Khơi thông dòng vốn để giảm lãi suất, hỗ trợ doanh nghiệp

Tại tọa đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” ngày 9/11/2026, ông Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đánh giá, lãi suất tăng trong thời gian qua xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật là mất cân đối cung - cầu vốn, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tăng và dòng vốn trong nền kinh tế luân chuyển chậm.

Phân tích vấn đề này, ông Tú cho rằng nhu cầu vốn cho đầu tư trung và dài hạn, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân đều lớn, trong khi nguồn cung còn hạn chế. Điều này tạo áp lực lên lãi suất huy động và kéo theo lãi suất cho vay tăng.

Bên cạnh đó, dư nợ tín dụng bất động sản chiếm khoảng 25% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế, khiến một phần đáng kể nguồn vốn chưa được luân chuyển nhanh trở lại nền kinh tế. Theo số liệu cập nhật đến ngày 30/10/2026, tổng dư nợ tín dụng đạt khoảng 20,9 triệu tỷ đồng, tăng 12,27% so với cuối năm 2025.

Nền kinh tế tăng trưởng nhanh kéo theo nhu cầu tín dụng lớn.

Các yếu tố bên ngoài như biến động giá năng lượng, xung đột địa chính trị và chính sách lãi suất của Mỹ cũng tác động đến mặt bằng lãi suất trong nước.

TS Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni cho biết, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo quyết liệt việc giảm lãi suất. Các ngân hàng thương mại cũng chủ động cắt giảm chi phí quản lý thông qua tự động hóa, số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, chi phí quản lý chỉ chiếm một phần trong tổng chi phí. Yếu tố có tác động lớn đến lãi suất là chi phí dự phòng rủi ro.

Trong khi đó, nền kinh tế tăng trưởng nhanh kéo theo nhu cầu tín dụng lớn, khiến dư nợ tăng nhanh và rủi ro đối với các khoản vay cũng gia tăng. Khi chi phí dự phòng rủi ro tăng, việc giảm lãi suất huy động chưa chắc đã đủ bù đắp phần chi phí phát sinh, nhất là khi ngân hàng tiếp tục đẩy mạnh tín dụng.

Muốn giảm lãi suất sâu hơn, các ngân hàng có thể phải thu hẹp biên lãi ròng (NIM), tức là chấp nhận chia sẻ lợi nhuận với nền kinh tế. Tuy nhiên, đây là quyết định kinh doanh của từng ngân hàng, Nhà nước không thể can thiệp trực tiếp.

"Tóm lại, để giảm lãi suất một cách bền vững, cần tập trung vào ba vấn đề: thúc đẩy cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng; kiểm soát, giảm thiểu rủi ro hệ thống để hạ chi phí dự phòng; sau đó mới tính đến việc giảm lãi suất huy động", chuyên gia Nguyễn Tú Anh nhấn mạnh.

Từ góc độ Hiệp hội Ngân hàng, ông Đào Minh Tú cho rằng giải pháp trước mắt là phát huy sự đồng thuận của các ngân hàng thương mại. Đến nay, 28 ngân hàng đã đồng thuận giảm lãi suất. Tuy nhiên, cần tăng cường giám sát để bảo đảm các cam kết được thực hiện thực chất.

Nhấn mạnh tinh thần cộng sinh giữa ngân hàng và doanh nghiệp, ông Tú chia sẻ: "Khi doanh nghiệp khó khăn, ngân hàng cần chia sẻ thông qua giảm lãi suất, tiết giảm chi phí quản lý và điều chỉnh lợi nhuận hợp lý. Khi doanh nghiệp phục hồi, mở rộng sản xuất, kinh doanh, ngân hàng cũng có thêm khách hàng và cơ hội phát triển".

Về dài hạn, cần đa dạng hóa nguồn cung vốn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng thông qua phát triển thị trường vốn, thị trường trái phiếu. Doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực tài chính, tăng vốn tự có để cải thiện khả năng chống chịu trước biến động lãi suất.

Cùng với đó, cần khai thác hiệu quả các nguồn vốn nhàn rỗi từ Kho bạc Nhà nước, các quỹ đầu tư, tổ chức bảo hiểm và đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công. Hoạt động tín dụng cần tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp, nông thôn và những dự án có hiệu quả kinh tế cao.

"Giảm lãi suất là yêu cầu quan trọng nhằm mở rộng dư địa đầu tư, tạo việc làm và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm nay và cả giai đoạn 5 năm", Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) nói.