hoàng Văn Giám, Trưởng thôn, là minh chứng sinh động cho tinh thần “trưởng thôn nói đi đôi với làm”. Trăn trở trước việc làm sao để bà con nâng cao thu nhập ngay trên đồng đất quê hương, thực hiện tiêu chí cải tạo vườn tạp và không bỏ hoang đất sản xuất, ông Giám đã tự mình làm mẫu trước. Trên diện tích hơn 1.000 m2 đất ruộng của gia đình, ông mạnh dạn thả 4 kg cá chép giống để phát triển mô hình nuôi cá chép ruộng kết hợp trồng lúa đặc sản. Thấy trưởng thôn làm hiệu quả, cá lớn nhanh nhờ nguồn thức ăn tự nhiên, lúa lại sạch sâu bệnh, các hộ dân trong thôn bảo nhau làm theo. Từ chỗ vận động bằng lời nói, sự gương mẫu của ông Giám đã kéo cả thôn vào cuộc, biến phong trào thi đua lao động sản xuất thành sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm.
Tại thôn Thác Tăng, xã Cao Bồ, nơi có 190 hộ với 986 nhân khẩu mà phần lớn là đồng bào dân tộc Dao, ông Cháng Văn Canh - người có uy tín của thôn luôn được bà con coi là “điểm tựa” tinh thần. Chia sẻ về cách giữ bình yên và hòa thuận cho bản làng, ông Canh bộc bạch rằng bản thân ông luôn gương mẫu chấp hành chủ trương, pháp luật trước để dân tin, đồng thời thường xuyên cùng các đảng viên, người cao tuổi đến từng nhà nắm bắt tâm tư, kịp thời giải thích và hòa giải thấu đáo những va chạm, bất đồng nhỏ, tuyệt đối không để nảy sinh mâu thuẫn lớn ảnh hưởng đến tình đoàn kết. Thông qua các buổi họp thôn, ông bền bỉ vận động bà con giúp nhau làm kinh tế, bài trừ hủ tục, giữ gìn vệ sinh môi trường để thôn bản ngày càng ấm no.
Cũng trên rẻo cao của đồng bào Dao, tại thôn Sủng Máng, xã Sủng Máng - nơi có 162 hộ với hơn 800 nhân khẩu (dân tộc Dao chiếm trên 90%), Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Hoàng Xuân Phẫu lại chọn cách gắn kết cộng đồng từ những phần việc cụ thể nhất. Dưới sự vận động khéo léo của ông Phẫu và Ban Công tác Mặt trận thôn trong việc thực hiện quy ước, hương ước, đến năm 2026, tỷ lệ hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” ở Sủng Máng đã vượt mức trên 85%, vượt xa ngưỡng điểm quy định đối với khu vực vùng cao. Hay tại thôn Bản Bung, xã Nà Hang, nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa chi bộ, trưởng thôn và Ban công tác Mặt trận trong việc tuyên truyền thực hiện các tiêu chuẩn văn hóa, năm 2026, thôn Bản Bung có tới 91,44% số hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”. Trong năm, thôn đã duy trì tổ chức 3 buổi giao lưu, biểu diễn văn nghệ quần chúng, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc trong thế hệ trẻ.

Người dân tham gia Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại thôn Sủng Máng, xã Sủng Máng.
“Thước đo” mới trong không gian phát triển
Bước vào năm 2026, công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại Tuyên Quang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi không gian địa giới hành chính được mở rộng sau hợp nhất hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang. Địa bàn rộng, đa dạng về địa hình lẫn phong tục tập quán của cộng đồng các dân tộc đặt ra bài toán phải có một bộ quy chuẩn thống nhất, sát thực tế, vừa nâng cao chất lượng danh hiệu văn hóa, vừa tính đến đặc thù của từng vùng miền.
Ngày 27/5/2026, Quyết định số 45/2026/QĐ-UBND quy định chi tiết tiêu chuẩn và việc xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, “Xã, phường tiêu biểu” trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã cách thức lượng hóa minh bạch bằng thang điểm 100 cùng sự phân tầng hợp lý theo điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa bàn. Để được vinh danh “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, các khu dân cư thuộc xã, phường khu vực I phải đạt từ 85 điểm trở lên; khu vực II phải đạt từ 82 điểm trở lên và khu vực III phải đạt từ 80 điểm trở lên. Đối với từng hộ gia đình, bên cạnh mức điểm tương ứng theo 3 khu vực là 85, 82 và 80 điểm, chỉ cần có thành viên bị xử phạt vi phạm hành chính trong năm xét tặng cũng sẽ không đủ điều kiện đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”.
Tại thôn Tân Lập, xã Tân Trào, thôn có gần 200 hộ dân với hơn 95% là đồng bào dân tộc Tày, chi bộ và Ban Công tác Mặt trận thôn đã khéo léo đưa các tiêu chí “Thôn văn hóa” vào quy ước, hương ước gắn liền với sinh kế của bà con. Không chỉ đồng lòng thực hiện nếp sống văn minh, tiết kiệm trong việc cưới, việc tang và giữ vững an ninh trật tự, các hộ dân trong thôn còn tự giác chỉnh trang khuôn viên nhà sàn truyền thống, trồng hàng rào cây xanh, phân loại rác thải tại nguồn và duy trì các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính để phát triển du lịch cộng đồng. Anh Hoàng Văn Xoan, Bí thư chi bộ thôn chia sẻ, nhờ biến bản sắc văn hóa thành sản phẩm du lịch thu hút du khách, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng nâng cao với mức thu nhập bình quân đạt trên 52 triệu đồng/người/năm, thôn không còn hộ nghèo và tỷ lệ hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” hằng năm luôn duy trì ở mức trên 96%.
Khi mỗi người dân vừa là chủ thể sáng tạo, trực tiếp cầm phiếu chấm điểm, giám sát sự minh bạch của danh hiệu, vừa là người thụ hưởng thành quả của những con đường sáng - xanh - sạch - đẹp, những nhà văn hóa rộn tiếng cười và những mô hình kinh tế trù phú, văn hóa đã thực sự trở thành “sợi chỉ đỏ” kết nối ý Đảng với lòng dân, đưa Tuyên Quang vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.

