Khơi thông các động lực tăng trưởng GRDP

Logistics, dịch vụ vận tải kho bãi là lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao trong ngành dịch vụ của tỉnh (trong ảnh: Tàu cập Cảng Nghi Sơn vận chuyển hàng hóa).

Những trụ cột vững, nhưng cần “nâng cấp"

Năm 2025, khu vực công nghiệp - xây dựng tiếp tục là đầu kéo của nền kinh tế tỉnh, tăng 11,09% và chiếm hơn 35% GRDP. Riêng công nghiệp giữ vai trò chủ lực, với sự đóng góp nổi bật của Khu Kinh tế Nghi Sơn - nơi tạo ra tới 27,6% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh. Trong đó, lọc hóa dầu, thép, vật liệu xây dựng, sản xuất điện, dệt may, giày da... vẫn là những “đầu máy” quen thuộc, giúp Thanh Hóa duy trì vị thế trung tâm công nghiệp của Bắc Trung bộ. Bên cạnh đó, lĩnh vực xây dựng khởi sắc rõ nét nhờ dòng vốn đầu tư công được khơi thông, nhiều dự án hạ tầng lớn được thúc đẩy tiến độ, đóng góp khoảng 9,43% vào tăng trưởng GRDP - vượt xa mục tiêu đề ra.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Sở Công Thương, tăng trưởng công nghiệp của Thanh Hóa vẫn chủ yếu dựa vào các ngành thâm dụng vốn và tài nguyên, giá trị gia tăng chưa cao, liên kết chuỗi còn hạn chế.

Bà Lưu Thị Nga, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp, Sở Công Thương nhìn nhận: "Thanh Hóa có nền tảng tốt với các ngành chủ lực và hệ thống khu kinh tế, khu công nghiệp ngày càng hoàn thiện. Nhưng để nâng chất tăng trưởng, công nghiệp phải “làm mới” theo hướng công nghệ cao, chế biến - chế tạo sâu hơn, giảm dần các dự án tiêu hao tài nguyên, phát thải lớn. Nếu chỉ chạy theo sản lượng, chúng ta sẽ sớm chạm trần phát triển".

Năm 2025, khu vực dịch vụ chiếm gần 33% GRDP, tăng 8,79% - cho thấy xu hướng dịch chuyển cơ cấu kinh tế ngày càng tích cực. Trong đó, thương mại nội địa phục hồi mạnh mẽ với tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ đạt hơn 226.600 tỷ đồng, tăng 14,5% so với năm trước. Thương mại điện tử, logistics, dịch vụ vận tải kho bãi... nổi lên như những gam màu mới trong bức tranh kinh tế của tỉnh. Xuất khẩu cũng giữ được nhịp tăng trưởng ấn tượng, đạt 7,3 tỷ USD, tăng hơn 20% trong bối cảnh hàng Việt chịu thêm sức ép từ thuế quan của Mỹ. Tuy nhiên, khu vực dịch vụ Thanh Hóa vẫn chưa thật sự trở thành “đòn bẩy chiến lược”. Tỷ trọng các dịch vụ có giá trị gia tăng cao như tài chính, logistics chuyên sâu, dịch vụ công nghệ còn khiêm tốn; du lịch phục hồi nhưng chưa bền vững; hạ tầng số và logistics chưa theo kịp nhu cầu phát triển thương mại hiện đại.

Lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản mang lại nhiều trăn trở khi năm 2025 khu vực này chỉ tăng 1,14%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đặt ra là 3%. Hai cơn bão lớn cuối năm gây thiệt hại trên 33.000ha cây trồng, sản lượng lúa, ngô, mía, sắn... đều giảm sâu. Không chỉ là câu chuyện thiên tai, nông nghiệp Thanh Hóa còn đối mặt với những hạn chế cố hữu: sản xuất nhỏ lẻ, giá trị gia tăng thấp, liên kết thị trường yếu, năng lực chế biến chưa theo kịp vùng nguyên liệu.

Cùng với đó, mặc dù thu ngân sách năm 2025 của tỉnh tăng gần 21% so với dự toán, nhưng một số khoản thu được tính vào thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm - yếu tố quan trọng cấu thành GRDP đều có mức thu thấp hơn năm 2024, điển hình như thu thuế từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 7.308 tỷ đồng, bằng 96,8% cùng kỳ; thu từ hoạt động xuất, nhập khẩu đạt 19.800 tỷ đồng, bằng 94,8%; thu từ khu vực doanh nghiệp Nhà nước đạt 1.675 tỷ đồng, bằng 98,4%. Do đó, tăng trưởng ở lĩnh vực thuế sản phẩm năm 2025 chỉ đạt 1,73%, trong khi mục tiêu tăng trưởng của khu vực này là 9,5%. Cùng với giá dầu thô giảm, ảnh hưởng tới nguồn thu xuất nhập khẩu, lĩnh vực thuế đã kéo tăng trưởng của tỉnh giảm 0,44 điểm %.

Tăng trưởng phải đi cùng chất lượng

Nhìn lại bức tranh GRDP năm 2025, Trưởng Thống kê tỉnh Thanh Hóa Thái Bá Minh cho rằng: “Tốc độ tăng trưởng 8,27% là kết quả tích cực trong bối cảnh nhiều bất định, nhưng quan trọng hơn là cơ cấu tăng trưởng. Công nghiệp và dịch vụ vẫn là trụ cột, song nông nghiệp suy giảm đã bộc lộ rõ tính dễ tổn thương của nền kinh tế trước biến đổi khí hậu và thị trường. Do đó, bước sang năm 2026 mục tiêu không chỉ là tăng nhanh hơn, mà là tăng bền hơn”.

Năm 2025 công nghiệp tiếp tục là đầu kéo tăng trưởng GRDP của tỉnh (trong ảnh: Công nhân Công ty TNHH DS Hi - Tech Vina trong ca sản xuất).

Theo ông Minh, để tạo bước chuyển thực chất trong năm 2026, Thanh Hóa cần đồng thời tác động vào cả ba khu vực. Với nông nghiệp, ưu tiên hàng đầu là khôi phục nhanh sản xuất sau thiên tai, kiểm soát dịch bệnh, tái đàn chăn nuôi; về dài hạn phải chuyển mạnh sang nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, gắn sản xuất với chế biến và thị trường.

Với công nghiệp, định hướng 2026 là tăng trưởng IIP khoảng 14%, nhưng theo bà Lưu Thị Nga, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp, Sở Công Thương, con số này chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với chuyển dịch cơ cấu công nghiệp: “Phải xác định phải đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng khu, cụm công nghiệp; thu hút FDI có chọn lọc vào công nghệ cao, chế biến sâu; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tự động hóa và tiết kiệm năng lượng. Tăng trưởng công nghiệp không thể chỉ đo bằng sản lượng, mà phải đo bằng giá trị gia tăng và mức độ thân thiện môi trường. Cùng với đó là yêu cầu nâng chất nguồn nhân lực, tăng liên kết đào tạo giữa doanh nghiệp và cơ sở nghề, giải bài toán thiếu lao động kỹ thuật - điểm nghẽn ngày càng rõ tại các khu công nghiệp lớn".

Với dịch vụ, mục tiêu năm 2026 là biến lĩnh vực này thành động lực thứ hai song hành với công nghiệp. Điều đó đòi hỏi đầu tư mạnh cho hạ tầng số và logistics, phát triển thương mại điện tử, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng tốt hơn các FTA. Không gian phát triển dịch vụ của Thanh Hóa còn rất rộng, nhưng chỉ mở ra khi tư duy phát triển dịch vụ được đặt ngang hàng với công nghiệp trong chiến lược tăng trưởng.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, vị thế so sánh của Thanh Hóa trong tương quan vùng và cả nước có những thay đổi nhất định: quy mô kinh tế từ thứ 8 xuống thứ 11; GRDP bình quân đầu người chỉ bằng khoảng 70% mức bình quân cả nước; năng suất lao động còn khoảng cách với nhóm dẫn đầu; số lượng doanh nghiệp nhiều nhưng chủ yếu là nhỏ và siêu nhỏ, đóng góp ngân sách chưa tương xứng. Đặc biệt, chênh lệch trình độ phát triển giữa đồng bằng và miền núi vẫn rất lớn, trong khi gần một nửa số xã của tỉnh thuộc khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa. Những yếu tố này đang trực tiếp chi phối dư địa và chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Theo lãnh đạo Sở Tài chính, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 11%/năm, nhu cầu vốn đầu tư phát triển năm 2026 ước khoảng 168.000 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công và FDI chỉ chiếm tỷ trọng hạn chế, phần lớn vẫn phải trông vào khu vực tư nhân và xã hội hóa. Điều đó đặt ra yêu cầu sử dụng nguồn lực ngân sách theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm; đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công; tháo gỡ dứt điểm các dự án tồn đọng; khơi thông vướng mắc về mặt bằng, vật liệu xây dựng, chỉ tiêu sử dụng đất, để lấy đầu tư công làm “đòn bẩy” kích hoạt đầu tư tư nhân.

Giám đốc Sở Tài chính Lê Trọng Thụ nhấn mạnh: “Muốn tạo sức bật thực sự cho tăng trưởng cần cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng thông thoáng, minh bạch, cạnh tranh. Đồng thời, thu hút FDI có chọn lọc và tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong tỉnh, nhất là trong chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực. Cốt lõi vẫn là nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp địa phương để hình thành những “đầu tàu” đủ sức dẫn dắt hệ sinh thái sản xuất và xây dựng thương hiệu sản phẩm mang tầm quốc gia, khu vực”.

Bài và ảnh: Minh Hằng