Khơi thông 'điểm nghẽn' mặt bằng Kỳ 1: Áp lực giải phóng mặt bằng và cuộc đua nước rút

Với quyết tâm tháo gỡ từng điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ các dự án để đưa vào khai thác, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Khánh Hòa xác định, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) tại các dự án trọng điểm là nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị. Tỉnh giao trách nhiệm trực tiếp và toàn diện cho các đơn vị, địa phương nơi có đất thu hồi, phải bám sát công việc, liên tục báo cáo tiến độ hằng tuần để kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh.Đây được xem là bài kiểm tra năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức đảng và đạo đức công vụ của cán bộ, đảng viên trước Nhân dân.

Kỳ 1: Áp lực giải phóng mặt bằng và cuộc đua nước rút

Hiện tỉnh Khánh Hòa có 40 công trình, dự án trọng điểm mang tính động lực đang bước vào giai đoạn tăng tốc thi công để kịp về đích. Tuy nhiên, bên cạnh áp lực giải ngân dòng vốn đầu tư công khổng lồ và yêu cầu hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng hai con số, công tác bồi thường, GPMB đang là "nút thắt" lớn nhất. Thực trạng này đòi hỏi lãnh đạo các sở, ngành, địa phương phải đổi mới tư duy và hành động để khơi thông mặt bằng, giải phóng nguồn lực cho chặng đường bứt phá phía trước.

Khu vực Cà Ná - nơi có các dự án đô thị, công nghiệp đang được triển khai.

90 ngày đêm và áp lực từ những đại dự án

Giữa những ngày nắng gắt, trên công trường của các dự án trọng điểm, nơi hối hả thi công, chỗ lại đợi GPMB. Tại Dự án Đường giao thông liên vùng Diên Khánh, ở những đoạn đã được bàn giao mặt bằng, máy đào, máy ủi liên tục hoạt động; xe vận chuyển vật liệu nối nhau ra vào; công nhân khẩn trương thi công nền đường, hệ thống thoát nước và các hạng mục kỹ thuật. Nhưng chỉ cách đó không xa, mũi thi công lại bị ngắt bởi một khu vườn, một căn nhà hoặc những thửa đất chưa hoàn tất thủ tục thu hồi. Đây cũng là câu chuyện chung của hầu hết các dự án khác. Ông Cao Đình Triết - Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và giao thông tỉnh cho rằng, nhà thầu đang tranh thủ thi công tối đa ở những vị trí đã có mặt bằng. Song, muốn bảo đảm tiến độ toàn tuyến, cần sớm tạo ra những đoạn mặt bằng liên tục, nhất là các khu vực ảnh hưởng đến đường công vụ, cầu, cống và các mũi thi công chính.

Khu vực Vân Phong - nơi sẽ tiến hành hàng loạt dự án đô thị, công nghiệp trọng điểm.

Sức nóng trên các công trường đã và đang thực sự “truyền nhiệt” tới hầu hết các cuộc họp từ cấp tỉnh đến các địa phương liên quan tới tiến độ GPMB. Ngày 25-6, UBND tỉnh tổ chức lễ phát động chiến dịch “90 ngày đêm cao điểm GPMB các công trình, dự án trọng điểm, động lực trên địa bàn tỉnh năm 2026”. Đây không đơn thuần là một mệnh lệnh hành chính, một phong trào thi đua ngắn hạn, mà là một “cuộc đua nước rút” kéo dài từ ngày phát động đến hết ngày 22-9-2026 để khơi thông dòng vốn cho các dự án trọng điểm. Áp lực thời gian hiển hiện rõ khi nhìn vào bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm 2026, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) ước tăng khá ở mức 9,03%. Song, để chạm tới mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 10 đến 11%, chặng đường 6 tháng cuối năm buộc GRDP phải bứt tốc tối thiểu 11,2%.

Khi quỹ thời gian không còn nhiều, việc chậm trễ ở một khâu bất kỳ trong dây chuyền mặt bằng đều có thể làm "phá sản" toàn bộ kế hoạch tăng trưởng của tỉnh. Theo ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo xử lý vướng mắc công tác GPMB các dự án trọng điểm, động lực của tỉnh), Ban Chỉ đạo đang trực tiếp theo dõi, đôn đốc sát sao đối với 40 công trình, dự án quy mô lớn. Nhìn vào bản đồ quy hoạch, Khánh Hòa và khu vực liên vùng đang ở tâm điểm của các dự án hạ tầng và siêu đô thị với quy mô chưa từng có trong lịch sử phát triển như: Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các dự án khu công nghiệp (KCN) Dốc Đá Trắng, KCN Ninh Diêm 1, KCN Ninh Xuân, tổ hợp KCN khu vực Cà Ná, cùng với siêu dự án Đô thị sân bay Cam Lâm. Đặc biệt, dự án chiến lược quốc gia Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 là danh mục ưu tiên hàng đầu. Theo lộ trình chiến dịch, ngay giai đoạn mở đầu phải tập trung hoàn thành dứt điểm mặt bằng cho 2 dự án điện hạt nhân; trong tháng 7 ưu tiên tối đa cho các khu tái định cư phục vụ Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, KCN Dốc Đá Trắng và tuyến đường ven biển Vạn Lương - Ninh Hòa.

Đồng chí TRẦN PHONG - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo GPMB các dự án trọng điểm, động lực của tỉnh: Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có tác động trực tiếp đến việc triển khai dự án, kết quả giải ngân vốn đầu tư công và tăng trưởng GRDP của tỉnh. Vì vậy, bí thư đảng ủy, chủ tịch UBND cấp xã, giám đốc các ban quản lý dự án, trung tâm phát triển quỹ đất, thủ trưởng các sở, ban, ngành phải xác định công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cần trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ thực hiện trên địa bàn, lĩnh vực phụ trách. Đồng thời, chủ động nắm chắc tình hình, kịp thời lãnh đạo, chỉ đạo xử lý, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh về cơ chế, chính sách, cách thức triển khai, cơ chế phối hợp; gắn kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với công tác đánh giá cán bộ hằng quý, hằng năm. Mặt khác, xem xét xử lý trách nhiệm đối với trường hợp thiếu quyết liệt, né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm.

Chậm giải phóng mặt bằng, dự án lỡ hẹn tiến độ

Dù quyết tâm chính trị rất cao, song nhìn thẳng vào thực tế, công tác GPMB lâu nay vẫn luôn là nguyên nhân chính của sự chậm trễ, khiến các dự án lỡ hẹn tiến độ. Tính đến ngày 15-6-2026, trong số 40 dự án trọng điểm, động lực của tỉnh, mới chỉ có 1 dự án cơ bản hoàn thành công tác GPMB; 3 dự án đang ở giai đoạn cuối chi trả tiền và bàn giao mặt bằng. Trong khi đó, có tới 21 dự án vẫn đang loay hoay ở giai đoạn thực hiện kiểm kê, xác minh nguồn gốc đất. Câu chuyện nghịch lý một dự án giao thông hay hạ tầng công nghiệp dài hàng chục kilômét, tổng vốn đầu tư hàng nghìn tỷ đồng nhưng phải dừng thi công, máy móc đắp chiếu nhiều tháng trời chỉ vì vướng mặt bằng của vài hộ dân đã không còn là chuyện hiếm. Sự chậm trễ mang tính “kinh niên” này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn mà còn đẩy tổng mức đầu tư của các dự án tăng vọt do chi phí trượt giá vật liệu, nhân công và chi phí cơ hội của toàn xã hội bị lãng phí.

Khảo sát tại các công trường trọng điểm hiện nay, những "nút thắt" hiển hiện rất rõ ràng và khá phức tạp. Điển hình tại KCN Dốc Đá Trắng (nằm trên địa bàn Vạn Hưng và Bắc Ninh Hòa), dù dự án đã được khởi công và đa số người dân đồng thuận, song tiến độ hoàn tất bàn giao mặt bằng vẫn bị khựng lại, khiến việc GPMB gặp khó khăn. Hay ở nhiều dự án khác, sau khi có thông báo thu hồi, người dân lại tự ý tiến hành các thủ tục chuyển nhượng, thừa kế, gây xáo trộn nghiêm trọng công tác điều tra, ghi nhận hiện trạng. Ông Nguyễn Phương Phai - Chủ tịch UBND xã Vạn Hưng bộc bạch: “Cái khó nhất trong công tác GPMB hiện nay là hồ sơ đất đai qua nhiều thời kỳ lịch sử rất phức tạp, ranh giới thay đổi liên tục dẫn đến việc đo đạc và xác minh nguồn gốc đất mất rất nhiều thời gian. Nhiều thửa đất mua bán viết tay, đất vắng chủ, hoặc người dân tự ý trồng cây, xây dựng công trình sau thông báo thu hồi để chờ đền bù. Anh em đi làm GPMB nhiều khi phải thức trắng đêm cùng cán bộ xã lật từng trang sổ địa chính cũ, đối chiếu từng mảnh bản đồ số hóa mới tìm ra được gốc tích để áp giá cho đúng quy định, vừa không làm thất thoát ngân sách, vừa phải đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân”.

Trong khi đó, siêu dự án Đô thị sân bay Cam Lâm và các khu đô thị lớn tại khu vực đầm Cà Ná lại đang phải chịu một áp lực giải tỏa khổng lồ với hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng, đòi hỏi một quỹ đất tái định cư đồng bộ và chính sách hỗ trợ sinh kế cực kỳ chi tiết mới có thể tạo được sự đồng thuận. Hệ lụy của những điểm nghẽn này là vô cùng nghiêm trọng. Khi mặt bằng không thông, các nhà đầu tư chiến lược với những dòng vốn hàng nghìn tỷ đồng đang chờ lệnh giải ngân sẽ rơi vào trạng thái “đóng băng”.

Đo lường trách nhiệm người đứng đầu

Trước thực trạng nêu trên, tinh thần chỉ đạo của UBND tỉnh tại chiến dịch "90 ngày đêm cao điểm GPMB các công trình, dự án trọng điểm, động lực trên địa bàn tỉnh năm 2026" đã thể hiện một tư duy quản lý hoàn toàn mới, không có chỗ cho sự né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Phát biểu chỉ đạo tại lễ phát động chiến dịch, đồng chí Nguyễn Việt Hùng - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh đã đưa ra thông điệp vô cùng đanh thép, nhấn mạnh rằng, 90 ngày đêm cao điểm không phải để hô khẩu hiệu suông, mang tính chất phong trào, mà phải là một chiến dịch hành động thực chất, được đo lường cụ thể. Không có mặt bằng thì không thể thi công; không thi công thì không thể giải ngân; không giải ngân thì không có tăng trưởng. Lãnh đạo tỉnh khẳng định GPMB chính là thước đo chính xác nhất về năng lực, uy tín và trách nhiệm của người đứng đầu các địa phương, đơn vị.

Khu vực thực hiện Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng yêu cầu từng dự án phải xây dựng đường găng tiến độ và kế hoạch GPMB chi tiết đến từng tuần, từng tháng, thể hiện rõ ràng các chỉ số cụ thể: Tổng diện tích đất cần thu hồi, tổng số hộ dân bị ảnh hưởng trên toàn tuyến, tiến độ bồi thường qua từng giai đoạn và tổng mức vốn đầu tư phân bổ cho cấu phần này. Hồ sơ nào đủ điều kiện phải được ký phê duyệt phương án bồi thường ngay lập tức. Tỉnh giao trách nhiệm trực tiếp và toàn diện cho chủ tịch UBND các xã, phường nơi có đất thu hồi; nếu địa phương nào để xảy ra tình trạng trì trệ, chậm trễ do nguyên nhân chủ quan, đùn đẩy trách nhiệm, người đứng đầu cấp cơ sở sẽ phải chịu hình thức xử lý nghiêm khắc trước Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Đồng thời, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh và các chi nhánh phải bám sát công việc, liên tục báo cáo tiến độ hằng tuần để kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh.

Sự kiên quyết từ người đứng đầu chính quyền tỉnh đã bước đầu tạo ra một luồng sinh khí mới, buộc hệ thống chính trị ở cơ sở phải chuyển động với công suất cao nhất. Cuộc đua nước rút 90 ngày đêm đang đặt toàn bộ hệ thống vào trạng thái báo động cao, nhằm mục tiêu cao nhất là khơi thông bằng được những mét mặt bằng cuối cùng, tạo đà cho các công trình bứt phá về đích đúng hẹn.

ĐÌNH LÂM - MẠNH HÙNG

Kỳ 2: Tìm sự đồng thuận từ người dân