Khơi thông dòng chảy năng lượng xanh - sạch phục vụ tăng trưởng kinh tế
Ngành công thương thành phố sẽ tập trung đẩy mạnh năng lượng xanh - sạch và ứng dụng mới, cùng công nghệ lưu trữ năng lượng và giải pháp phát triển năng lượng xanh phục vụ cho tăng trưởng kinh tế.
Kế hoạch phát triển ngành công thương giai đoạn 2026-2030, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh xác định lĩnh vực năng lượng là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, nhất là nền tảng cho sản xuất công nghiệp phát triển và hội nhập quốc tế.
Do đó, ngành công thương thành phố sẽ tập trung đẩy mạnh năng lượng xanh - sạch và ứng dụng mới, cùng công nghệ lưu trữ năng lượng và giải pháp phát triển năng lượng xanh phục vụ cho tăng trưởng kinh tế.
Một góc Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Tràng Dương/TTXVN
*Xây dựng hạ tầng năng lượng
Theo cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, trong những năm gần đây thì lĩnh vực năng lượng đã phát huy vai trò làm nền tảng vững chắc và góp phần tạo động lực cho sản xuất công nghiệp thành phố chuyển dịch trong cơ cấu nội ngành theo hướng gia tăng tỷ trọng nhóm ngành có giá trị gia tăng cao, công nghệ cao và giảm dần nhóm ngành thâm dụng lao động.
Kết quả này thể hiện qua việc sản xuất công nghiệp thành phố không chỉ duy trì đà tăng trưởng qua từng năm, mà còn thu hút đầu tư đa dạng lĩnh vực công nghiệp xanh và carbon thấp, ứng dụng công nghệ và sử dụng năng lượng sạch đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế toàn cầu.
Báo cáo của Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển năng lượng của Thành phố trong 5 năm qua, đã chú trọng xây dựng và tổ chức triển khai gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Ngoài ra, các quy hoạch, kế hoạch phát triển năng lượng quốc gia; quy hoạch sử dụng đất, mặt nước, hạ tầng giao thông, đô thị, phát triển công nghiệp, dịch vụ,… luôn được các cấp chính quyền TP. Hồ Chí Minh quan tâm triển khai thực hiện.
Điển hình, hệ thống truyền tải, phân phối điện không chỉ ưu tiên đầu tư phát triển đồng bộ, mà còn phát triển hệ thống lưới điện thông minh đã được thành phố thực hiện tương đối hiệu quả. Cụ thể, ngành điện đã hoàn thiện việc giám sát và điều khiển từ xa các thiết bị, chuyển đổi vận hành không người trực tại trạm biến áp từ 110kV trở lên.
Đối với lưới điện trung thế, thành phố đều đã đưa vào giám sát và điều khiển từ xa đóng/ngắt tự động; tỷ lệ lắp đặt công tơ điện tử có chức năng đo đếm từ xa đạt 100%, tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt đến nay đã đạt 96,98%,…
Phó giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh Phạm Quang Nhật cho biết, hạ tầng lưới điện được đầu tư khá toàn diện, với chất lượng, độ tin cậy về cung cấp nguồn điện và lưới điện ngày càng cải thiện.
Tính đến hiện tại, TP. Hồ Chí Minh có 18 nhà máy điện với tổng công suất nguồn phát điện đạt khoảng 5.366,3 MW; 10 trạm biến áp 500kV tổng công suất 13.704 MV; 31 trạm biến áp 220kV với tổng công suất 18.572 MV; 141 trạm biến áp 110kV với tổng công suất 15.730,6 MV; cùng hệ thống đường dây cao thế dài 2.734,14km.
Dự kiến từ nay đến năm 2030, thành phố triển khai thêm những dự án nhà máy điện tăng công suất nguồn phát lên trên 2.964 MW, đáp ứng nhu cầu trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh cũng đã phát triển hệ thống với 1.138 cửa hàng xăng dầu, từ vùng lõi trung tâm đến phường ngoại thành, tuyến đường huyết mạch và khu công nghiệp,… đảm bảo duy trì nguồn cung xăng dầu ổn định phục vụ tốt cho nhu cầu đi lại, sản xuất kinh doanh,...
Hạ tầng dự trữ xăng dầu, khí đốt của Thành phố hầu hết đều tập trung tại phường Vũng Tàu và phường Phú Mỹ, nơi có vị trí gần biển và cảng nước sâu, thuận tiện cho giao thông vận chuyển; nhà máy xử lý khí, hệ thống đường ống dẫn khí ngoài khơi và trên bờ đã được đầu tư đồng bộ.
Về mức độ tỷ lệ nội địa hóa chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi, chuyên gia cũng đánh giá, TP. Hồ Chí Minh đã bước đầu chứng minh được năng lực sản xuất thực tế, nhất là trong lĩnh vực đóng mới, chế tạo các kết cấu ngoài khơi đạt tiêu chuẩn quốc tế, dựa trên nền tảng và thế mạnh phát triển từ ngành công nghiệp - dịch vụ dầu khí.
Thành phố đã sản xuất, xuất khẩu chân đế, trạm biến áp ngoài khơi, đồng thời đảm nhận đa dạng các hoạt động khảo sát biển phục vụ phát triển điện gió ngoài khơi. Đây là những minh chứng quan trọng cho thấy doanh nghiệp trong nước đã từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo tiền đề thuận lợi để từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong giai đoạn tới.
Trước bối cảnh mới của lĩnh vực năng lượng và định hướng phát triển kinh tế - xã hội TP. Hồ Chí Minh, Sở Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục khuyến khích và thúc đẩy phát triển mạnh mẽ đa dạng nguồn năng lượng tái tạo nhằm thay thế tối đa các nguồn năng lượng hóa thạch; ưu tiên tập trung nguồn lực hoàn thành những dự án điện trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh như dự án điện mặt trời, điện gió ngoài khơi.
UBND TP. Hồ Chí Minh cũng đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét bổ sung các dự án điện gió ngoài khơi Cần Giờ với tổng công suất 6.000 MW (đã có trong Phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong Quy hoạch Thành phố thời kỳ 2021-2030, có xét đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1711/QĐ-TTg ngày 31 tháng 12 năm 2024) vào Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.
Trong ảnh: Đô thị Thành phố Hồ Chí Minh phát triển năng động, hiện đại bên dòng sông Sài Gòn. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN
*… hướng đến mục tiêu phát triển bền vững
Mặc dù đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhưng phát triển hạ tầng năng lượng của TP. Hồ Chí Minh vẫn đối mặt với một số thách thức trong triển khai các dự án nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh trên địa bàn thành phố, nhất là các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, điện rác…) đang gặp nhiều khó khăn, tiến độ chậm và chưa thu hút được sự quan tâm mạnh mẽ từ các nhà đầu tư.
Nguyên nhân chủ yếu là do thủ tục đầu tư (thỏa thuận đấu nối, thẩm định, đánh giá tác động môi trường,…) còn phức tạp; cơ chế, chính sách về giá điện và hợp đồng mua bán điện (PPA) chưa đủ hấp dẫn…
Ngoài ra, nếu xét trên giá trị toàn chuỗi dự án thì tỷ lệ nội địa hóa hiện nay vẫn còn hạn chế, những thành phần công nghệ cao, giá trị lớn là cáp ngầm, máy biến áp ngoài khơi, cánh quạt, tuabin gió, hệ thống điều khiển - truyền động,… vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu.
Trên thực tế, lĩnh vực kết nối hợp tác đầu tư, phát triển sản xuất trong nước, việc chuyển giao công nghệ với các nhà sản xuất thiết bị quốc tế vẫn chưa hình thành rõ nét, dẫn đến khả năng nâng tỷ lệ nội địa hóa còn gặp nhiều thách thức không nhỏ.
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững năng lượng phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của TP. Hồ Chí Minh, không chỉ cần chính sách đúng mà còn đòi hỏi phát huy vai trò của địa phương trong thúc đẩy minh bạch thị trường năng lượng và góp phần đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).
Nghị quyết số 328/NQ-CP của Chính phủ ngày 13/10/2025 đã đề ra các giải pháp nhằm phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch, đa dạng hóa nguồn cung, khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hướng tới nền kinh tế xanh, phát thải thấp và trung hòa carbon.
Ở góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, Việt Nam nói chung, TP. Hồ Chí Minh nói riêng, đã và đang đẩy mạnh thực hiện những cam kết về trung hòa carbon vào năm 2050, nhưng đứng trước thách thức lớn từ quá trình chuyển đổi năng lượng và gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo không ổn định (như điện gió và điện mặt trời).
Trong khi đó, hệ thống pin lưu trữ (BESS) nổi lên như một giải pháp công nghệ mang tính nền tảng và đột phá mà nhiều quốc gia đã ứng dụng trong quá trình chuyển đổi năng lượng mà Việt Nam nói chung, TP. Hồ Chí Minh nói riêng có thể nghiên cứu triển khai trong thời gian tới.
Ông Tuấn phân tích thêm, điện mặt trời trong các khu công nghiệp cũng ngày càng phát triển như một tất yếu tự nhiên để tăng tỷ lệ điện xanh, sử dụng điện tại chỗ, khai thác tiềm năng, giảm tổn thất truyền tải và sử dụng điện có hiệu quả theo hướng sạch hơn, xanh hơn. BESS sẽ là một cấu phần không thể thiếu của hệ thống điện hiện đại - nơi năng lượng không chỉ được sản xuất và tiêu thụ, mà còn được lưu trữ, điều phối linh hoạt theo nhu cầu thực tế và điều kiện thị trường.
Còn ông Jeremy Colson, Giám đốc Kinh doanh hiệu quả năng lượng, Công ty GreenYellow Việt Nam chia sẻ, một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi năng lượng chính là bài toán tài chính cho các dự án tiết kiệm và tối ưu năng lượng.
Hiện tại, mô hình ESCO (Energy Service Company - Công ty dịch vụ năng lượng) được xem là giải pháp hiệu quả, giúp doanh nghiệp đầu tư tiết kiệm – vận hành hiệu quả – hoàn vốn từ chính phần năng lượng được tiết kiệm, cũng như phù hợp với lĩnh vực thương mại và công nghiệp.
Với bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và bất ổn địa chính trị toàn cầu gia tăng, yêu cầu chuyển đổi năng lượng bền vững đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với mọi quốc gia và các đô thị, trong đó có Việt Nam và TP. Hồ Chí Minh.
Đặc biệt, trong tiến trình chuyển đổi năng lượng thì ngoài đẩy mạnh phát triển các nguồn điện từ năng lượng tái tạo, việc tái cơ cấu thị trường năng lượng theo hướng cạnh tranh minh bạch là động lực hết sức quan trọng cho những đô thị như TP. Hồ Chí Minh phát triển vươn tầm khu vực và định vị thương hiệu điểm đến đầu tư, kinh doanh bền vững trên bản đồ toàn cầu.
