Khơi thông điểm nghẽn thể chế

Toàn cảnh Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: TTXVN

Giữa bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, nghị quyết không đơn thuần là một văn bản điều hành hành chính, mà là bản tuyên ngôn xác lập quyết tâm xây dựng một hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu năng và hiệu lực, nhằm triệt tiêu những “chi phí ma sát” vô hình đang kìm hãm các nguồn lực xã hội.

Nhìn lại thực tiễn nhiều thập kỷ qua, mô hình quản lý hành chính phân mảnh theo ngành dọc đã vô tình dựng lên những “ốc đảo” quyền lực khép kín và tạo ra những vùng mờ trách nhiệm khó phân định. Căn bệnh kinh niên “một việc nhiều người lo nhưng không ai chịu trách nhiệm” đã khiến không ít quyết sách lớn, dự án trọng điểm và cơ hội đầu tư bị sa lầy trong ma trận xin ý kiến nhiều tầng nấc. Sự lãng phí lớn nhất của nền kinh tế không hẳn nằm ở kinh phí, mà chính là chi phí cơ hội bị đánh mất khi sự cẩn trọng thái quá trở thành chiếc phanh hãm đà phát triển. Trước nghịch lý đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW đã đưa ra một lời giải mang tính đột phá: “Mỗi việc chỉ giao một cơ quan đầu mối chủ trì”. Đây là bước nhảy vọt về chất trong nghệ thuật phân bổ quyền năng hành chính, rạch ròi giữa trách nhiệm chủ trì đến cùng và nghĩa vụ phối hợp chuyên môn, dứt khoát không để ý kiến tham mưu trở thành công cụ phủ quyết hay trì hoãn tiến trình chung.

Sự phân định rành mạch ấy lập tức mang lại luồng sinh khí mới, triệt tiêu tận gốc văn hóa đùn đẩy và thói quen “đá bóng trách nhiệm” lên cấp trên hoặc sang các đơn vị ngang hàng. Khi đã xác định được một địa chỉ chịu trách nhiệm duy nhất, mọi sự chậm trễ đều có tên, tuổi và chức danh cụ thể, không còn chỗ cho những bản báo cáo thành tích chung chung che đậy sự trì trệ. Đối với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, tính dự báo của môi trường pháp lý được củng cố vững chắc, rủi ro thủ tục giảm thiểu và niềm tin thị trường được khơi thông. Tuy nhiên, việc xác định đúng cơ quan đầu mối mới chỉ là điều kiện cần; để cơ chế vận hành trơn tru trong thực tiễn, hệ thống bắt buộc phải giải bài toán kinh niên là “giao việc nhưng giữ quyền, giao trách nhiệm nhưng thiếu nguồn lực”.

Một nền quản trị hiện đại không thể tiếp tục vận hành bằng mệnh lệnh cảm tính hay sự chia sẻ rủi ro hình thức. Giao việc phải đi đôi với trao quyền thực chất và bảo đảm nguồn lực đa chiều, trong đó, “nguyên liệu” cốt lõi nhất của thế kỷ 21 chính là dữ liệu. Khi dữ liệu hành chính được liên thông, chia sẻ dùng chung và quy trình được minh bạch hóa, cơ chế xin - cho cố hữu sẽ tự khắc bị triệt tiêu, bởi hệ thống số hóa không chấp nhận sự trì hoãn vô căn cứ. Song song với việc đo lường hiệu quả công vụ thông qua các chỉ số định lượng khách quan (KPIs) để loại bỏ những mắt xích yếu kém, một điểm sáng giàu tính nhân văn và chiến lược chính là cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Trong một môi trường thực thi còn nhiều thách thức đan xen, tâm lý “không làm thì không sai” từng như một loại vi-rút gây tê liệt sức sáng tạo của bộ máy. Chỉ khi có chiếc “áo giáp” thể chế vững chắc chở che cho những ý tưởng đột phá và những hành động dấn thân, người cán bộ mới có thể trút bỏ gánh nặng phòng thủ để dành trọn vẹn tâm lực, trí tuệ phụng sự Tổ quốc. Khi nhà nước thực sự đóng vai trò là bệ đỡ kiến tạo thay vì người gác cổng khắt khe, sự hài lòng của người dân và sự thịnh vượng của doanh nghiệp chính là thước đo giá trị thặng dư cao nhất của nền quản trị.

Tóm lại, Nghị quyết số 19-NQ/TW đã mở ra một khung khổ thể chế toàn diện để hiện thực hóa khát vọng về một nền hành chính liêm chính, kỷ cương và phụng sự nhân dân. Khi mỗi mắt xích trong cỗ máy công quyền đều vận hành ăn khớp với trách nhiệm cao nhất, những điểm nghẽn thể chế bấy lâu sẽ được khai thông triệt để, tạo bệ phóng vững chắc đưa con thuyền Việt Nam lướt sóng vươn xa trong kỷ nguyên mới.